“Raporun sonuçlarını tekrar yeniden değerlendireceğiz.” cümlesi, anlam korunarak nasıl yalınlaştırılır?
- A) “Yeniden” yerine “önceden” yazılır.
- B) “Değerlendireceğiz” yerine “değerlendirdik” yazılır.
- C) “Raporun” sözcüğü çıkarılır.
- D) “Sonuçlarını” sözcüğü çıkarılır.
- E) “Tekrar” sözcüğü çıkarılır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Tekrar ve yeniden aynı eylemin yinelendiğini bildirir. Birinin çıkarılması gereksiz sözcük kullanımını giderir.
“Konferansa yaklaşık tam üç yüz kişi katıldı.” cümlesindeki anlatım bozukluğunun temel nedeni nedir?
- A) Kesin sayı ile tahmin bildiren sözün çelişmesi.
- B) Tamlayan ekinin gereksiz biçimde yinelenmesi.
- C) Bir deyimin anlamının yanlış kullanılması.
- D) Özneyle yüklem arasında kişi uyumsuzluğu.
- E) Yüklemin nesne istemesine rağmen nesnenin eksikliği.
Doğru cevap: A
Çözüm: Yaklaşık tahmin, tam ise kesinlik bildirir; aynı sayı için birlikte kullanılmaları çelişkidir.
“Yeni modelin fiyatı geçen yıldan daha pahalı.” cümlesinde hangi değişiklik anlatımı düzeltir?
- A) “Yıldan” yerine “yıllarda” getirilmesi.
- B) “Geçen” sözcüğünün “gelecek” yapılması.
- C) “Pahalı” yerine “yüksek” getirilmesi.
- D) “Fiyatı” yerine “tasarımı” getirilmesi.
- E) “Modelin” sözcüğünün çıkarılması.
Doğru cevap: C
Çözüm: Pahalı sözcüğü ürün için; yüksek sözcüğü fiyatın düzeyi için kullanılır. Ürünün fiyatı yüksek olabilir.
“Birkaç araştırmacı bulgularını toplantıda sundular.” cümlesinde hangi düzeltme uygundur?
- A) “Birkaç” yerine “bütün” yazılması.
- B) “Araştırmacı” sözcüğünün çoğul yapılması.
- C) “Bulgularını” yerine “bulgularımızı” yazılması.
- D) “Sundular” yerine “sundu” yazılması.
- E) “Toplantıda” yerine “toplantıya” yazılması.
Doğru cevap: D
Çözüm: Birkaç ile kurulan belgisiz sayı tamlamasında özne tekil biçimdedir; yüklem üçüncü tekil kişiyle uyumludur.
“Hiç kimse verilen bilgilere itiraz etmediler.” cümlesinde bozukluk hangi ögededir?
- A) Yüklemdeki çoğul kişi ekindedir.
- B) Öznenin olumsuz anlam taşımasındadır.
- C) Nesnenin belirtili olmamasındadır.
- D) Sıfat-fiil ekinin kullanılmasındadır.
- E) Dolaylı tümlecin yönelme ekindedir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Hiç kimse tekil öznedir. Yüklem “itiraz etmedi” biçiminde kurulmalıdır.
Bir editör “Bu kararın nedeni zaman darlığından kaynaklanıyor.” cümlesini düzeltmek istiyor. Hangisi uygundur?
- A) “Bu kararın nedeni zaman darlığından dolayısıyla kaynaklanıyor.”
- B) “Bu kararın nedeni zaman darlığı yüzündendir kaynaklanıyor.”
- C) “Bu karar zaman darlığından kaynaklanıyor.”
- D) “Bu kararın nedeni zaman darlığından ortaya çıkıyor.”
- E) “Bu kararın nedeni zaman darlığından doğmasının nedenidir.”
Doğru cevap: C
Çözüm: Nedeni sözüyle kaynaklanmak yüklemi, neden anlamını üst üste kurar. “Karar zaman darlığından kaynaklanıyor” açıktır.
“Her iki uzman da aynı sonuca ulaşmışlar.” cümlesi için hangi değerlendirme doğrudur?
- A) “Aynı” sözcüğü çoğul özneyle kullanılamaz.
- B) “Sonuca” yerine mutlaka “sonucu” yazılmalıdır.
- C) “Her iki” sözüyle “da” birlikte kullanılamaz.
- D) Cümlede zorunlu bir anlatım bozukluğu yoktur.
- E) “Ulaşmışlar” sözü yalnız tek kişi için kullanılabilir.
Doğru cevap: D
Çözüm: İki insan öznenin yüklemi çoğul çekimlenebilir. “Her iki uzman da” ve “aynı sonuca ulaşmışlar” uyumludur.
I. “Araştırmacılar verileri topladı ve inceledi.” II. “Araştırmacılar verileri güvendi ve savundu.” Bu iki cümleyi karşılaştıran en doğru değerlendirme hangisidir?
- A) Her iki cümlede de insan özne zorunlu olarak çoğul yüklem ister.
- B) II doğru; “güvenmek” ve “savunmak” aynı nesneyi ister.
- C) I yanlış; “incelemek” fiili yönelme durumu ister.
- D) I ve II yanlış; iki yüklem hiçbir zaman ortak öge kullanamaz.
- E) I doğru; II’de “güvenmek” için yönelme durumlu tümleç eksiktir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Toplamak ve incelemek “verileri” nesnesine bağlanır. Güvenmek “verilere”, savunmak ise “verileri” sözünü gerektirir.
“Yazar, okurlarını eleştirdi ve özür diledi.” cümlesinde, yazarın okurlarından özür dilediği belirtilmek isteniyorsa ne eklenmelidir?
- A) Yüklemlere “onunla” birliktelik sözü.
- B) İkinci yükleme “onları” nesnesi.
- C) Özneye “okurların” tamlayanı.
- D) İlk yükleme “onlara” nesnesi.
- E) İkinci yükleme “onlardan” tümleci.
Doğru cevap: E
Çözüm: Özür dilemek “birinden” biçiminde tümleç alır; okurlarını eleştirmek ise belirtili nesneyle kurulur.
“Merve, Deniz’e onun hazırladığı raporu gösterdi.” cümlesindeki belirsizliği gidermek için hangi değişiklik en uygundur?
- A) “Gösterdi” yüklemi edilgen yapılmalıdır.
- B) Raporu hazırlayanın Deniz olduğu açıkça söylenmelidir: “Merve, Deniz’e Deniz’in hazırladığı raporu gösterdi.”
- C) “Raporu” sözcüğü çoğul biçime dönüştürülmelidir.
- D) “Hazırladığı” sözcüğü cümleden çıkarılmalıdır.
- E) “Merve” adı “o” zamiriyle değiştirilmelidir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Onun zamiri Merve ya da Deniz’i gösterebilir. Hazırlayan kişinin adını tekrarlamak anlamı belirginleştirir.
“Şairin bütün şiirlerini çok sever, ilgilenirdi.” cümlesinin ikinci yüklemi hangi sözle tamamlanırsa iki yargı da doğru kurulur?
- A) “Onlarla ilgilenirdi.”
- B) “Onlara ilgilenirdi.”
- C) “Onları ilgilenirdi.”
- D) “Onlardan ilgilenirdi.”
- E) “Onların ilgilenirdi.”
Doğru cevap: A
Çözüm: Sevmek “şiirlerini” nesnesiyle, ilgilenmek ise “onlarla” tümleciyle kullanılır.
Aşağıdakilerden hangisinde özne ile yüklem arasındaki kişi uyumu, diğerlerinden farklı olarak düzeltilmelidir?
- A) “Konuşmacılar soruları yanıtladılar.”
- B) “İki akademisyen raporu hazırladılar.”
- C) “Hiçbiri incelemeye katılmadılar.”
- D) “Öğrencilerin tamamı sessizce dinledi.”
- E) “Araştırmacılar deneyden ayrıldılar.”
Doğru cevap: C
Çözüm: Hiçbiri tekil anlamlı bir öznedir; “katılmadı” biçimi gerekir. Öteki yüklemler özneleriyle uyumludur.
“Yöneticinin açıklamasını okudum, katıldım ve paylaştım.” cümlesini anlamını koruyarak düzeltmek için hangi ifade eklenmelidir?
- A) “Açıklamasını” sözüne “açıklamanın”.
- B) “Okudum” yüklemine “görüşe”.
- C) “Paylaştım” yüklemine “açıklamaya”.
- D) “Katıldım” yüklemine “açıklamadaki görüşe”.
- E) “Yöneticinin” sözüne “yöneticiyi”.
Doğru cevap: D
Çözüm: Okumak ve paylaşmak “açıklamasını” nesnesiyle kurulabilir; katılmak ise yönelme tümleci ister: görüşe katıldım.
Bir metinde “Şimdiye dek yaklaşık olarak tam on dört deney yapıldı.” deniyor. Anlamı değiştirmeden yalnız bir çelişkiyi giderecek düzeltme hangisidir?
- A) “Tam” yerine “bütün” yazılıp her iki belirlilik korunmalıdır.
- B) “Yaklaşık olarak” çıkarılıp kesin sayı korunmalıdır.
- C) “Şimdiye dek” yerine “eskiden” yazılmalıdır.
- D) “Deney” yerine “denemeler” yazılmalıdır.
- E) “Yapıldı” yerine “yapılıyor” yazılmalıdır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Yaklaşık olarak tahmin, tam on dört ise kesin sayı bildirir; aynı niceliğe bu iki özellik birden yüklenmemelidir.
“Bu aksaklığın asıl nedeni personel eksikliğinden kaynaklanıyor ve kesinlikle belki önümüzdeki ay giderilir.” cümlesindeki iki bozukluğu birden gideren değişiklik hangisidir?
- A) “Personel eksikliğinin nedeni aksaklıktan kaynaklanıyor ve giderilebilir.”
- B) “Aksaklığın asıl nedeni personel eksikliğinden kaynaklandı ve kesinlikle olabilir.”
- C) “Aksaklık personel eksikliğinden kaynaklanıyor ve belki önümüzdeki ay giderilir.”
- D) “Aksaklığın nedeni personel eksikliğinden kaynaklanıyor ve kesinlikle giderilebilir.”
- E) “Aksaklık personel eksikliğinin nedenidir ve kesinlikle belki giderilir.”
Doğru cevap: C
Çözüm: “Nedeni ... kaynaklanıyor” neden anlamını gereksiz tekrarlar; “kesinlikle belki” olasılık-kesinlik çelişkisi yaratır. Önerilen cümle her iki sorunu giderir.
I. “Öğrencilerin hiçbiri sınava geç kalmadı.” II. “Öğrencilerin birkaçı sınava geç kaldılar.” III. “Öğrenciler sınava erken geldiler.” Bu cümlelerle ilgili hangi değerlendirme doğrudur?
- A) I ve II düzgündür; III’te çoğul insan özne kullanılamaz.
- B) Üçü de düzgündür; “birkaçı” kesinlikle çoğul yüklem ister.
- C) Üçü de bozuktur; geçmiş zaman eki yanlış yerde kullanılmıştır.
- D) Yalnız II düzgündür; I ve III’te özneler eksiktir.
- E) I ve III düzgündür; II’de yüklemin tekil kullanılması gerekir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Hiçbiri tekil yüklem alır. Birkaçı belgisiz zamirini kullanan II’de “kaldı” uygun olur. İnsanlardan oluşan çoğul özne III’te çoğul yüklemle kullanılabilir.
“Komisyon öneriyi tartıştı, destekledi ve karşı çıktı.” ifadesinde aynı komisyonun öneriyi destekleyen ve ona karşı çıkan üyeleri bulunduğu anlatılacaksa en açık yeniden yazım hangisidir?
- A) “Komisyon öneriyi tartıştı; üyelerin tamamı aynı anda öneriyi destekleyip karşı çıktı.”
- B) “Komisyon öneriyi tartıştı; üyelerin bir bölümü öneriyi desteklerken diğerleri ona karşı çıktı.”
- C) “Komisyon öneriyi tartıştı, destekledi ve kendisini karşı çıkardı.”
- D) “Komisyonun öneriyi tartışması, destek ve karşı çıkıştı.”
- E) “Komisyon öneriyi tartıştı ve öneriye hem destekledi hem karşı çıktı.”
Doğru cevap: B
Çözüm: Desteklemek öneriyi, karşı çıkmak öneriye tümlecini ister. Ayrıca özne grupları ayrılmadan karşıt tutum aynı komisyona yüklendiğinde anlam bulanıklaşır.
Bir raporun girişinde “Bulguların önemi, araştırmanın sınırlarını belirlemektedir ve açıkça görülmektedir.” yazıyor. İki yargının mantığını koruyacak en uygun düzenleme hangisidir?
- A) “Araştırmanın sınırları bulguların önemi tarafından görülmekte ve belirlemektedir.”
- B) “Bulguların önemi sınırları belirlemek ve açıkça görülmesi gerekir.”
- C) “Bulguların önemi araştırmanın sınırlarıyla görülmekte ve belirlenmektedir.”
- D) “Araştırmanın sınırlarını bulguların önemi görülmekte ve açıkça belirlenmektedir.”
- E) “Bulgular araştırmanın sınırlarını belirlemektedir; bu bulguların önemi de açıkça görülmektedir.”
Doğru cevap: E
Çözüm: Özgün cümlede “önemi” öznesi her iki yükleme bağlanırken bulguların araştırma sınırlarını belirlemesi yargısı bulanıklaşır. Yeniden yazım iki özneyi açıklar.
“Öneriyi incelemeden önce karar vermemeyi, daha sonra da hemen onaylanmasını istedi.” cümlesinde, iki isteğin nesnesinin aynı olmadığı nasıl netleştirilir?
- A) “Öneriyi incelemeden karar vermeyi ve sonra onaylama istedi.”
- B) “Önerinin incelenmeden sonra önceden onaylanmasını istedi.”
- C) “Öneriyi incelemeden karar vermemeyi ve aynı zamanda önceden onaylanmasını istedi.”
- D) “Öneriyi incelemeden karar verilmemesini, inceleme bitince de önerinin hemen onaylanmasını istedi.”
- E) “Karar verilmeyi ve hemen onaylamayı öneriden önce istedi.”
Doğru cevap: D
Çözüm: İlk istek kararın ertelenmesi, ikinci istek inceleme sonrası önerinin onaylanmasıdır. Açık iki yan cümle, özne ve nesne gönderimlerini ayırır.
I. “Yazarın romanlarını okudum ve beğendim.” II. “Yazarın romanlarını ilgi duydum ve inceledim.” III. “Yazarın romanlarına ilgi duydum ve onları inceledim.” Hangisinde ortak öge kullanımına bağlı bozukluk vardır?
- A) Yalnız I’de.
- B) II ve III’te.
- C) I ve III’te.
- D) Yalnız II’de.
- E) Yalnız III’te.
Doğru cevap: D
Çözüm: Okumak ve beğenmek nesneyi ortak kullanır. İlgi duymak “romanlarına”, incelemek “romanlarını” ister. II’de iki ayrı ekli öge gerekir; III bunu sağlar.