I. “Araştırmacılar verileri topladı ve inceledi.” II. “Araştırmacılar verileri güvendi ve savundu.” Bu iki cümleyi karşılaştıran en doğru değerlendirme hangisidir?
- A) Her iki cümlede de insan özne zorunlu olarak çoğul yüklem ister.
- B) II doğru; “güvenmek” ve “savunmak” aynı nesneyi ister.
- C) I yanlış; “incelemek” fiili yönelme durumu ister.
- D) I ve II yanlış; iki yüklem hiçbir zaman ortak öge kullanamaz.
- E) I doğru; II’de “güvenmek” için yönelme durumlu tümleç eksiktir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Toplamak ve incelemek “verileri” nesnesine bağlanır. Güvenmek “verilere”, savunmak ise “verileri” sözünü gerektirir.
“Yazar, okurlarını eleştirdi ve özür diledi.” cümlesinde, yazarın okurlarından özür dilediği belirtilmek isteniyorsa ne eklenmelidir?
- A) Yüklemlere “onunla” birliktelik sözü.
- B) İkinci yükleme “onları” nesnesi.
- C) Özneye “okurların” tamlayanı.
- D) İlk yükleme “onlara” nesnesi.
- E) İkinci yükleme “onlardan” tümleci.
Doğru cevap: E
Çözüm: Özür dilemek “birinden” biçiminde tümleç alır; okurlarını eleştirmek ise belirtili nesneyle kurulur.
“Merve, Deniz’e onun hazırladığı raporu gösterdi.” cümlesindeki belirsizliği gidermek için hangi değişiklik en uygundur?
- A) “Gösterdi” yüklemi edilgen yapılmalıdır.
- B) Raporu hazırlayanın Deniz olduğu açıkça söylenmelidir: “Merve, Deniz’e Deniz’in hazırladığı raporu gösterdi.”
- C) “Raporu” sözcüğü çoğul biçime dönüştürülmelidir.
- D) “Hazırladığı” sözcüğü cümleden çıkarılmalıdır.
- E) “Merve” adı “o” zamiriyle değiştirilmelidir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Onun zamiri Merve ya da Deniz’i gösterebilir. Hazırlayan kişinin adını tekrarlamak anlamı belirginleştirir.
“Şairin bütün şiirlerini çok sever, ilgilenirdi.” cümlesinin ikinci yüklemi hangi sözle tamamlanırsa iki yargı da doğru kurulur?
- A) “Onlarla ilgilenirdi.”
- B) “Onlara ilgilenirdi.”
- C) “Onları ilgilenirdi.”
- D) “Onlardan ilgilenirdi.”
- E) “Onların ilgilenirdi.”
Doğru cevap: A
Çözüm: Sevmek “şiirlerini” nesnesiyle, ilgilenmek ise “onlarla” tümleciyle kullanılır.
Aşağıdakilerden hangisinde özne ile yüklem arasındaki kişi uyumu, diğerlerinden farklı olarak düzeltilmelidir?
- A) “Konuşmacılar soruları yanıtladılar.”
- B) “İki akademisyen raporu hazırladılar.”
- C) “Hiçbiri incelemeye katılmadılar.”
- D) “Öğrencilerin tamamı sessizce dinledi.”
- E) “Araştırmacılar deneyden ayrıldılar.”
Doğru cevap: C
Çözüm: Hiçbiri tekil anlamlı bir öznedir; “katılmadı” biçimi gerekir. Öteki yüklemler özneleriyle uyumludur.
“Yöneticinin açıklamasını okudum, katıldım ve paylaştım.” cümlesini anlamını koruyarak düzeltmek için hangi ifade eklenmelidir?
- A) “Açıklamasını” sözüne “açıklamanın”.
- B) “Okudum” yüklemine “görüşe”.
- C) “Paylaştım” yüklemine “açıklamaya”.
- D) “Katıldım” yüklemine “açıklamadaki görüşe”.
- E) “Yöneticinin” sözüne “yöneticiyi”.
Doğru cevap: D
Çözüm: Okumak ve paylaşmak “açıklamasını” nesnesiyle kurulabilir; katılmak ise yönelme tümleci ister: görüşe katıldım.
Bir metinde “Şimdiye dek yaklaşık olarak tam on dört deney yapıldı.” deniyor. Anlamı değiştirmeden yalnız bir çelişkiyi giderecek düzeltme hangisidir?
- A) “Tam” yerine “bütün” yazılıp her iki belirlilik korunmalıdır.
- B) “Yaklaşık olarak” çıkarılıp kesin sayı korunmalıdır.
- C) “Şimdiye dek” yerine “eskiden” yazılmalıdır.
- D) “Deney” yerine “denemeler” yazılmalıdır.
- E) “Yapıldı” yerine “yapılıyor” yazılmalıdır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Yaklaşık olarak tahmin, tam on dört ise kesin sayı bildirir; aynı niceliğe bu iki özellik birden yüklenmemelidir.
“Okurlar eseri hem eleştirdi hem de değer verdi.” cümlesi, hangi değişiklikle iki yüklem açısından doğru olur?
- A) “Eserden hem eleştirdi hem de değer verdi.”
- B) “Eserin hem eleştirdi hem de değer verdi.”
- C) “Eseri hem eleştirdi hem de ona değer verdi.”
- D) “Eseri hem eleştirdi hem de onu değer verdi.”
- E) “Eserle hem eleştirdi hem de değer verdi.”
Doğru cevap: C
Çözüm: Eleştirmek belirtili nesne alır; değer vermek birine/bir şeye yönelir. “Ona” tümleci ikinci yüklemi tamamlar.
“Yönetmelikteki değişiklikler başvuruları kolaylaştırmış ve hız kazandırmıştır.” cümlesindeki anlatımı düzeltmenin en uygun yolu hangisidir?
- A) “Değişiklikler” öznesini tekilleştirmek.
- B) “Başvuruları” sözcüğünü zarf yapmak.
- C) İkinci yüklem için “başvurulara” tümlecini kullanmak.
- D) “Yönetmelikteki” sıfatını sona taşımak.
- E) “Kolaylaştırmış” fiilini edilgen yapmak.
Doğru cevap: C
Çözüm: Kolaylaştırmak başvuruları, hız kazandırmak başvurulara biçiminde kullanılır. Fiillerin durum eki istemi farklıdır.
“Bütün çalışanlar projeyi sahiplendi, önem verdi ve tamamladı.” cümlesindeki bozukluk neyle giderilebilir?
- A) “Önem verdi” yükleminden önce “ona” eklenerek.
- B) “Tamamladı” yerine “tamamlanarak” yazılarak.
- C) “Önem verdi” yerine “önem gördü” yazılarak.
- D) “Sahiplendi” yerine “sahiplendilerdi” yazılarak.
- E) “Projeyi” sözcüğü özneye dönüştürülerek.
Doğru cevap: A
Çözüm: Sahiplenmek ve tamamlamak projeyi; önem vermek ise projeye/ona tümlecini gerektirir.
“Bu yöntem, öncekine oranla daha üstün ve etkilidir.” cümlesindeki karşılaştırma anlatımı nasıl daha uygun kurulabilir?
- A) “Öncekine en daha üstün ve etkilidir.” biçiminde.
- B) “Öncekinden üstün ve daha etkilidir.” biçiminde.
- C) “Öncekini üstün ve daha etkilidir.” biçiminde.
- D) “Öncekiyle daha üstün ve etkiliye.” biçiminde.
- E) “Öncekinden oranla üstün ve daha etkilidir.” biçiminde.
Doğru cevap: B
Çözüm: Üstün olmak “-den” ekiyle karşılaştırma kurar; etkili olmak için “daha” kullanılabilir. İki sıfatın yapısı ayrı tutulmalıdır.
“Raporun bu bölümünde birçok soru ve sorun tartışıldı.” cümlesiyle ilgili en doğru yorum nedir?
- A) Birçok sözcüğü iki ada birden bağlanamaz.
- B) Tartışılmak fiili edilgen biçimde kullanılamaz.
- C) Sorun sözcüğü yalnızca fiil görevinde kullanılabilir.
- D) Soru ve sorun ayrı kavramlar olduğundan birlikte kullanılmaları tek başına bozukluk değildir.
- E) Aynı kökten gelen sözcükler her zaman gereksiz tekrardır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Soru yanıtlanmak üzere sorulan, sorun çözümlenmesi gereken durumdur; benzer sesleri zorunlu anlam tekrarı doğurmaz.
I. “Ödül törenine bütün davetliler katıldı.” II. “Ödül törenine herkes katıldılar.” Hangisi doğrudur?
- A) Yalnız I; II’de “katıldılar” yerine “katıldı” kullanılmalıdır.
- B) I yanlış; “davetliler” öznesi çoğul yüklemle zorunludur.
- C) Her ikisi de yanlıştır; katılmak nesne gerektirir.
- D) Her ikisi de doğrudur; “herkes” çoğul yüklem ister.
- E) Yalnız II; I’de “bütün” sözcüğü gereksizdir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Herkes tekil özne gibi yüklem alır; çoğul özneyle tekil yüklem kullanılması da Türkçede mümkündür.
“Geçen hafta bu konuda daha önce bir araştırma yaptık.” cümlesi için hangi değerlendirme doğrudur?
- A) Geçmiş zamanı belirten iki söz birlikte asla kullanılamaz.
- B) “Geçen hafta” mutlaka yüklemden sonra gelmelidir.
- C) “Araştırma yaptık” ifadesi Türkçede kullanılamaz.
- D) “Bu konuda” sözünün nesne olarak çekimlenmesi zorunludur.
- E) “Daha önce” ifadesi araştırmanın geçen haftadan da önce yapıldığını anlatıyorsa cümle bozuk değildir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Zaman sözleri farklı başlangıç noktalarına gönderme yapıyorsa birlikte bulunabilir. Anlatım bozukluğu bağlam olmadan kesinleştirilmemelidir.
“Ali’yi Ayşe’den daha çok seviyorum.” cümlesindeki belirsizlik hangi iki yorumu mümkün kılar?
- A) Ali’nin konuşması veya sessiz kalması.
- B) Ayşe’nin Ali’ye kızması veya kızmaması.
- C) Ayşe’nin Ali’yle konuşması veya onu görmesi.
- D) Ali’nin Ayşe’den daha önce tanınması veya sonra tanınması.
- E) Ali’yi Ayşe’yi sevdiğimden daha çok sevmem veya Ali’yi Ayşe’nin sevdiğinden çok sevmem.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Ayşe’den” sözü sevgimin karşılaştırıldığı kişiyi de Ali’yi seven diğer kişiyi de gösterebilir. “Ali’yi Ayşe’yi sevdiğimden çok seviyorum” ve “Ali’yi Ayşe’nin sevdiğinden çok seviyorum” farklıdır.
“Öğretmen öğrencilerini övdü ve hak ettikleri başarıdan dolayı kutladı.” cümlesindeki ortak nesnenin durumu nasıldır?
- A) Övmek fiili yalnız bulunma durumu ister.
- B) Kutlamak fiili yalnız yönelme durumu ister.
- C) İki yüklem de “öğrencilerini” nesnesini kabul eder; zorunlu öge eksikliği yoktur.
- D) “Dolayı” edatı nesneyi geçersiz kılar.
- E) İki fiilin öznesi mutlaka farklı olmalıdır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Öğrencilerini övmek ve öğrencilerini kutlamak doğru yapılardır; “başarıdan dolayı” nedeni belirtir.
“Bu öneri üzerinde hem düşündüm hem de kabul ettim.” cümlesinin anlatımı nasıl düzeltilir?
- A) “Bu öneri üzerinde düşündüm ve öneriyi kabul ettim.”
- B) “Bu öneri için hem düşündüm hem kabul edilmektedir.”
- C) “Bu öneriden hem düşündüm hem kabul ettim.”
- D) “Bu öneriyi üzerinde düşündüm ve kabul ettim.”
- E) “Bu öneriye hem düşündüm hem kabul ettim.”
Doğru cevap: A
Çözüm: Üzerinde düşünmek ile öneriyi kabul etmek farklı ekli ögeler ister; iki yapı ayrı kurulmalıdır.
“Bundan böyle artık ödevleri çevrim içi teslim edeceğiz.” cümlesindeki yinelenen anlam hangi ifadelerle verilir?
- A) “Bundan” ile “ödevleri”.
- B) “Teslim” ile “edeceğiz”.
- C) “Çevrim içi” ile “teslim”.
- D) “Bundan böyle” ile “artık”.
- E) “Ödevleri” ile “teslim”.
Doğru cevap: D
Çözüm: Bundan böyle ve artık, bu andan sonrasına ilişkin değişikliği bildirir; bağlamda birinin çıkarılması yeterlidir.
Bir öğrencinin metninde “Deneyin amacı, iki yöntemi karşılaştırmaktır ve sonuçlarını yorumlamaktır.” cümlesi geçiyor. Hangisi, paralel yapıyı güçlendirerek anlamı korur?
- A) “Deneyin amacı iki yöntemi karşılaştırıp sonuçları yorumlandı.”
- B) “Deneyin amacı iki yöntemi karşılaştırmak ve sonuçlarını yorumlamaktır.”
- C) “Deneyin amacı iki yöntemi karşılaştırma, sonuçlarını yorumlandı.”
- D) “Deneyin amacı iki yöntemden karşılaştırmak ve sonuçlarına yorumdur.”
- E) “Deneyin amacı iki yöntem karşılaştırıldı ve yorumlandı.”
Doğru cevap: B
Çözüm: Amaç ifadesinde iki ad-fiil ortak ek-fiille bağlandığında yüklemlerin yapısı paralel kurulur.
“Bu karar herkes tarafından desteklendi ve karşı çıktı.” cümlesindeki bozukluk hangi nedenle oluşur?
- A) Her iki yüklemin de gelecek zamanla çekimlenmesi gerektiğinden.
- B) Karar sözcüğü cümlede yalnız nesne olabildiğinden.
- C) “Herkes” sözcüğünün çoğul yüklem istemesinden.
- D) “Desteklenmek” edilgen, “karşı çıkmak” etken yapıda olduğundan ortak özne ilişkisi bozulur.
- E) “Tarafından” sözünün yer tamlayıcısı olamamasından.
Doğru cevap: D
Çözüm: Bir karar desteklenebilir; karara karşı çıkılır. İkinci yargı “bazı kişiler bu karara karşı çıktı” gibi ayrıca kurulmalıdır.