Bu parçanın anlatımında hangi amaç öne çıkmaktadır?
İstasyonun önündeki dar sokak, sabah yağmuruyla parlıyordu. Taş duvarların arasında uzanan sarmaşıklar, paslı tabelanın üzerine ince gölgeler düşürüyordu.
- A) Bir görüşün doğruluğunu karşı görüşe dayanarak savunmak
- B) Bir kişinin kararını konuşmalar üzerinden değerlendirmek
- C) Bir kavramın oluşum aşamalarını nesnel olarak açıklamak
- D) Mekânın görülebilir özelliklerini okurun zihninde canlandırmak
- E) Olayların bir neden-sonuç zinciri içinde gelişimini aktarmak
Doğru cevap: D
Çözüm: Sokak, taş duvar, sarmaşık ve gölgeler aynı anda görülebilecek ayrıntılardır; olay ilerlemesi ya da savunulan bir tez bulunmaz. Bu nedenle betimleme baskındır.
Parçanın öyküleyici olmasını sağlayan temel özellik hangisidir?
Mert kapıyı açıp boş koridora baktı. Anahtarını masada unuttuğunu fark edince koşarak geri döndü; fakat otobüsün hareket sesini duydu.
- A) Bir nesnenin renk ve biçim özelliklerinin sıralanması
- B) Karşıt iki görüşün gerekçelerle karşılaştırılması
- C) Birbirini izleyen eylemlerle bir durum değişikliğinin anlatılması
- D) Mekânın sabit ayrıntılarının duyularla gösterilmesi
- E) Genel bir bilginin tanım ve sınıflandırmayla verilmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Kapıyı açma, geri dönme ve otobüsün hareket etmesi zamana yayılan olaylardır. Başlangıç durumunun değişmesi öykülemeyi belirginleştirir.
Yazarın başvurduğu temel anlatım biçimi nedir?
Toprak, suyu her yerde aynı hızla geçirmez. Kumlu zeminlerde su daha çabuk süzülürken killi zeminlerde daha yavaş ilerler. Bu fark, tanecikler arasındaki boşluklarla ilişkilidir.
- A) Kişisel izlenimleri anılara bağlayarak aktarma
- B) Karşıt bir iddiayı çürütmek üzere tartışma
- C) Bir olgunun işleyişini bilgi vererek açıklama
- D) Bir manzarayı duyusal ayrıntılarla betimleme
- E) Bir olayın adım adım gelişimini öyküleme
Doğru cevap: C
Çözüm: Parçada toprağın suyu geçirme hızı açıklanmakta ve neden gösterilmektedir. Amaç okuru bir düşünceye karşı ikna etmek değil, konu hakkında bilgilendirmektir.
Parçayı tartışmacı yapan özellik hangisidir?
Bazıları sessizliğin verimsizlik olduğunu düşünüyor. Oysa düşünceyi olgunlaştırmak için her boşluğu sesle doldurmak gerekmez; kimi zaman en iyi fikir, durup beklediğimizde belirir.
- A) Bir yerin fiziksel ayrıntılarının nesnel biçimde çizilmesi
- B) Bir nesnenin parçalarının kullanım amaçlarına göre tanıtılması
- C) Yaygın bir yargıya karşı gerekçeli bir görüş ileri sürülmesi
- D) Olayların zaman sırasına göre birbirine bağlanması
- E) Kavramların tarafsız bir sınıflandırmayla sunulması
Doğru cevap: C
Çözüm: “Bazıları” ile başkasının görüşü belirtilmiş, “oysa” ile buna karşı bir sav kurulmuştur. Karşı görüşle hesaplaşma tartışmacı anlatımın işaretidir.
Bu parçaya öyküleme özelliği kazandırmak için aşağıdakilerden hangisi eklenmelidir?
Kırmızı bisiklet dükkânın önünde duruyordu. Gidonu hafifçe sağa dönmüş, seleye yapışan yağmur damlaları küçük boncuklar gibi dizilmişti.
- A) Sele üzerindeki damlalar güneşte parlıyordu.
- B) Dükkânın tabelası iki pencere arasındaydı.
- C) Ön tekerlek arka tekerlekten biraz küçüktü.
- D) Bisikletin kadrosu ince ve parlak kırmızıydı.
- E) Bisikletin sahibi geldi, kilidi açtı ve yola çıktı.
Doğru cevap: E
Çözüm: Öyküleme için olayların zaman içinde ilerlemesi gerekir. Bisikletin alınması ve yola çıkılması durağan görünümü bir olay akışına dönüştürür.
Parçanın anlatım biçimini belirlerken hangi gerekçe esas alınmalıdır?
Bir mıknatısın bütün metalleri çektiği düşüncesi doğru değildir. Örneğin demir mıknatıstan etkilenirken bakır aynı etkiyi göstermez.
- A) Bir kahramanın davranışlarının zamana göre izlenmesi
- B) Bir manzaranın canlı duyusal izlenimlerle aktarılması
- C) Bir çatışmanın konuşmalar yoluyla sahnelenmesi
- D) Bir eleştiriye karşı kişisel hakların savunulması
- E) Yanlış bilinen bir olgunun örnekle açıklığa kavuşturulması
Doğru cevap: E
Çözüm: Yazar bir fiziksel olguyu doğru biçimiyle açıklamak için karşılaştırmalı örnek kullanır. “Yanlış bilinen” sözü tek başına tartışma anlamına gelmez; hedef bilgiyi düzeltmektir.
Bu metindeki anlatımın odağında aşağıdakilerden hangisi vardır?
Ağaçların arasından kıvrılan patika, dere kıyısında kayboluyordu. Uzakta koyu yeşil tepelerin üzerinde ince, beyaz bir sis tabakası vardı.
- A) Çevre korumaya ilişkin karşıt görüşlerin çürütülmesi
- B) Doğal bir olayın bilimsel nedenlerinin açıklanması
- C) Durağan bir çevrenin görünüşünün ayrıntılarıyla verilmesi
- D) Bir yolculuğun başlangıç ve bitişinin anlatılması
- E) Bir karakterin kararsızlığının olaylarla çözülmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Patika, dere, tepe ve sis betimleme unsurlarıdır. Parçadaki fiiller bir olay örgüsü kurmaktan çok yerin görünümünü belirler.
Bu anlatımda olay örgüsünü gösteren unsur hangisidir?
Çocuk biletini kontrol etti, bekleyenlerin arasına katıldı. Perona giren tren durunca önce yaşlı yolculara yol verdi, sonra vagona bindi.
- A) Yolcunun yüzünün ayrıntılı fiziksel tasviri
- B) Peronun rengi ve büyüklüğünün ayrıntılı tanımı
- C) Bilet uygulamasına yönelik karşıt bir eleştiri
- D) Tren yolculuğuna ilişkin genel kullanım bilgisi
- E) Yolcunun birbiri ardından gerçekleştirdiği eylemler
Doğru cevap: E
Çözüm: Bileti kontrol etmek, sıraya geçmek ve vagona binmek sırayla gerçekleşen eylemlerdir. Bu sıra öyküleyici anlatım kurar.
Yazarın anlatım biçimini seçmesini belirleyen amaç hangisidir?
Bir sözcüğün anlamı, bulunduğu cümleye göre değişebilir. “Ağır” sözü kimi zaman ağırlığı, kimi zaman yavaş ilerlemeyi, kimi zaman da ciddi davranışı belirtir.
- A) Gündelik bir tartışmayı konuşmalarla canlandırmak
- B) Bir görüşü eleştirerek karşı görüşü kabul ettirmek
- C) Olayların gelişimini belirli bir zaman dilimine yerleştirmek
- D) Duyulara seslenerek bir karakterin görüntüsünü çizmek
- E) Bir dil olgusunu değişik kullanımlarıyla öğretmek
Doğru cevap: E
Çözüm: Çeşitli kullanımlar, aynı sözcüğün bağlama göre anlam kazandığını göstermek için verilmiştir. Amaç açıklayıcı bilgi sunmaktır.
Bu parçadaki anlatım biçiminin belirleyici yönü nedir?
“Uzun metin her zaman derin metindir” yargısına katılmıyorum. Bir düşüncenin birkaç açık cümleyle kurulması da derinlik taşıyabilir; uzunluk tek başına nitelik ölçüsü olamaz.
- A) Bir nesnenin parçalarının sıralı biçimde tanıtılması
- B) Teknik bir sürecin basamaklara ayrılarak öğretilmesi
- C) Zaman içinde değişen insan davranışlarının aktarılması
- D) Bir ölçütün geçerliliğine itiraz edilip karşı tez sunulması
- E) Olayların geçtiği yer ve zamanın duyusal anlatımı
Doğru cevap: D
Çözüm: Yazar, “uzunluk derinliktir” kabulünü açıkça reddeder ve bir karşı ölçüt savunur. Bu, tartışmacı anlatımı oluşturur.
Parça hangi özelliği nedeniyle bir olay anlatımıdır?
Ders başladığında ışıklar birden söndü. Öğretmen pencereyi açtı, öğrenciler telefonlarının ışığını masalara tuttu ve çalışmaya devam ettiler.
- A) Anlatıcının bir eleştiriyi delillerle çürütmesi
- B) Başlangıçtaki durumun eylemler yoluyla başka bir duruma dönüşmesi
- C) Bir kavramın tanımlanıp türlerinin sıralanması
- D) Mekânın dış görünüşünün duyularla aktarılması
- E) Kişilerin yüz görünüşlerinin ayrıntılarıyla çizilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Işıkların sönmesiyle yeni bir durum oluşur; öğretmen ve öğrencilerin tepkileri süreci ilerletir. Zamansal gelişme öykülemeyi öne çıkarır.
Bu parçanın baskın anlatım biçimi için hangi nitelik kanıttır?
Sözlüğün sayfaları sararmıştı; kapağının köşeleri yuvarlanmış, deri yüzeyinde ince çatlaklar oluşmuştu. Kenarlardaki kurşun kalem notları hâlâ seçiliyordu.
- A) Bir nesnenin işlevine yönelik karşı sav geliştirilmesi
- B) Bir kavramın türlerinin nesnel ölçütlerle açıklanması
- C) Bir okurun sözlükle ilgili yaşadığı olayın aktarılması
- D) Nesnenin görünüşüne ilişkin eş zamanlı ayrıntıların sunulması
- E) Bir nesnenin üretim tarihçesinin basamaklarla verilmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Sararmış sayfa, yıpranmış kapak ve kurşun kalem izleri görünüş ayrıntılarıdır. Bunlar birbiri ardından gerçekleşen olaylar değil, aynı nesneye ilişkin betimlemelerdir.
Bu parçanın okur üzerindeki hedeflenen etkisi hangisidir?
Bir haritanın ölçeği, gerçekteki uzaklığın haritadaki karşılığıdır. Ölçek küçüldükçe aynı kâğıtta daha geniş bir alan gösterilebilir; ancak ayrıntı azalır.
- A) Kişilerin davranışlarını olay akışı içinde canlandırmak
- B) Karşı görüşü hatalı göstererek onay elde etmek
- C) Bir mekânın sesini ve kokusunu duyumsatmak
- D) Bir ilişkiyi anlaşılır kılarak konuyla ilgili bilgi kazandırmak
- E) Olayların nedenini merak ettirerek gerilim oluşturmak
Doğru cevap: D
Çözüm: Tanım ve ölçeğe bağlı sonuç sunulması açıklamaya hizmet eder. Parça bir konu hakkında öğretici bilgi verir; tartışmada olduğu gibi karşı sav yoktur.
Bu metinde aşağıdakilerden hangisi anlatılanları aynı biçimde sürdürür?
Köyün meydanı küçüktü; ortasındaki çeşmenin çevresi sabah güneşinde ışıldıyordu. Ahşap bankların boyası yer yer dökülmüştü.
- A) Meydanın geçmişteki işlevi üç dönemde incelenir.
- B) Meydanların bütünüyle kaldırılmasını doğru bulmuyorum.
- C) Öğleye doğru pazarcılar geldi ve tezgâhlarını kurdu.
- D) Çeşmenin arkasındaki çınarın geniş dalları gölgeli bir köşe oluşturuyordu.
- E) Çocuk topunu alıp köşedeki sokağa koştu.
Doğru cevap: D
Çözüm: Parça çevrenin görünümünü betimlemektedir. Çınarın dalları ve gölgesi yeni bir olay başlatmadan aynı durağan görünümü geliştirir.
Aşağıdakilerden hangisi parçanın anlatım biçimini doğru açıklar?
Bir araştırmada iki farklı sulama yöntemi karşılaştırılmıştır. İlk yöntem daha sık, ikincisi daha seyrek sulama gerektirir. Sonuçlar, su tüketimi ile ürün miktarının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.
- A) Karşıt bir toplumsal görüş çürütülmüştür.
- B) Bulgularla bir uygulama farkı açıklanmıştır.
- C) Bir kişinin yaşadığı deneyim öykülenmiştir.
- D) Karakterlerin iç çatışmaları sahnelenmiştir.
- E) Yer ve kişilerin görünüşleri betimlenmiştir.
Doğru cevap: B
Çözüm: İki yöntemin özellikleri ve gözlem sonucu bilgi vermek için karşılaştırılmıştır. Okuru bir savı kabul etmeye yönelten karşı görüş tartışması yoktur.
Bu anlatımın belirgin yapısal özelliği hangisidir?
Bahçenin kapısı gıcırdayınca Selin başını kaldırdı. Gelen postacının uzattığı zarfı aldı, adrese baktı ve hemen içeri girip babasını çağırdı.
- A) Bir olayın kişiler ve eylemler aracılığıyla ilerlemesi
- B) Bir nesnenin renginin katman katman çizilmesi
- C) Bir ortamın sabit özelliklerinin sıralanması
- D) Bir bilginin tanım ve istatistikle açıklanması
- E) Bir düşüncenin karşı düşünceye karşı savunulması
Doğru cevap: A
Çözüm: Zarfın gelişi bir olay başlatır; Selin’in tepkileriyle süreç ilerler. Kişilerin eylemleri ve zaman dizimi öyküleyici anlatımın temelidir.
Bu parçanın temel anlatım biçimi hangisidir?
Bazı okurlar dipnotların metni böldüğünü ileri sürüyor. Ancak bir iddianın dayandığı kaynağı görebilmek, okurun metni denetlemesini sağlar; bu yüzden dipnotu yalnız bir engel saymak doğru değil.
- A) Bir çalışma sürecini aşamalara ayıran öyküleme
- B) Bir anıyı olay sırasına göre canlandırma
- C) Bir değerlendirmeye karşı gerekçe öne süren tartışma
- D) Bir yerin renk ve seslerini veren betimleme
- E) Bir kavramın oluşumunu tarafsızca açıklama
Doğru cevap: C
Çözüm: İlk cümlede başkalarının eleştirisi verilir, ikinci cümlede bu eleştiriye karşı gerekçe ileri sürülür. Bu yapı tartışmacı anlatımdır.
Parçada betimlemeden çok öykülemenin kullanılmasının nedeni nedir?
Sabahın erken saatinde sahil boyunca yürüdüm. Önce limandaki küçük balıkçı teknelerini gördüm, sonra mendireğin sonundaki fenerin yanına kadar gittim.
- A) Limanın bugünkü kullanımının eleştirilmesi
- B) Mendireğin teknik özelliklerinin tanımlanması
- C) Deniz kenarının renk ayrıntılarına odaklanılması
- D) Yürüyüş yapmanın bilimsel yararlarının açıklanması
- E) Yerlerin bir hareket ve zaman sırasına bağlı olarak verilmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: İlk bakışta mekân adları olsa da “yürüdüm”, “gördüm”, “gittim” eylemleri ve “önce–sonra” sırası olay akışı kurar. Bu yüzden öyküleme baskındır.
Bu parçada aşağıdakilerden hangisi yapılmaktadır?
Buharlaşma, sıvının yüzeyinden gaz hâline geçmesidir. Hava hareketi arttığında yüzeyden uzaklaşan su buharının miktarı da değişebilir.
- A) Bir kavram tanımlanıp etkileyen bir koşul belirtilmektedir.
- B) Bir nesnenin görünüşü duyusal ayrıntılarla çizilmektedir.
- C) Kavramı yaşayan bir kişinin anısı olaylaştırılmaktadır.
- D) Kavrama yönelik yanlış bir düşünce alaya alınmaktadır.
- E) Olaylar diyaloglar kullanılarak canlandırılmaktadır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Bir kavramın tanımı ve bir koşula bağlı değişimi verilmiştir. Açıklayıcı anlatımın hedefi öğretmektir; metinde kişisel karşı çıkış ya da olay dizisi yoktur.
Parçanın anlatım biçimine ilişkin doğru değerlendirme hangisidir?
“Başarılı çalışma aralıksız çalışmadır” anlayışı yaygın. Fakat kısa molaların dikkati yenileyebildiği düşünülürse çalışma süresinin uzunluğunu tek ölçü sayamayız.
- A) Bir kabulün sınırları sorgulanarak karşı görüş savunulmaktadır.
- B) Bir çalışma gününün olayları zaman sırasıyla aktarılmaktadır.
- C) Bir çalışma ortamının görünümü ayrıntılarıyla betimlenmektedir.
- D) Bir öğrencinin kişilik özellikleri fiziksel tasvirle verilmektedir.
- E) Çalışma biçimleri nesnel bir sınıflandırmayla tanıtılmaktadır.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Fakat” bağlacıyla önceki görüşe karşı çıkılır; verilen gerekçeyle ölçütün yanlışlığı gösterilir. Bu yaklaşım tartışmacıdır.