“İzmir'e yarın sabah gideceğiz.” cümlesindeki kesme işaretinin görevi hangisidir?
- A) Sözcüğün yapım ekini ayırmak
- B) İki yer arasındaki uzaklığı göstermek
- C) Özel ada gelen çekim ekini ayırmak
- D) Bir konuşma satırını başlatmak
- E) Bilinmeyen harflerin yerini tutmak
Doğru cevap: C
Çözüm: İzmir özel addır; yönelme bildiren -e çekim eki kesme işaretiyle ayrılır.
“Dr. Selin Aras konuşmasını bitirdi.” cümlesinde 'Dr.' sözcüğünden sonraki noktanın görevi nedir?
- A) Sıra sayısı oluşturmak
- B) Ondalık kesri göstermek
- C) Bir sıralamayı bitirmek
- D) Kısaltma yapıldığını belirtmek
- E) Tarih birimlerini ayırmak
Doğru cevap: D
Çözüm: Dr. bir unvan kısaltmasıdır; kısaltmanın sonundaki nokta cümleyi bitirmez.
“Otobüs 08.45'te kalkacak.” cümlesindeki noktanın görevi nedir?
- A) Günü ve ayı birbirinden ayırmak
- B) Sayının kesir kısmını ayırmak
- C) Bir sıra numarası oluşturmak
- D) Adresin satırlarını birbirinden ayırmak
- E) Saat ile dakikayı birbirinden ayırmak
Doğru cevap: E
Çözüm: Türkçede sayılarla verilen saat ve dakika genellikle noktayla ayrılır: 08.45.
“Ölçüm sonucu 2,75 metreydi.” örneğinde virgülün görevi hangisidir?
- A) Tam kısımla ondalık kısmı ayırmak
- B) Eş görevli sözcükleri birbirinden ayırmak
- C) İki kişinin konuşmasını ayırmak
- D) Cümleye eksiltili anlatım kazandırmak
- E) Bir tarih aralığını belirlemek
Doğru cevap: A
Çözüm: Ondalık sayılarda tam kısım ile kesir kısmı virgülle ayrılır: 2,75.
“Pazardan elma, armut, erik; manavdan domates, biber, salatalık aldı.” cümlesindeki noktalı virgülün temel görevi nedir?
- A) Uzun bir alıntıyı doğrudan göstermek
- B) Kendi içinde virgüllü iki grubu ayırmak
- C) Bir sorunun başladığını belirtmek
- D) Ara sözün başını ve sonunu işaretlemek
- E) Tekrarlanan sözcükleri vurgulamak
Doğru cevap: B
Çözüm: Pazardan alınanlar ve manavdan alınanlar kendi aralarında virgülle sıralanmıştır; iki grup noktalı virgülle ayrılmıştır.
“Öğretmen 'Metni dikkatle okuyun.' dedi.” örneğinde alıntı içinde nokta bulunmasının nedeni hangisidir?
- A) Öğretmen kelimesinin özne olması
- B) Tırnağın yalnız bir ad öbeğini içermesi
- C) Aktarılan sözün tam bir cümle olması
- D) Alıntının bir sıralama bildirmesi
- E) Doğrudan sözün soru anlamı taşıması
Doğru cevap: C
Çözüm: Alıntı başlı başına tamamlanmış bir yargıdır; ona ait noktalama işareti tırnak içinde bulunur.
“— Bu kararı ne zaman aldınız?” satırının başındaki uzun çizgi hangi amaçla kullanılmıştır?
- A) Sözcük kökünü ekinden ayırmak
- B) İki sayının aralığını belirtmek
- C) Kısa çizgiyle birleşik ad kurmak
- D) Karşılıklı konuşmada konuşanı göstermek
- E) Bir sözü tırnak içine almak
Doğru cevap: D
Çözüm: Uzun çizgi (konuşma çizgisi), satır başındaki konuşmaları göstermek için kullanılır.
Cümlelerin hangilerinde bağlaçlarla birlikte virgül kullanılmamıştır ve bu kullanım uygundur?
I. Ya gelirsin ya beklersin.
II. Hem yazdı hem sildi.
III. Bizi gördü ve selam verdi.
IV. Ne Ali, ne Ece haberi aldı.
- A) I ve IV
- B) II ve IV
- C) I, II ve III
- D) Yalnız IV
- E) I, III ve IV
Doğru cevap: C
Çözüm: Ya ... ya, hem ... hem ve 've' bağlacının çevresinde virgül kullanılmaz. IV. cümlede tekrarlı 'ne ... ne' bağlacının arasına yanlış virgül konmuştur.
“Editör şöyle dedi( ) 'Her örneği yeniden denetleyin.'” ifadesindeki boşluğa konacak işaretin kullanım gerekçesi hangisidir?
- A) Ardından bir soru işareti gelecek olması
- B) Yüklemden uzak düşen öznenin bulunması
- C) Bir kısaltmanın tamamlanmış olması
- D) Ardından aynen aktarılmış sözün gelmesi
- E) Bir tarihin rakamlarla yazılmış olması
Doğru cevap: D
Çözüm: Boşluğa iki nokta gelir; 'şöyle dedi' ifadesinden sonra aynen aktarılacak konuşma başlamaktadır.
Aşağıdaki cümlelerin hangilerinde özel adlara gelen ekler doğru noktalama ile yazılmıştır?
I. Elif'in kitabı masada.
II. Ankara'lı ressam sergi açtı.
III. Türkçenin yapısını inceliyor.
IV. UNESCO'nun raporu yayımlandı.
- A) I ve II
- B) II ve III
- C) I, II ve IV
- D) Yalnız IV
- E) I, III ve IV
Doğru cevap: E
Çözüm: Kişi adlarına gelen çekim ekleri ve kısaltmalara gelen ekler kesmeyle ayrılır. Dil adındaki çekim eki 'Türkçenin' biçimindedir; yapım eki alan 'Ankaralı' ise kesmesiz yazılır.
“Duyuru iki bölümden oluşuyor(1) koşullar, takvim, belgeler(2) ölçütler, sonuçlar, itirazlar.” ifadesinde (1) ve (2) için hangi işaretler uygundur?
- A) İki nokta ve noktalı virgül
- B) Nokta ve soru işareti
- C) Virgül ve üç nokta
- D) Ünlem ve kısa çizgi
- E) Soru işareti ve ayraç
Doğru cevap: A
Çözüm: İki nokta, listeyi başlatır. Her biri virgülle oluşturulmuş iki ayrı bölüm grubu arasında noktalı virgül yerindedir.
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde virgül, uzun bir özneyi yüklemden uzak kaldığı için belirginleştirmektedir?
- A) Araştırma ekibi, rehber ve öğrenciler geldi.
- B) Sabah erkenden yola çıkan ve saatlerce yürüyen araştırma ekibi, akşam köye ulaştı.
- C) Köye vardık, kapıları çaldık.
- D) Değerli dinleyiciler, bize katılın.
- E) Bu, herkesin tahmin ettiği sonuçtu.
Doğru cevap: B
Çözüm: İlk cümlede uzun özne 'Sabah ... araştırma ekibi', yüklem 'ulaştı'dan önce virgülle belirginleştirilmiştir. Diğerleri farklı virgül işlevlerini gösterir.
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde zarf-fiil eki alan sözcükten sonra gereksiz virgül kullanılmıştır?
- A) Kitabı kapattım, masadan kalktım.
- B) Sevgili arkadaşlar, merhaba.
- C) Yolculuk bitince, herkesi aradım.
- D) Bu, bizim eski planımızdı.
- E) Defterleri, kitapları ve dosyaları getirdi.
Doğru cevap: C
Çözüm: Tek başına kullanılan '-ince' zarf-fiilinin hemen ardından olağan koşullarda virgül konmaz: 'Yolculuk bitince herkesi aradım.'
Aşağıdaki notun noktalama sorunlarını inceleyiniz:
“Raporu hazırlayınca, ekibe gönderdim. Ahmet ve, Ece bölümleri kontrol etti. Sonuçların ne zaman açıklanacağını bilmiyorum?”
Hangi düzeltmelerin tamamı gereklidir?
I. 'hazırlayınca' sonrasındaki virgülü kaldırmak
II. 've' sonrasındaki virgülü kaldırmak
III. Son soru işaretini noktaya çevirmek
- A) Yalnız I
- B) I, II ve III
- C) I ve II
- D) II ve III
- E) I ve III
Doğru cevap: B
Çözüm: Tek zarf-fiilden sonra gereksiz virgül, 've' bağlacından sonraki virgül ve dolaylı soru niteliğindeki son cümlede soru işareti yanlıştır. Üçü de düzeltilmelidir.
Aşağıdaki ayraçlı ifadelerden hangilerinde noktalama, ayraç içinin bağımsız cümle ya da ara bilgi olmasına uygundur?
I. Yazar (1975 doğumlu.) ödül aldı.
II. Yazar ödülü aldı. (Bu onun ilk ödülüydü.)
III. Yazar (1975 doğumlu.) ikinci ödülünü aldı.
IV. Yazar (1975 doğumlu) ödül aldı.
- A) I ve III
- B) I, II ve III
- C) II ve IV
- D) III ve IV
- E) I ve IV
Doğru cevap: C
Çözüm: Bağımsız parantez içi cümlede nokta ayraç içinde kalır (II). Yalnız ara bilgi olan '1975 doğumlu' ifadesinin sonuna nokta konmaz (IV); I ve III hatalıdır.
Aşağıdaki sözlerin hangilerinde soru işaretinin yeri doğrudur?
I. Bana 'Ne zaman geleceksin?' dedi.
II. Onun ne zaman geleceğini bilmiyorum?
III. 'Hangi kitabı seçtin?' sorusuna cevap verdi.
IV. Hangi kitabı seçtiğini anlattı?
- A) I ve II
- B) II ve IV
- C) I, II ve IV
- D) I ve III
- E) II, III ve IV
Doğru cevap: D
Çözüm: Doğrudan alıntılanmış sorular I ve III'te soru işareti taşır. II ve IV dolaylı soru içeren bildirme cümleleridir; noktalanmalıdır.
Bir metin için aşağıdaki noktalama açıklamaları yapılmıştır:
I. “Ne kadar ilginç!” sözünde ünlem duyguyu vurgular.
II. “Saat 09,20'de” yazımında virgül saat ve dakikayı ayırır.
III. “Oran 0,25 oldu.” sözünde virgül ondalık ayracıdır.
IV. “Yolculuk 5. sırada bitti.” sözünde nokta sıra sayısı oluşturur.
Hangileri doğrudur?
- A) I ve II
- B) II ve III
- C) I, II ve IV
- D) Yalnız III
- E) I, III ve IV
Doğru cevap: E
Çözüm: Ünlem duygusal ifadeyi, virgül ondalık ayracını ve nokta sıra sayısını gösterir. Saat 09.20 biçiminde yazılır; II yanlıştır.
Aşağıdaki cümlelerin hangilerinde noktalı virgülün kullanımı işlevseldir?
I. Kitapta şiir, öykü, deneme; dergide söyleşi, eleştiri, haber vardı.
II. Öğrenciler; sınıfa girdi.
III. Sabah toplantılar, görüşmeler, sunumlar; akşam okumalar, tartışmalar, notlar yapıldı.
IV. Bilim insanları; tartıştı, karar verdi.
- A) I ve III
- B) I ve II
- C) II ve IV
- D) I, II ve IV
- E) II, III ve IV
Doğru cevap: A
Çözüm: I ve III kendi içlerinde virgüllü iki öge kümesini noktalı virgülle ayırır. II ve IV'te özne ile yüklem arasına noktalı virgül konmuş, yapısal gerekçe oluşmamıştır.
“Kurul iki konu grubunu ele aldı(1) eğitim, sağlık, çevre(2) ulaşım, enerji, iletişim(3)” cümlesindeki işaret tercihleri hakkında hangisi savunulabilir?
- A) İlk işaret soru, ikinci işaret ünlem olmalıdır
- B) Açıklama öncesinde iki nokta, iki grup arasında noktalı virgül gerekir
- C) Üçüncü işaretin yerine kesme işareti gelmelidir
- D) İlk işaret bir konuşma çizgisi olmalıdır
- E) İkinci işaret alıntı başladığı için tırnak olmalıdır
Doğru cevap: B
Çözüm: Bölüm adlarının iki grup hâlinde ve kendi içinde virgüllerle sıralanması iki nokta ve noktalı virgülü işlevsel kılar; cümle noktayla bitirilir.
Kesme işaretiyle ilgili şu örnekleri inceleyiniz:
I. Mert'in hazırladığı belge
II. Türk Dil Kurumu'nun açıklaması
III. TBMM'ye sunulan öneri
IV. Ankaralı'ların buluşması
V. Türkiye'nin nüfusu
Hangilerinde kesme işareti doğru kullanılmıştır?
- A) I, II ve III
- B) II, IV ve V
- C) I, III ve V
- D) I, III ve IV
- E) II, III ve V
Doğru cevap: C
Çözüm: Kişi, ülke ve kısaltmalara gelen çekim eklerinde kesme kullanılır. Kurumun tam adına gelen ek ayrılmaz; Ankaralı gibi yapım ekiyle türetilmiş sözcükte de kesme kullanılmaz.