Aşağıdakilerden hangisi parçanın anlatım biçimini doğru açıklar?
Bir araştırmada iki farklı sulama yöntemi karşılaştırılmıştır. İlk yöntem daha sık, ikincisi daha seyrek sulama gerektirir. Sonuçlar, su tüketimi ile ürün miktarının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.
- A) Karşıt bir toplumsal görüş çürütülmüştür.
- B) Bulgularla bir uygulama farkı açıklanmıştır.
- C) Bir kişinin yaşadığı deneyim öykülenmiştir.
- D) Karakterlerin iç çatışmaları sahnelenmiştir.
- E) Yer ve kişilerin görünüşleri betimlenmiştir.
Doğru cevap: B
Çözüm: İki yöntemin özellikleri ve gözlem sonucu bilgi vermek için karşılaştırılmıştır. Okuru bir savı kabul etmeye yönelten karşı görüş tartışması yoktur.
Bu anlatımın belirgin yapısal özelliği hangisidir?
Bahçenin kapısı gıcırdayınca Selin başını kaldırdı. Gelen postacının uzattığı zarfı aldı, adrese baktı ve hemen içeri girip babasını çağırdı.
- A) Bir olayın kişiler ve eylemler aracılığıyla ilerlemesi
- B) Bir nesnenin renginin katman katman çizilmesi
- C) Bir ortamın sabit özelliklerinin sıralanması
- D) Bir bilginin tanım ve istatistikle açıklanması
- E) Bir düşüncenin karşı düşünceye karşı savunulması
Doğru cevap: A
Çözüm: Zarfın gelişi bir olay başlatır; Selin’in tepkileriyle süreç ilerler. Kişilerin eylemleri ve zaman dizimi öyküleyici anlatımın temelidir.
Bu parçanın temel anlatım biçimi hangisidir?
Bazı okurlar dipnotların metni böldüğünü ileri sürüyor. Ancak bir iddianın dayandığı kaynağı görebilmek, okurun metni denetlemesini sağlar; bu yüzden dipnotu yalnız bir engel saymak doğru değil.
- A) Bir çalışma sürecini aşamalara ayıran öyküleme
- B) Bir anıyı olay sırasına göre canlandırma
- C) Bir değerlendirmeye karşı gerekçe öne süren tartışma
- D) Bir yerin renk ve seslerini veren betimleme
- E) Bir kavramın oluşumunu tarafsızca açıklama
Doğru cevap: C
Çözüm: İlk cümlede başkalarının eleştirisi verilir, ikinci cümlede bu eleştiriye karşı gerekçe ileri sürülür. Bu yapı tartışmacı anlatımdır.
Parçada betimlemeden çok öykülemenin kullanılmasının nedeni nedir?
Sabahın erken saatinde sahil boyunca yürüdüm. Önce limandaki küçük balıkçı teknelerini gördüm, sonra mendireğin sonundaki fenerin yanına kadar gittim.
- A) Limanın bugünkü kullanımının eleştirilmesi
- B) Mendireğin teknik özelliklerinin tanımlanması
- C) Deniz kenarının renk ayrıntılarına odaklanılması
- D) Yürüyüş yapmanın bilimsel yararlarının açıklanması
- E) Yerlerin bir hareket ve zaman sırasına bağlı olarak verilmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: İlk bakışta mekân adları olsa da “yürüdüm”, “gördüm”, “gittim” eylemleri ve “önce–sonra” sırası olay akışı kurar. Bu yüzden öyküleme baskındır.
Bu parçada aşağıdakilerden hangisi yapılmaktadır?
Buharlaşma, sıvının yüzeyinden gaz hâline geçmesidir. Hava hareketi arttığında yüzeyden uzaklaşan su buharının miktarı da değişebilir.
- A) Bir kavram tanımlanıp etkileyen bir koşul belirtilmektedir.
- B) Bir nesnenin görünüşü duyusal ayrıntılarla çizilmektedir.
- C) Kavramı yaşayan bir kişinin anısı olaylaştırılmaktadır.
- D) Kavrama yönelik yanlış bir düşünce alaya alınmaktadır.
- E) Olaylar diyaloglar kullanılarak canlandırılmaktadır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Bir kavramın tanımı ve bir koşula bağlı değişimi verilmiştir. Açıklayıcı anlatımın hedefi öğretmektir; metinde kişisel karşı çıkış ya da olay dizisi yoktur.
Parçanın anlatım biçimine ilişkin doğru değerlendirme hangisidir?
“Başarılı çalışma aralıksız çalışmadır” anlayışı yaygın. Fakat kısa molaların dikkati yenileyebildiği düşünülürse çalışma süresinin uzunluğunu tek ölçü sayamayız.
- A) Bir kabulün sınırları sorgulanarak karşı görüş savunulmaktadır.
- B) Bir çalışma gününün olayları zaman sırasıyla aktarılmaktadır.
- C) Bir çalışma ortamının görünümü ayrıntılarıyla betimlenmektedir.
- D) Bir öğrencinin kişilik özellikleri fiziksel tasvirle verilmektedir.
- E) Çalışma biçimleri nesnel bir sınıflandırmayla tanıtılmaktadır.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Fakat” bağlacıyla önceki görüşe karşı çıkılır; verilen gerekçeyle ölçütün yanlışlığı gösterilir. Bu yaklaşım tartışmacıdır.
İkinci cümlenin, birinci cümlenin kurduğu anlatım içindeki görevi nedir?
“Usta, eski saati çalışma masasının üzerine koydu. Bakır çerçevenin kenarında ince çizikler, camın altında sararmış rakamlar vardı.”
- A) Zamanın ilerleyişini bir dizi yeni eylemle hızlandırmak
- B) Olayın akışını kısa süre durdurup nesnenin görünümünü belirginleştirmek
- C) Saat yapımının bütün aşamalarını kronolojik biçimde vermek
- D) Bir savı tersine çevirip okuyucuyu karşı görüşe yönlendirmek
- E) Nesnenin işleyişini deneysel verilere dayanarak açıklamak
Doğru cevap: B
Çözüm: İlk cümlede saatin masaya konması bir eylemdir. İkinci cümle eylemi ilerletmez; saatin çizik ve renk ayrıntılarını betimleyerek nesneyi görünür kılar.
Son cümle eklendiğinde anlatımda nasıl bir değişim oluşur?
“Doğadaki bazı hayvanlar geceleri hareket eder. Bu davranış, sıcaklık ve avlanma koşullarıyla ilişkili olabilir.” açıklamasının ardından şu cümle gelir: “Buna rağmen gece hareket eden her hayvanın tehlikeli olduğunu ileri sürenler yanılıyor.”
- A) Baştan sona yalnız kavram tanımlarını sıralayan bir yapı korunur.
- B) Bilgi veren anlatımdan yanlış bir genellemeye karşı çıkılan anlatıma geçilir.
- C) Duyusal görünüş anlatımından nesnel deney sonuçlarına geçilir.
- D) Olayların aktarımından ayrıntılı kahraman tasvirine dönülür.
- E) Mekân betimlemesinden olay dizisine geçilerek gerilim kurulur.
Doğru cevap: B
Çözüm: İlk iki cümle davranışın olası nedenini açıklar. Son cümle ise başka bir iddiayı hedef alıp onun yanlışlığını savunur; tartışmacı bir yön ekler.
Bu parçada anlatımın ilerleyişi için hangisi söylenebilir?
“Şehrin üzerinden koyu bulutlar geçiyordu. Düşük çatılı evlerin arasına sis çökmüştü. Derken ilk damla merdivene düştü, ardından insanlar dükkânlara sığındı.”
- A) Başından sonuna kadar bir savı desteklemek için örnekler sıralanmıştır.
- B) Durağan çevre tasviri, yağmurun başlamasıyla olay akışına bağlanmıştır.
- C) Önce bilimsel kavram öğretilmiş, ardından karşı görüş çürütülmüştür.
- D) Olaylar, son cümlede ayrıntılı bir renk tasvirine dönüştürülmüştür.
- E) İlk iki cümle olay, son cümle ise bütün olayların açıklamasıdır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Bulutlar, çatılar ve sis bir sahne kurar; “derken” ile başlayan yağmur ve sığınma eylemleri zamansal değişim yaratarak öykülemeye geçer.
Yazarın kullandığı açıklayıcı bilgi, hangi anlatım amacının hizmetindedir?
“Bazı yazarlar sade dili özensizlikle eşitliyor. Oysa açıklık, anlatılacak düşüncenin dikkatle seçilmesini ve gereksiz öğelerin ayıklanmasını gerektirir.”
- A) Sadelik hakkındaki olumsuz yargıya karşı gerekçe oluşturmak
- B) Bir kişinin geçmişte yaşadığı olayın aşamalarını aktarmak
- C) Yazı türlerini tarafsız ölçütlerle sınıflandırıp öğretmek
- D) Bir mekânın fiziksel görünümünü okurun gözünde canlandırmak
- E) Anlatıcının bir gün içinde karşılaştığı kişileri tanıtmak
Doğru cevap: A
Çözüm: İkinci cümlede açıklayıcı bilgi bulunur; ancak bu bilgi “sadelik özensizliktir” yargısını çürütmek için kullanılır. Bütünün amacı tartışmadır.
Bu parçada hareket bildiren sözcükler olmasına karşın hangisi ağır basmaktadır?
“Yaya yolunun iki yanında ağaçlar diziliydi. Yapraklar rüzgârla dönüp yer yer kaldırıma savruluyordu.”
- A) Bir yolculuğun başladığı ve bittiği zaman sırası
- B) Toprak örtüsünün oluşum nedenlerine dair bilgi
- C) Şehir planlamasına yönelik bir görüşün savunusu
- D) Bir kahramanın karşılaştığı engeller ve çözümü
- E) Ağaçlı yolun göz önüne getirilen görünümü
Doğru cevap: E
Çözüm: Yaprakların savrulması hareket bildirir ama olay örgüsü başlatmaz; yolun görünüşünü ve atmosferini tamamlar. Bu nedenle betimleme baskındır.
Parçanın sonunda anlatım hangi yönde güçlenmiştir?
“Bir ülkenin iklim özellikleri kısa süreli hava olaylarından farklıdır.” açıklamasının ardından yazar, “Bir günün sıcaklığına bakarak iklimi değişti ilan etmek doğru değildir.” diye ekler.
- A) Öğretici bilgi, hatalı bir çıkarımı eleştirme amacıyla kullanılmıştır.
- B) Mekân tasviri, olayın sonucunu tahmin ettiren bir yapıya geçmiştir.
- C) Bir durumun sonuçları yalnız zaman dizisi içinde anlatılmıştır.
- D) Bilimsel bilgi, kişiler arası konuşmalarla olaylaştırılmıştır.
- E) Tanımlama, mekânın görünüşünü canlandıran betimlemeye dönüşmüştür.
Doğru cevap: A
Çözüm: İlk yargı bir kavram ayrımını açıklar. Son yargı bu ayrıma dayanarak yanlış bir değerlendirmeye karşı çıkar; böylece tartışmacı işlev belirginleşir.
Parça iki cümleye ayrıldığında anlatım biçimlerinin sırası nedir?
“Koridorun duvarları soluk yeşildi, kapıların üzerindeki numaralar siyahla yazılmıştı. Öğrenciler zil çalınca sınıflara girdi; bir süre sonra bütün kat sessizleşti.”
- A) Betimleme, tartışma
- B) Betimleme, öyküleme
- C) Tartışma, açıklama
- D) Öyküleme, betimleme
- E) Açıklama, tartışma
Doğru cevap: B
Çözüm: İlk cümlede renk ve numara bilgileri koridorun görünümünü verir. İkincide zilin çalması ve öğrencilerin girmesiyle ilerleyen olay bulunur.
Parçanın üçüncü cümlesi ilk iki cümleye göre nasıl bir soyutlama yapmaktadır?
“Büyük salondaki cam tavan kış ışığını dağıtıyordu. Görevli ışıkları açınca vitrinlerin üzerindeki gölgeler kayboldu. Işık, sergilenen nesnenin algılanan rengini etkileyebildiğinden müzelerde aydınlatma özenle düzenlenir.”
- A) İlk eylemin öncesine dönerek olay örgüsünü geriye doğru genişletmektedir.
- B) Nesnenin görünümünden koruma yöntemlerine karşı bir sav geliştirmektedir.
- C) Sahneyi kişileştirerek okuyucunun duyusal izlenimlerini artırmaktadır.
- D) Bir görüşü reddedip kendi karşı görüşüne iki ayrı gerekçe sıralamaktadır.
- E) Tekil bir sahne ve olaydan ışığın işlevine ilişkin genel açıklamaya geçmektedir.
Doğru cevap: E
Çözüm: İlk cümle mekânı betimler; ikinci cümle bir eylemi aktarır. Üçüncü cümle bu somut durumdan yola çıkarak aydınlatma ve renk ilişkisini genel düzeyde açıklar.
Bu dizide son iki cümlenin temel anlatım amaçları sırasıyla nedir?
Bir yazar şu ifadeleri sıralıyor: “Kapının önünde alçak bir merdiven vardı.” / “Çocuk merdivene oturdu, çantasını açtı.” / “Bazı merdivenlerin alçak yapılması, kullanım kolaylığını artırabilir.” / “Buna rağmen her basamağın aynı yükseklikte olması gerektiği görüşünü doğru bulmuyorum.”
- A) Bir olguyu açıklamak, sonra bir genellemeye karşı çıkmak
- B) Bir olayın sonucunu aktarmak, sonra mekânı betimlemek
- C) Bir eylemi öykülemek, sonra kişilerin görünümünü çizmek
- D) Bir tezi savunmak, sonra yeni bir kahramanı öykülemek
- E) Bir manzarayı betimlemek, sonra aynı manzarayı açıklamak
Doğru cevap: A
Çözüm: Üçüncü cümle basamak yüksekliğiyle kullanım kolaylığı arasında bilgi verir. Dördüncü cümle ise “her basamak aynı olmalı” görüşüne açıkça karşı çıkar.
Son cümlenin eklenmesi anlatımın yönünü nasıl etkiler?
“Sahil boyunca uzanan tahta iskele, yeşile çalan suyun üstünde titrek bir çizgi gibiydi. Sema iskelenin ucuna yürüyüp elindeki zarfı açtı. Zarf, nemli havada kıvrılan ince kâğıttan yapılmıştı.”
- A) Anlatıcıyı başka bir görüşü çürütmeye ve tez kurmaya yöneltir.
- B) İskelede geçen olayların zaman sırasını daha da hızlandırır.
- C) Olayın ilerlemesini durdurup olaydaki nesnenin görünümünü öne çıkarır.
- D) Zarfın üretim aşamalarını adım adım açıklamaya başlar.
- E) Metnin ilk cümlesini genel bir bilimsel tanıma dönüştürür.
Doğru cevap: C
Çözüm: İkinci cümle Sema’nın hareketleriyle öyküleyicidir. Son cümle ise zarfın kâğıt niteliği ve kıvrılmasıyla nesneyi tasvir eder; olay duraklar.
Aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi I–IV numaralı cümlelerin tamamını doğru sınıflandırır?
I. “Sınıfın arka duvarında çerçevesi kırık bir harita asılıydı.”
II. “Öğretmen haritayı indirip masanın üzerine serdi.”
III. “Haritalarda işaretlenen yükselti, yüzey biçimlerinin gösterimlerinden biridir.”
IV. “Harita kullanmanın gereksiz olduğunu ileri sürenlere katılmıyorum.”
- A) I betimleme, II öyküleme, III açıklama, IV tartışmadır.
- B) I öyküleme, II betimleme, III açıklama, IV tartışmadır.
- C) I betimleme, II öyküleme, III tartışma, IV açıklamadır.
- D) I tartışma, II öyküleme, III açıklama, IV betimlemedir.
- E) I betimleme, II açıklama, III öyküleme, IV tartışmadır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Haritanın görünümü betimlenir; öğretmenin hareketi öykülenir; haritaların gösterim işlevi açıklanır; son cümlede karşı görüşe itiraz edilir.
Parçada dördüncü cümle çıkarılırsa hangi özellik bütünden kalkar?
“Atölyenin duvarındaki aletler sarı ışıkta parlıyordu. Usta sandıktan eski bir cetvel çıkardı ve çırağına uzattı. Cetvel, uzunluğun karşılaştırılmasında kullanılan ölçme araçlarından biridir. Yine de her işi aynı cetvelle ölçmek gerektiğini savunmak yanlıştır.”
- A) Ölçme aracının işlevini belirten açıklayıcı yön
- B) Ustanın hareketini aktaran öyküleyici yön
- C) Nesnelerin yerlerini gösteren çevre tasviri
- D) Başka bir görüşün doğruluğunu sorgulayan tartışmacı yön
- E) Atölyenin görünümünü veren betimleyici yön
Doğru cevap: D
Çözüm: İlk üç cümle sırasıyla görünüş, olay ve bilgi verir. Son cümledeki “yanlıştır” savı bir görüşü reddederek tartışma boyutunu kurar.
Son iki cümle arasındaki işlev ilişkisi hangi seçenekte doğru verilmiştir?
“Kentin eski taş köprüsü sisin içinde belirsizleşiyordu. Duru yaklaşınca köprünün ayaklarında suyun yükseldiğini gördü. Taşkınlarda suyun akış kesiti değiştiğinden köprülerin dayanıklılığı önem kazanır. Bu yüzden eski köprülerin korunmasını gereksiz görenler yeniden düşünmelidir.”
- A) Tartışma ile başlayan yapı kişisel bir olayı anlatmakla bitmiştir.
- B) Açıklayıcı bilgi, korunma yönündeki görüşü savunmak için gerekçe yapılmıştır.
- C) Bir karşı görüş tümüyle kabul edilmiş ve açıklama gereksizleşmiştir.
- D) İki cümle de yalnız nesnenin görünüşünü ayrıntılandırmıştır.
- E) Önce bir eylem öykülenmiş, sonra aynı eylemin zamanı değiştirilmiştir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Üçüncü cümle su kesiti ve dayanıklılık ilişkisini açıklar. Dördüncü cümle bu bilgiyi kullanarak “koruma gereksiz” yargısına itiraz eder; amaç tartışmadır.
“Bir yazıda kişilerin adlarının geçmesi, o yazıyı öyküleyici yapmaya yeter.” diyen kişiye aşağıdaki parçalardan hangisi en açık karşı örneği sunar?
- A) Zeynep, tarihî kayıtların karşılaştırılmasında iki yöntemden söz eder: Biri tarihe, öbürü içerik benzerliğine dayanır.
- B) Murat durakta bekledi, otobüse bindi, çantasını çıkardı.
- C) Duru telefonunu aldı, mesajı okudu, arkadaşını aradı.
- D) Zeynep merdivene koştu, kapıyı açtı ve içeri girdi.
- E) Kerem bahçeye çıktı, kapıyı kapattı, kuşlara baktı.
Doğru cevap: A
Çözüm: İlk seçenek kişi adı içerse de bir yöntemi açıklamaktadır; zaman içinde ilerleyen özel olay örgüsü yoktur. Diğerleri ardışık eylemlerle öyküleme kurar.