Bu parçanın anlatımında hangi amaç öne çıkmaktadır?
İstasyonun önündeki dar sokak, sabah yağmuruyla parlıyordu. Taş duvarların arasında uzanan sarmaşıklar, paslı tabelanın üzerine ince gölgeler düşürüyordu.
- A) Bir görüşün doğruluğunu karşı görüşe dayanarak savunmak
- B) Bir kişinin kararını konuşmalar üzerinden değerlendirmek
- C) Bir kavramın oluşum aşamalarını nesnel olarak açıklamak
- D) Mekânın görülebilir özelliklerini okurun zihninde canlandırmak
- E) Olayların bir neden-sonuç zinciri içinde gelişimini aktarmak
Doğru cevap: D
Çözüm: Sokak, taş duvar, sarmaşık ve gölgeler aynı anda görülebilecek ayrıntılardır; olay ilerlemesi ya da savunulan bir tez bulunmaz. Bu nedenle betimleme baskındır.
Parçanın öyküleyici olmasını sağlayan temel özellik hangisidir?
Mert kapıyı açıp boş koridora baktı. Anahtarını masada unuttuğunu fark edince koşarak geri döndü; fakat otobüsün hareket sesini duydu.
- A) Bir nesnenin renk ve biçim özelliklerinin sıralanması
- B) Karşıt iki görüşün gerekçelerle karşılaştırılması
- C) Birbirini izleyen eylemlerle bir durum değişikliğinin anlatılması
- D) Mekânın sabit ayrıntılarının duyularla gösterilmesi
- E) Genel bir bilginin tanım ve sınıflandırmayla verilmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Kapıyı açma, geri dönme ve otobüsün hareket etmesi zamana yayılan olaylardır. Başlangıç durumunun değişmesi öykülemeyi belirginleştirir.
Yazarın başvurduğu temel anlatım biçimi nedir?
Toprak, suyu her yerde aynı hızla geçirmez. Kumlu zeminlerde su daha çabuk süzülürken killi zeminlerde daha yavaş ilerler. Bu fark, tanecikler arasındaki boşluklarla ilişkilidir.
- A) Kişisel izlenimleri anılara bağlayarak aktarma
- B) Karşıt bir iddiayı çürütmek üzere tartışma
- C) Bir olgunun işleyişini bilgi vererek açıklama
- D) Bir manzarayı duyusal ayrıntılarla betimleme
- E) Bir olayın adım adım gelişimini öyküleme
Doğru cevap: C
Çözüm: Parçada toprağın suyu geçirme hızı açıklanmakta ve neden gösterilmektedir. Amaç okuru bir düşünceye karşı ikna etmek değil, konu hakkında bilgilendirmektir.
Parçayı tartışmacı yapan özellik hangisidir?
Bazıları sessizliğin verimsizlik olduğunu düşünüyor. Oysa düşünceyi olgunlaştırmak için her boşluğu sesle doldurmak gerekmez; kimi zaman en iyi fikir, durup beklediğimizde belirir.
- A) Bir yerin fiziksel ayrıntılarının nesnel biçimde çizilmesi
- B) Bir nesnenin parçalarının kullanım amaçlarına göre tanıtılması
- C) Yaygın bir yargıya karşı gerekçeli bir görüş ileri sürülmesi
- D) Olayların zaman sırasına göre birbirine bağlanması
- E) Kavramların tarafsız bir sınıflandırmayla sunulması
Doğru cevap: C
Çözüm: “Bazıları” ile başkasının görüşü belirtilmiş, “oysa” ile buna karşı bir sav kurulmuştur. Karşı görüşle hesaplaşma tartışmacı anlatımın işaretidir.
Bu parçaya öyküleme özelliği kazandırmak için aşağıdakilerden hangisi eklenmelidir?
Kırmızı bisiklet dükkânın önünde duruyordu. Gidonu hafifçe sağa dönmüş, seleye yapışan yağmur damlaları küçük boncuklar gibi dizilmişti.
- A) Sele üzerindeki damlalar güneşte parlıyordu.
- B) Dükkânın tabelası iki pencere arasındaydı.
- C) Ön tekerlek arka tekerlekten biraz küçüktü.
- D) Bisikletin kadrosu ince ve parlak kırmızıydı.
- E) Bisikletin sahibi geldi, kilidi açtı ve yola çıktı.
Doğru cevap: E
Çözüm: Öyküleme için olayların zaman içinde ilerlemesi gerekir. Bisikletin alınması ve yola çıkılması durağan görünümü bir olay akışına dönüştürür.
Parçanın anlatım biçimini belirlerken hangi gerekçe esas alınmalıdır?
Bir mıknatısın bütün metalleri çektiği düşüncesi doğru değildir. Örneğin demir mıknatıstan etkilenirken bakır aynı etkiyi göstermez.
- A) Bir kahramanın davranışlarının zamana göre izlenmesi
- B) Bir manzaranın canlı duyusal izlenimlerle aktarılması
- C) Bir çatışmanın konuşmalar yoluyla sahnelenmesi
- D) Bir eleştiriye karşı kişisel hakların savunulması
- E) Yanlış bilinen bir olgunun örnekle açıklığa kavuşturulması
Doğru cevap: E
Çözüm: Yazar bir fiziksel olguyu doğru biçimiyle açıklamak için karşılaştırmalı örnek kullanır. “Yanlış bilinen” sözü tek başına tartışma anlamına gelmez; hedef bilgiyi düzeltmektir.
Bu metindeki anlatımın odağında aşağıdakilerden hangisi vardır?
Ağaçların arasından kıvrılan patika, dere kıyısında kayboluyordu. Uzakta koyu yeşil tepelerin üzerinde ince, beyaz bir sis tabakası vardı.
- A) Çevre korumaya ilişkin karşıt görüşlerin çürütülmesi
- B) Doğal bir olayın bilimsel nedenlerinin açıklanması
- C) Durağan bir çevrenin görünüşünün ayrıntılarıyla verilmesi
- D) Bir yolculuğun başlangıç ve bitişinin anlatılması
- E) Bir karakterin kararsızlığının olaylarla çözülmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Patika, dere, tepe ve sis betimleme unsurlarıdır. Parçadaki fiiller bir olay örgüsü kurmaktan çok yerin görünümünü belirler.
Parçanın bütünü için hangi değerlendirme daha doğrudur?
Eski değirmenin çatısı yosunla kaplıydı; kapı aralığından un tozu kokusu geliyordu. İpek, eşiği aşıp içerideki kolu çevirdi. Uzun süredir suskun kalan taşlar ağır ağır dönmeye başladı.
- A) Başından sonuna kadar bir düşünceyi kabul ettirme amacı taşınmıştır.
- B) Betimlemeyle açılan anlatım, olayın ilerlemesiyle öykülemeye dönüşmüştür.
- C) Olay anlatımıyla açılan parça, bir olgunun tanımına dönüşmüştür.
- D) Karşıt görüşle açılan metin, bilimsel bir açıklamayla tamamlanmıştır.
- E) Durağan çevre çizimi boyunca hiçbir olay ilerlemesi görülmemiştir.
Doğru cevap: B
Çözüm: İlk cümlede değirmenin görünümü ve kokusu betimlenir; sonraki cümlelerde İpek’in eylemleri ile taşların dönmesi zamansal bir olay akışı kurar.
Bu parçadaki eylemlerin sıralanmasına rağmen anlatımın açıklayıcı sayılmasının nedeni nedir?
Kartonun geri dönüşümü, kullanılmış liflerin yeniden değerlendirilmesini sağlar. Bu süreçte kâğıtlar ayrıştırılır, suyla hamur hâline getirilir ve yeni ürünlerin üretiminde kullanılır. Atık miktarının azalması da yöntemin sonuçlarından biridir.
- A) Yöntemin yanlış olduğunu savunan bir görüşe itiraz edilmesi
- B) İşlemlerin bir kişinin yaşadığı olay olarak değil, genel bir sürecin bilgisi olarak verilmesi
- C) Bir kahramanın başından geçen beklenmedik olayın izlenmesi
- D) Okurun değişen ruh hâlinin olaylarla somutlaştırılması
- E) Üretim yerinin renk ve ses ayrıntılarıyla duyumsatılması
Doğru cevap: B
Çözüm: “Ayrıştırılır, getirilir, kullanılır” sırası bir üretim aşamasını öğretir; metinde özel kişilere bağlı yaşantı ve olay örgüsü yoktur. Bu nedenle açıklama baskındır.
Soru cümlesinin parçadaki görevi hangisidir?
Tarihi yapıları yalnız cephelerini boyayarak koruduğumuzu sanıyoruz. Oysa bu binaları değerli kılan, çevreleriyle ve gündelik yaşamla kurdukları bağdır. İnsanlar o sokaklardan çekilince onarım tek başına yeterli olur mu?
- A) Olayın sonraki aşamasında ne yaşandığını merak ettirmek
- B) Süreçteki belirsiz bir bilgiyi tarafsızca açıklığa kavuşturmak
- C) Bir kişinin kendi kendine verdiği kararı doğrudan aktarmak
- D) Yapının görünüşünü duyulara hitap ederek tamamlamak
- E) Savunulan görüşü güçlendirerek okuru mevcut koruma anlayışını sorgulamaya yöneltmek
Doğru cevap: E
Çözüm: Yazar dış cephe onarımını yeterli gören anlayışa itiraz eder. Son soru yanıt istemekten çok karşı tezi pekiştirir ve tartışmacı anlatıma katkı sağlar.
Parçada ilk iki cümleyle son cümlenin anlatım işlevleri hangi seçenekte doğru verilmiştir?
Pencerenin ardında, duman renginde tepeler vardı. Uzaklardan tek bir köpek havlaması duyuluyordu. Nalan bavulunun fermuarını kapatıp kapıya yöneldi; sessiz evde ayak sesleri çoğaldı.
- A) İlk bölüm bir tezi savunur, son bölüm aynı tezi kanıtlar.
- B) İlk bölüm ortamı betimler, son bölüm olay hareketini başlatır.
- C) İlk bölüm karşı görüşü çürütür, son bölüm sonuç önerir.
- D) İlk bölüm olayları hızlandırır, son bölüm görünümü sabitler.
- E) İlk bölüm bilimsel bilgi verir, son bölüm kavramı tanımlar.
Doğru cevap: B
Çözüm: Görünüş ve ses ayrıntıları başlangıçta durağan bir tablo kurar. Bavulun kapatılması ve kapıya yürüyüş ise bir kişinin eylemlerini zaman içinde ilerletir.
Bu iki cümle arasındaki anlatım farkı hangisidir?
I. “Kıyıda kıvrılan dar yol, gri kayaların arasından denize uzanıyordu.”
II. “Sürücü yolu izleyip köprüye ulaştığında yağmur başladı.”
- A) Birincide sonuçlandırılmış bir olay, ikincide durağan tasvir vardır.
- B) Birincide olayın nedeni tartışılır, ikincide olayın etkisi eleştirilir.
- C) Birincide bir kavram tanımlanır, ikincide aynı kavram sınıflandırılır.
- D) Birincide karşı görüş savunulur, ikincide bilimsel bilgi açıklanır.
- E) Birincide görünümün tasviri, ikincide zaman içinde gelişen olay vardır.
Doğru cevap: E
Çözüm: İlk cümlede yol ve kayaların uzamsal görünümü verilir. İkincide sürücünün köprüye ulaşması ve yağmurun başlaması zamansal değişim oluşturur.
Cümleler arasındaki anlatım amaçlarının farkı nedir?
I. “Deneyde aynı miktardaki su iki farklı sıcaklıkta bekletildi; yüksek sıcaklıktaki örneğin daha hızlı azaldığı görüldü.”
II. “Sonuçların yorumunu yalnız ilk ölçüme dayandırmak doğru değil; tekrarlı ölçüm olmadan kesin hükme varamayız.”
- A) Birincisi bir görüşü çürütmekte, ikincisi ortamın görünüşünü çizmektedir.
- B) Birincisi bulguyu açıklamakta, ikincisi yorumlama biçimine ilişkin bir tutumu savunmaktadır.
- C) Birincisi mekânı betimlemekte, ikincisi bir olayı öykülemektedir.
- D) Birincisi duygusal bir tasvire, ikincisi nesnel bir sınıflamaya dayanmaktadır.
- E) Birincisi anı aktarmakta, ikincisi aynı anıyı ayrıntılandırmaktadır.
Doğru cevap: B
Çözüm: İlk cümle deney ve sonuç hakkında bilgi verir. İkincisi yeterli kanıt olmadan karar verilmesine karşı çıkarak ölçüt savunur; bu yüzden tartışmaya yaklaşır.
Bu iki parçada anlatım biçimi sırasıyla hangisidir?
I. “Arşiv, belli koşullarla saklanan belgelere düzenli erişim sağlar.”
II. “Arşivler yalnız uzmanlara açık tutulmalı diyenlere katılmıyorum; kamusal belgeler toplumun belleğidir.”
- A) Betimleme ve öyküleme
- B) Öyküleme ve tartışma
- C) Tartışma ve betimleme
- D) Öyküleme ve açıklama
- E) Açıklama ve tartışma
Doğru cevap: E
Çözüm: Birinci cümle arşivin işlevini nesnel olarak bildirir. İkinci cümle başkalarının görüşüne karşı durup gerekçeli bir sav ileri sürer.
Üç parçanın anlatım amaçları ve aralarındaki geçiş hangi seçenekte doğru gösterilmiştir?
I. “Camın kenarında tek bir sarı yaprak asılıydı; avlunun taşları gece boyunca yağan yağmurdan koyulaşmıştı.”
II. “Yaprak, rüzgâr yükselince koptu ve avludan geçip kapı eşiğine sürüklendi.”
III. “Rüzgârın hızı arttıkça hafif cisimlerin yer değiştirmesi de kolaylaşır.”
- A) Genel bilgiyi açıklama → olayı ilerletme → bir görüşü çürütme
- B) Olayı ilerletme → karşı görüşü savunma → görünümü canlandırma
- C) Görünümü canlandırma → olayı ilerletme → olayı genel bir ilişkiyle açıklama
- D) Karşı görüşü savunma → ortamı betimleme → olayı ilerletme
- E) Görünümü canlandırma → bilimsel savı çürütme → ortamı betimleme
Doğru cevap: C
Çözüm: Birinci parça eş zamanlı renk ve yüzey ayrıntılarını gösterir. İkincide yaprağın hareketi olaylaştırılır. Üçüncüde aynı hareketin genel bir nedeni açıklanır.
İkinci metinde birinci metinden farklı olarak hangi anlatım tercihi vardır?
Birinci metin: “Eski evin geniş verandasında çürümüş ahşap kokusu vardı; balkon korkulukları yer yer dökülmüştü.”
İkinci metin: “Bu evlerin hepsini yıkıp yenisini yapmak gerektiğini savunanlar, mahalle belleğinin mekânla kurduğu bağı göz ardı ediyor.”
- A) Fiziksel görünüm sunmak yerine bir görüşü eleştirip değer yargısı savunmak
- B) Birinci metnin betimleyici yönünü yalnızca genişletmek
- C) İşlemlerin sırasını nesnel biçimde yeniden açıklamak
- D) Mekânla ilgili olayları daha uzun bir zaman dilimine yaymak
- E) Kokuyla verilen ayrıntıyı görsel ayrıntıyla desteklemek
Doğru cevap: A
Çözüm: Birinci metin duyusal ayrıntılarla evi betimler. İkinci metin yıkım yanlısı görüşü hedef alır ve mahalle belleğini gerekçe göstererek karşı sav oluşturur.
Parçada anlatım biçimlerinin sırası hangi seçenekte eksiksiz verilmiştir?
“Köprünün ayağındaki çatlaklar uzaktan güçlükle seçiliyordu. Mühendis çatlağın önüne eğildi, ölçüm bandını çıkardı ve not defterini açtı. Bu tür çatlaklar, yükün yapıya dağılımı hakkında bilgi verebilir.”
- A) Öyküleme → betimleme → tartışma
- B) Betimleme → açıklama → öyküleme
- C) Betimleme → öyküleme → açıklama
- D) Tartışma → betimleme → açıklama
- E) Açıklama → öyküleme → tartışma
Doğru cevap: C
Çözüm: İlk cümlede çatlağın görünüşü, ikincide mühendisin art arda eylemleri, üçüncüde çatlakların işlevine ilişkin genel bilgi sunulmuştur.
Son cümledeki betimleyici ayrıntılar bütünün hangi amacına hizmet etmektedir?
“Çoğu kişi, bir kentin yürüyüşle keşfedilemeyecek kadar büyük olduğunu sanır. Oysa bir semti yürüyerek gezmek, taşıtla geçerken fark edilmeyen ayrıntıları görünür kılar. Örneğin taş kapıların oyukları, duvar yazıları ve bahçe kokuları bu yolla seçilir.”
- A) Yürüyerek gezmenin yararını savunan görüşe somut dayanak oluşturmak
- B) Anlatımı bütünüyle nesnel bir kavram tanımına dönüştürmek
- C) Görünüş ayrıntılarıyla önceki savı tamamen geri çekmek
- D) Parçada başlayan olay örgüsünün son basamağını aktarmak
- E) Karşıt iki bilimsel kavram arasındaki ilişkiyi öğretmek
Doğru cevap: A
Çözüm: Yazar yürüyüşün yararsız olduğu görüşüne karşı çıkar. Son cümledeki duyusal ayrıntılar bağımsız bir betimleme değil, savını destekleyen örneklerdir; tartışma baskındır.
Parçadaki anlatımın kuruluşunu en doğru açıklayan yargı hangisidir?
“Eski sokak boyunca iki katlı evler sıralanıyordu. Bir sabah belediye ekipleri geldi, sokak taşlarını sökmeye başladı. Bu işlem altyapı yenilemesinin ilk aşamasıdır; sökülen yüzeyin altında hatlar kontrol edilir.”
- A) Mekân tasviri olayla devam etmiş, ardından olayın bağlı olduğu süreç açıklanmıştır.
- B) Olayın tüm aşamaları yalnız duyulara seslenen tasvirle aktarılmıştır.
- C) Düşünce çatışmasıyla başlayıp tasvirin tek başına sürdürülmesi sağlanmıştır.
- D) Bir bilimsel süreç anlatıldıktan sonra olayın öncesine geri dönülmüştür.
- E) Karşıt görüşler sıralanıp bir görüşün doğruluğu gösterilmiştir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Evlerin görünümü betimlemedir; ekiplerin gelişi ve söküm eylemi öykülemedir. Son cümle işlemin altyapı sürecindeki işlevini açıklayarak genelleştirir.
Parçanın son cümlesi çıkarıldığında anlatım biçimleri bakımından ne değişir?
“Ağacın kovuğu karanlıktı ve kabuğu pütürlüydü. İki serçe yaklaşıp kovuğun çevresinde dolaştı, sonra içeri girdi. Bu davranış, kimi kuşların yuvalanmak için korunaklı boşlukları tercih ettiğine örnek sayılabilir.”
- A) Anlatımdaki bütün duyusal ayrıntılar yok olur.
- B) Metnin tamamı karşı görüşe cevap veren bir tartışmaya döner.
- C) İlk cümledeki ortam tasviri tartışmacı bir savunmaya dönüşür.
- D) Örnek olayı genel bilgiye bağlayan açıklayıcı bölüm ortadan kalkar.
- E) Olayları başlatan öyküleyici bölüm bütünüyle ortadan kalkar.
Doğru cevap: D
Çözüm: İlk cümlede kovuk betimlenir, ikinci cümlede kuşların eylemleri aktarılır. Son cümle bu gözlemden genel bir davranış bilgisine geçiş sağlar.