Üç parçanın anlatım amaçları ve aralarındaki geçiş hangi seçenekte doğru gösterilmiştir?
I. “Camın kenarında tek bir sarı yaprak asılıydı; avlunun taşları gece boyunca yağan yağmurdan koyulaşmıştı.”
II. “Yaprak, rüzgâr yükselince koptu ve avludan geçip kapı eşiğine sürüklendi.”
III. “Rüzgârın hızı arttıkça hafif cisimlerin yer değiştirmesi de kolaylaşır.”
- A) Genel bilgiyi açıklama → olayı ilerletme → bir görüşü çürütme
- B) Olayı ilerletme → karşı görüşü savunma → görünümü canlandırma
- C) Görünümü canlandırma → olayı ilerletme → olayı genel bir ilişkiyle açıklama
- D) Karşı görüşü savunma → ortamı betimleme → olayı ilerletme
- E) Görünümü canlandırma → bilimsel savı çürütme → ortamı betimleme
Doğru cevap: C
Çözüm: Birinci parça eş zamanlı renk ve yüzey ayrıntılarını gösterir. İkincide yaprağın hareketi olaylaştırılır. Üçüncüde aynı hareketin genel bir nedeni açıklanır.
İkinci metinde birinci metinden farklı olarak hangi anlatım tercihi vardır?
Birinci metin: “Eski evin geniş verandasında çürümüş ahşap kokusu vardı; balkon korkulukları yer yer dökülmüştü.”
İkinci metin: “Bu evlerin hepsini yıkıp yenisini yapmak gerektiğini savunanlar, mahalle belleğinin mekânla kurduğu bağı göz ardı ediyor.”
- A) Fiziksel görünüm sunmak yerine bir görüşü eleştirip değer yargısı savunmak
- B) Birinci metnin betimleyici yönünü yalnızca genişletmek
- C) İşlemlerin sırasını nesnel biçimde yeniden açıklamak
- D) Mekânla ilgili olayları daha uzun bir zaman dilimine yaymak
- E) Kokuyla verilen ayrıntıyı görsel ayrıntıyla desteklemek
Doğru cevap: A
Çözüm: Birinci metin duyusal ayrıntılarla evi betimler. İkinci metin yıkım yanlısı görüşü hedef alır ve mahalle belleğini gerekçe göstererek karşı sav oluşturur.
Parçada anlatım biçimlerinin sırası hangi seçenekte eksiksiz verilmiştir?
“Köprünün ayağındaki çatlaklar uzaktan güçlükle seçiliyordu. Mühendis çatlağın önüne eğildi, ölçüm bandını çıkardı ve not defterini açtı. Bu tür çatlaklar, yükün yapıya dağılımı hakkında bilgi verebilir.”
- A) Öyküleme → betimleme → tartışma
- B) Betimleme → açıklama → öyküleme
- C) Betimleme → öyküleme → açıklama
- D) Tartışma → betimleme → açıklama
- E) Açıklama → öyküleme → tartışma
Doğru cevap: C
Çözüm: İlk cümlede çatlağın görünüşü, ikincide mühendisin art arda eylemleri, üçüncüde çatlakların işlevine ilişkin genel bilgi sunulmuştur.
Son cümledeki betimleyici ayrıntılar bütünün hangi amacına hizmet etmektedir?
“Çoğu kişi, bir kentin yürüyüşle keşfedilemeyecek kadar büyük olduğunu sanır. Oysa bir semti yürüyerek gezmek, taşıtla geçerken fark edilmeyen ayrıntıları görünür kılar. Örneğin taş kapıların oyukları, duvar yazıları ve bahçe kokuları bu yolla seçilir.”
- A) Yürüyerek gezmenin yararını savunan görüşe somut dayanak oluşturmak
- B) Anlatımı bütünüyle nesnel bir kavram tanımına dönüştürmek
- C) Görünüş ayrıntılarıyla önceki savı tamamen geri çekmek
- D) Parçada başlayan olay örgüsünün son basamağını aktarmak
- E) Karşıt iki bilimsel kavram arasındaki ilişkiyi öğretmek
Doğru cevap: A
Çözüm: Yazar yürüyüşün yararsız olduğu görüşüne karşı çıkar. Son cümledeki duyusal ayrıntılar bağımsız bir betimleme değil, savını destekleyen örneklerdir; tartışma baskındır.
Parçadaki anlatımın kuruluşunu en doğru açıklayan yargı hangisidir?
“Eski sokak boyunca iki katlı evler sıralanıyordu. Bir sabah belediye ekipleri geldi, sokak taşlarını sökmeye başladı. Bu işlem altyapı yenilemesinin ilk aşamasıdır; sökülen yüzeyin altında hatlar kontrol edilir.”
- A) Mekân tasviri olayla devam etmiş, ardından olayın bağlı olduğu süreç açıklanmıştır.
- B) Olayın tüm aşamaları yalnız duyulara seslenen tasvirle aktarılmıştır.
- C) Düşünce çatışmasıyla başlayıp tasvirin tek başına sürdürülmesi sağlanmıştır.
- D) Bir bilimsel süreç anlatıldıktan sonra olayın öncesine geri dönülmüştür.
- E) Karşıt görüşler sıralanıp bir görüşün doğruluğu gösterilmiştir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Evlerin görünümü betimlemedir; ekiplerin gelişi ve söküm eylemi öykülemedir. Son cümle işlemin altyapı sürecindeki işlevini açıklayarak genelleştirir.
Parçanın son cümlesi çıkarıldığında anlatım biçimleri bakımından ne değişir?
“Ağacın kovuğu karanlıktı ve kabuğu pütürlüydü. İki serçe yaklaşıp kovuğun çevresinde dolaştı, sonra içeri girdi. Bu davranış, kimi kuşların yuvalanmak için korunaklı boşlukları tercih ettiğine örnek sayılabilir.”
- A) Anlatımdaki bütün duyusal ayrıntılar yok olur.
- B) Metnin tamamı karşı görüşe cevap veren bir tartışmaya döner.
- C) İlk cümledeki ortam tasviri tartışmacı bir savunmaya dönüşür.
- D) Örnek olayı genel bilgiye bağlayan açıklayıcı bölüm ortadan kalkar.
- E) Olayları başlatan öyküleyici bölüm bütünüyle ortadan kalkar.
Doğru cevap: D
Çözüm: İlk cümlede kovuk betimlenir, ikinci cümlede kuşların eylemleri aktarılır. Son cümle bu gözlemden genel bir davranış bilgisine geçiş sağlar.
Bu parçada anlatım biçimlerini ayırırken hangi ipucu en güvenilir ölçüttür?
“Tren camının dışında gri tepeler geçiyordu; gölgeler koyulaşıp açılıyordu. Tam defterimi açmıştım ki karşı koltuktaki kadın bir fotoğraf uzattı. Bazı fotoğrafların insan belleğini tetiklemesi, geçmiş deneyimlerle kurulan ilişkilerle açıklanabilir.”
- A) Görsel izlenimden kişiler arası olaya, oradan genel nedensel bilgiye geçiş
- B) Her cümlede bir nesne adının bulunup bulunmaması
- C) “Bazı” sözcüğünün ikinci cümleye de uygulanabilmesi
- D) Yalnızca fiillerin geçmiş zamanda çekimlenmiş olması
- E) Anlatıcının birinci kişi ağzından konuşmayı sürdürmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: İlk cümlede yol manzarası betimlenir; kadının fotoğraf vermesi bir olaydır; son cümle belleğe ilişkin genel açıklama sunar. Fiil zamanı veya kişi eki tek başına biçimi belirlemez.
Bir yazar “Betimleme yalnız hareketsiz nesneleri konu edinir; hareket fiili geçiyorsa metin öyküleyicidir.” görüşünü savunmaktadır. Ona karşı örnek arayan bir öğrenci aşağıdaki parçalardan hangisini seçmelidir?
- A) Nehir köprüye koştu, arkadaşına seslendi ve trene yetişti.
- B) Öğrenci ödevini bitirdi, dosyayı kapattı ve öğretmene gönderdi.
- C) Yapraklar dar avluda döne döne savruluyor, yağmur çizgileri aydınlık camda kayıp duruyordu.
- D) Deniz telefonuna baktı, ayakkabılarını giydi ve hızla evden çıktı.
- E) Kapıcı kilidi açtı, merdivenlere yöneldi ve yukarı çıktı.
Doğru cevap: C
Çözüm: Yaprakların savrulması ve yağmurun kayması hareket içerse de tek bir ortamın görünüşünü canlandırır; olay örgüsü ilerlemez. Bu, savunulan genellemeyi çürüten örnektir.
“Bir kavramın tanımının yapılması, metnin mutlaka açıklayıcı olduğu anlamına gelir.” iddiasını sınamak için aşağıdaki parçalardan hangisi en güçlü karşı örnektir?
- A) Yeni yöntem, işin önceki aşamalarından ayrılarak yeni sonuçlar doğurabilir.
- B) Yenilik, önceki durumdan farklı bir yöntemin uygulanması anlamına gelebilir.
- C) “Yenilik” yeni olanı anlatır; ama her yeninin değerli olduğunu söyleyen görüşe katılmıyorum, çünkü kimi yenilik yalnızca biçimi değiştirir.
- D) Yeniliğin üretimdeki etkisi, verim ve maliyet ilişkisiyle açıklanabilir.
- E) Bazı yenilikler belirli alanlarda sonuçları ölçülerek değerlendirilir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Doğru seçenekte başlangıçta kısa tanım vardır ancak devamında genel bir yargıya karşı çıkılır; baskın amaç tartışmadır. Diğer seçenekler bilgi vermektedir.
“Bir metinde çok sayıda sıfat bulunması betimleme için yeterli kanıttır.” diyen bir okura, aşağıdaki alıntılardan hangisiyle itiraz edilebilir?
- A) Dar, kıvrımlı geçit, yüksek ve koyu renkli taşlara açılıyordu.
- B) Yıpranmış ahşap masa geniş, aydınlık odanın ortasında duruyordu.
- C) Hafif, ıslak yapraklar soğuk taşların üzerine yavaşça düşüyordu.
- D) Soluk yeşil duvarlar ince, beyaz bir tavan çizgisiyle birleşiyordu.
- E) Uzun, yorucu ve kesintisiz çalışma her zaman iyi değildir; verimli öğrenme için ölçülü aralar vermek gerektiğini savunuyorum.
Doğru cevap: E
Çözüm: Birinci alıntıda sıfatlar bulunur ama esas amaç aralıksız çalışmaya karşı görüş savunmaktır. Dil bilgisel niteliklerin çokluğu anlatım biçimini tek başına belirlemez.
Numaralanmış bölümlerden hangileri arasındaki geçiş, bilgi aktarmadan bir görüşün savunulmasına dönüşümdür?
I. “Boş meydan, eğri taşların arasında uzanan ince yosun izleriyle kaplıydı.”
II. “Öğlene doğru meydanı temizlemeye gelen ekipler taşların arasına fırça soktu.”
III. “Yosunların nemli bölgelerde daha kolay gelişmesi, taş yüzeyindeki nem koşullarıyla ilişkilidir.”
IV. “Bu nedenle tüm eski taşları söküp atmak gerektiğini söyleyenlere katılmıyorum.”
- A) I ile II arasında
- B) II ile III arasında
- C) I ile III arasında
- D) III ile IV arasında
- E) II ile IV arasında
Doğru cevap: D
Çözüm: III. bölüm yosunun gelişimini açıklayan nesnel bilgi verir. IV. bölümde başka bir görüşe açıkça karşı çıkılarak tartışma başlatılır.
Bir öğrenci bu parçayı “başından sonuna kadar öyküleyicidir” diye değerlendirmiştir. Öğrencinin göz ardı ettiği noktalar hangileridir?
“Şelalenin altında uzanan havuz, mavinin koyu tonlarına bürünmüştü. Rehber bizi dar patikadan geçirip kıyıya indirdi. Suyun yüksekten düşmesiyle oluşan hareket, çevredeki havanın nemini artırabilir.”
- A) İlk cümlenin görüş çürütmesi, son cümlenin zaman sırası kurması
- B) İlk cümlenin kişisel eleştiri, son cümlenin çevre betimi yapması
- C) İlk cümlenin bilimsel açıklama, son cümlenin kişi eylemi olması
- D) İlk cümlenin görünüm tasviri, son cümlenin ise genel bilgi sunması
- E) İlk cümlenin diyalog, son cümlenin anı anlatımı içermesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Yalnız ikinci cümlede rehberin hareketleriyle bir olay ilerler. İlk cümle durağan görüntüyü kurar, üçüncü ise şelalenin etkisini genel olarak açıklar.
Bu parçadaki son cümlenin anlatımın bütününe katkısı nedir?
“Toplumda sesli kitapların okuma sayılmayacağı söyleniyor. Oysa okuma deneyimini yalnız kâğıt üzerinde harf görmekle sınırlamak, metinle kurulan anlam ilişkisini görmezden gelmektir. Birçok kişi yolculukta dinlediği kitabın izini uzun süre taşır.”
- A) Sesli kitabın teknik üretim aşamalarını nesnel biçimde öğretmek
- B) Görüntüleri ayrıntılandırarak bütünü betimleyici hâle getirmek
- C) Karşı görüşün doğru olduğunu kabul edip tartışmayı sonlandırmak
- D) Karşı görüşe yöneltilen itirazı yaşantıya dayalı bir örnekle desteklemek
- E) Olayların tek bir kahraman üzerinden sırayla akmasını sağlamak
Doğru cevap: D
Çözüm: Yazar sesli kitapları dışlayan görüşe karşı çıkar. Son cümle bu savın olası okur deneyimini gösteren örnektir; bütünün baskın işlevi tartışmadır.
Parçanın üçüncü cümlesi ilk iki cümleye göre nasıl bir soyutlama yapmaktadır?
“Büyük salondaki cam tavan kış ışığını dağıtıyordu. Görevli ışıkları açınca vitrinlerin üzerindeki gölgeler kayboldu. Işık, sergilenen nesnenin algılanan rengini etkileyebildiğinden müzelerde aydınlatma özenle düzenlenir.”
- A) İlk eylemin öncesine dönerek olay örgüsünü geriye doğru genişletmektedir.
- B) Nesnenin görünümünden koruma yöntemlerine karşı bir sav geliştirmektedir.
- C) Sahneyi kişileştirerek okuyucunun duyusal izlenimlerini artırmaktadır.
- D) Bir görüşü reddedip kendi karşı görüşüne iki ayrı gerekçe sıralamaktadır.
- E) Tekil bir sahne ve olaydan ışığın işlevine ilişkin genel açıklamaya geçmektedir.
Doğru cevap: E
Çözüm: İlk cümle mekânı betimler; ikinci cümle bir eylemi aktarır. Üçüncü cümle bu somut durumdan yola çıkarak aydınlatma ve renk ilişkisini genel düzeyde açıklar.
Bu dizide son iki cümlenin temel anlatım amaçları sırasıyla nedir?
Bir yazar şu ifadeleri sıralıyor: “Kapının önünde alçak bir merdiven vardı.” / “Çocuk merdivene oturdu, çantasını açtı.” / “Bazı merdivenlerin alçak yapılması, kullanım kolaylığını artırabilir.” / “Buna rağmen her basamağın aynı yükseklikte olması gerektiği görüşünü doğru bulmuyorum.”
- A) Bir olguyu açıklamak, sonra bir genellemeye karşı çıkmak
- B) Bir olayın sonucunu aktarmak, sonra mekânı betimlemek
- C) Bir eylemi öykülemek, sonra kişilerin görünümünü çizmek
- D) Bir tezi savunmak, sonra yeni bir kahramanı öykülemek
- E) Bir manzarayı betimlemek, sonra aynı manzarayı açıklamak
Doğru cevap: A
Çözüm: Üçüncü cümle basamak yüksekliğiyle kullanım kolaylığı arasında bilgi verir. Dördüncü cümle ise “her basamak aynı olmalı” görüşüne açıkça karşı çıkar.
Son cümlenin eklenmesi anlatımın yönünü nasıl etkiler?
“Sahil boyunca uzanan tahta iskele, yeşile çalan suyun üstünde titrek bir çizgi gibiydi. Sema iskelenin ucuna yürüyüp elindeki zarfı açtı. Zarf, nemli havada kıvrılan ince kâğıttan yapılmıştı.”
- A) Anlatıcıyı başka bir görüşü çürütmeye ve tez kurmaya yöneltir.
- B) İskelede geçen olayların zaman sırasını daha da hızlandırır.
- C) Olayın ilerlemesini durdurup olaydaki nesnenin görünümünü öne çıkarır.
- D) Zarfın üretim aşamalarını adım adım açıklamaya başlar.
- E) Metnin ilk cümlesini genel bir bilimsel tanıma dönüştürür.
Doğru cevap: C
Çözüm: İkinci cümle Sema’nın hareketleriyle öyküleyicidir. Son cümle ise zarfın kâğıt niteliği ve kıvrılmasıyla nesneyi tasvir eder; olay duraklar.
Aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi I–IV numaralı cümlelerin tamamını doğru sınıflandırır?
I. “Sınıfın arka duvarında çerçevesi kırık bir harita asılıydı.”
II. “Öğretmen haritayı indirip masanın üzerine serdi.”
III. “Haritalarda işaretlenen yükselti, yüzey biçimlerinin gösterimlerinden biridir.”
IV. “Harita kullanmanın gereksiz olduğunu ileri sürenlere katılmıyorum.”
- A) I betimleme, II öyküleme, III açıklama, IV tartışmadır.
- B) I öyküleme, II betimleme, III açıklama, IV tartışmadır.
- C) I betimleme, II öyküleme, III tartışma, IV açıklamadır.
- D) I tartışma, II öyküleme, III açıklama, IV betimlemedir.
- E) I betimleme, II açıklama, III öyküleme, IV tartışmadır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Haritanın görünümü betimlenir; öğretmenin hareketi öykülenir; haritaların gösterim işlevi açıklanır; son cümlede karşı görüşe itiraz edilir.
Parçada dördüncü cümle çıkarılırsa hangi özellik bütünden kalkar?
“Atölyenin duvarındaki aletler sarı ışıkta parlıyordu. Usta sandıktan eski bir cetvel çıkardı ve çırağına uzattı. Cetvel, uzunluğun karşılaştırılmasında kullanılan ölçme araçlarından biridir. Yine de her işi aynı cetvelle ölçmek gerektiğini savunmak yanlıştır.”
- A) Ölçme aracının işlevini belirten açıklayıcı yön
- B) Ustanın hareketini aktaran öyküleyici yön
- C) Nesnelerin yerlerini gösteren çevre tasviri
- D) Başka bir görüşün doğruluğunu sorgulayan tartışmacı yön
- E) Atölyenin görünümünü veren betimleyici yön
Doğru cevap: D
Çözüm: İlk üç cümle sırasıyla görünüş, olay ve bilgi verir. Son cümledeki “yanlıştır” savı bir görüşü reddederek tartışma boyutunu kurar.
Son iki cümle arasındaki işlev ilişkisi hangi seçenekte doğru verilmiştir?
“Kentin eski taş köprüsü sisin içinde belirsizleşiyordu. Duru yaklaşınca köprünün ayaklarında suyun yükseldiğini gördü. Taşkınlarda suyun akış kesiti değiştiğinden köprülerin dayanıklılığı önem kazanır. Bu yüzden eski köprülerin korunmasını gereksiz görenler yeniden düşünmelidir.”
- A) Tartışma ile başlayan yapı kişisel bir olayı anlatmakla bitmiştir.
- B) Açıklayıcı bilgi, korunma yönündeki görüşü savunmak için gerekçe yapılmıştır.
- C) Bir karşı görüş tümüyle kabul edilmiş ve açıklama gereksizleşmiştir.
- D) İki cümle de yalnız nesnenin görünüşünü ayrıntılandırmıştır.
- E) Önce bir eylem öykülenmiş, sonra aynı eylemin zamanı değiştirilmiştir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Üçüncü cümle su kesiti ve dayanıklılık ilişkisini açıklar. Dördüncü cümle bu bilgiyi kullanarak “koruma gereksiz” yargısına itiraz eder; amaç tartışmadır.
“Bir yazıda kişilerin adlarının geçmesi, o yazıyı öyküleyici yapmaya yeter.” diyen kişiye aşağıdaki parçalardan hangisi en açık karşı örneği sunar?
- A) Zeynep, tarihî kayıtların karşılaştırılmasında iki yöntemden söz eder: Biri tarihe, öbürü içerik benzerliğine dayanır.
- B) Murat durakta bekledi, otobüse bindi, çantasını çıkardı.
- C) Duru telefonunu aldı, mesajı okudu, arkadaşını aradı.
- D) Zeynep merdivene koştu, kapıyı açtı ve içeri girdi.
- E) Kerem bahçeye çıktı, kapıyı kapattı, kuşlara baktı.
Doğru cevap: A
Çözüm: İlk seçenek kişi adı içerse de bir yöntemi açıklamaktadır; zaman içinde ilerleyen özel olay örgüsü yoktur. Diğerleri ardışık eylemlerle öyküleme kurar.