“Kitabın kapağı ve sayfaları yırtılmıştı.” cümlesi için aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
- A) “Sayfaları” sözcüğü cümleden çıkarılmalıdır.
- B) Ögeler uyumludur; belirtilen bir anlatım bozukluğu yoktur.
- C) Yüklem zorunlu olarak “yırtılmıştılar” olmalıdır.
- D) “Kapağı” mutlaka çoğul biçime çevrilmelidir.
- E) “Kitabın” sözcüğü gereksiz sayılmalıdır.
Doğru cevap: B
Çözüm: İki ayrı varlığın aynı yükleme bağlanmasında sorun yoktur. “Kapağı ve sayfaları yırtılmıştı” açık, doğal ve dil bilgisine uygun bir ifadedir.
“Onun başarılı olacağını ümit ediyorum ve bekliyorum.” cümlesinde iki yüklem için ortak kullanılan nesne bakımından sorun var mı?
- A) Vardır; “beklemek” yalnız bulunma eki ister.
- B) Vardır; birinci yüklem geniş zamanda olmalıdır.
- C) Vardır; her iki fiil farklı özne gerektirir.
- D) Vardır; “ümit etmek” mutlaka yönelme eki ister.
- E) Yoktur; iki fiil de “başarılı olacağını” sözüyle kullanılabilir.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Başarılı olacağını ümit ediyorum” ve “başarılı olacağını bekliyorum” ayrı ayrı kurulabilir. Aynı öge iki fiili de tamamladığı için ortak kullanım uygundur.
“Bu kitabı okuyup çok beğendim.” cümlesindeki ortak nesnenin kullanımı nasıldır?
- A) Yanlıştır; “okumak” hiçbir nesne almaz.
- B) Yanlıştır; “beğenmek” yalnız yönelme eki ister.
- C) Doğrudur; “bu kitabı” her iki eylemin de nesnesidir.
- D) Yanlıştır; eylemler farklı zamanlarda çekimlenmiştir.
- E) Yanlıştır; iki eylemin özneleri farklıdır.
Doğru cevap: C
Çözüm: “Bu kitabı okudum” ve “bu kitabı beğendim” cümleleri doğru kurulabilir. Aynı nesne iki yükleme de uygun olduğundan öge eksikliği oluşmaz.
“Sınava girmek için hazırlık yapıyor.” cümlesindeki “için” sözcüğü hangi anlam ilişkisini kurar?
- A) Gereksiz bir neden-sonuç ikilemesi kurar.
- B) Amaç ilişkisi kurar; anlatım bozukluğu oluşturmaz.
- C) Fiilin istemediği bir ek getirir.
- D) Özne-yüklem uyumsuzluğunu ortaya çıkarır.
- E) Birbiriyle çelişen zamanları kullanır.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Sınava girmek” hazırlık yapmanın amacını belirtir. Buradaki “için” işlevlidir ve cümleyi gereksiz ya da bozuk hâle getirmez.
“Bu işin üstesinden gelmek çok zor.” sözünde deyimin kullanımıyla ilgili hangi yargı doğrudur?
- A) Deyim yerindedir; bir işi başarmayı ifade eder.
- B) Deyimdeki “iş” sözcüğü gereksiz tekrar yaratır.
- C) Deyim yalnız geçmiş zamanlı cümlede kullanılabilir.
- D) Deyimin yüklemi zorunlu olarak olumsuz olmalıdır.
- E) “Üstesinden gelmek” yalnız fiziksel yol anlatır.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Üstesinden gelmek” bir güçlüğü yenmek ya da işi başarmak anlamındadır. Verilen cümlede deyim bu anlamda doğru kullanılmıştır.
“Araba ile okula yürüdü.” cümlesinde normal koşullarda hangi uyuşmazlık vardır?
- A) “Okula” sözcüğü yanlışlıkla nesne olmuştur.
- B) Üçüncü tekil kişi yüklemi özneyle uyuşmaz.
- C) “Araba” sözcüğü tekil olduğu için bozukluk doğar.
- D) “İle” sözcüğü bağlaç görevi gördüğü için kullanılamaz.
- E) Ulaşım aracıyla yürüme eylemi anlamca çelişir.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Arabayla gitmek” ve “okula yürümek” farklı ulaşım biçimleridir. Araçla yolculuk kastediliyorsa “arabayla gitti” anlatımı uygundur.
“Derslerin başlamasıyla birlikte okul açıldı.” cümlesi için hangi değerlendirme yerindedir?
- A) “Açıldı” yüklemi yalnız çoğul kullanılabilir.
- B) Cümle açık ve tutarlıdır; zorunlu bir düzeltme yoktur.
- C) “Başlamasıyla” sözcüğü bir zamir olmalıdır.
- D) “Birlikte” sözcüğü kesinlikle özne eksikliği doğurur.
- E) “Derslerin” tamlayanı cümleden atılmalıdır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Derslerin başlaması ve okulun açılması zaman bakımından bağlantılı iki olaydır. Sözcükler birbiriyle çelişmez ve cümlede öge eksikliği yoktur.
“Bu sözünü unuttuğumu sanma.” cümlesinde “bu” işaret sıfatının görevi bakımından hangisi doğrudur?
- A) “Sözünü” adını belirler; tek başına anlatım bozukluğu yapmaz.
- B) “Sanma” fiili olumluya çevrilmedikçe anlam kurulamaz.
- C) “Sözünü” sözcüğü birden çok kez tekrarlanmalıdır.
- D) “Bu” sıfatı ancak yüklemden sonra kullanılabilir.
- E) “Unuttuğumu” sözcüğü mutlaka özne görevindedir.
Doğru cevap: A
Çözüm: İşaret sıfatı “bu”, ardından gelen “sözünü” adını belirtir. Cümlede gerçek bir bozukluk olduğunu göstermek için ek bağlamsal kanıt gerekir.
Bir metinde “Sabah erken yola çıktı; çünkü vakti azdı.” deniyor. Bu yapıda “çünkü”nün işlevi nedir?
- A) İkinci yargıyı soru cümlesine dönüştürür.
- B) İlk yargının nesnesini eksiltir.
- C) Aynı nedeni ters yönde iki kez bildirdiği için gereksizdir.
- D) İlk yargıdaki özne ile yüklemin sayısını eşleştirir.
- E) İkinci yargıyla ilk davranışın gerekçesini belirtir.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Çünkü” ikinci cümlede ilk eylemin nedenini açıklar. Neden-sonuç bağlantısını kuran bu bağlaç, burada gereksiz tekrar oluşturmaz.
“Ali, Burak’a kendi projesinin kabul edildiğini söyledi.” cümlesinde kastedilen proje Ali’ye aitse anlatım nasıl açıklığa kavuşturulur?
- A) “Ali, Burak’a onun projesinin kabul edildiğini söyledi.”
- B) “Ali, Burak’a projenin kabul edildiğini söyledi.”
- C) “Ali, Burak’a Ali’nin projesinin kabul edildiğini söyledi.”
- D) “Ali, Burak’a projelerden kabul edildiğini söyledi.”
- E) “Ali, Burak’a kendi projelerinin kabul edildiğini söyledi.”
Doğru cevap: C
Çözüm: “Kendi” zamirinin hangi kişiye döndüğü bağlamda karışabilir. Kastedilen kişi Ali ise “Ali’nin projesi” açıkça söylenerek gönderme belirsizliği kaldırılır.
“Öğrenci, öğretmenine sınavı kazandığını söyledi.” cümlesinde anlam karışıklığının kaynağı nedir?
- A) “Öğretmenine” sözcüğünün yönelme eki alması.
- B) “Söyledi” fiilinin geçmiş zamanlı olması.
- C) “Kazandığını” eyleminin öznesinin açık belirtilmemesi.
- D) “Sınavı” sözcüğünün yalın hâlde bulunması.
- E) “Öğrenci” adının tekil kullanılması.
Doğru cevap: C
Çözüm: “Sınavı kazanan” kişinin öğrenci mi, öğretmen mi olduğu bağlamdan bağımsız olarak açık değildir. Kişi adı ya da zamirle özne belirginleştirilmelidir.
“Seni destekliyorum ve güveniyorum.” cümlesinin öge eksikliğini gidermek için hangi düzenleme yapılmalıdır?
- A) “Senin destekliyorum ve senin güveniyorum” denmelidir.
- B) “Seni destekliyorum ve sana güveniyorum” denmelidir.
- C) “Sana destekliyorum ve sana güveniyorum” denmelidir.
- D) “Senden destekliyorum ve sana güveniyorum” denmelidir.
- E) “Seni destekliyorum ve seni güveniyorum” denmelidir.
Doğru cevap: B
Çözüm: “Desteklemek” belirtili nesne (“seni”), “güvenmek” ise yönelme tümleci (“sana”) ister. Birinci fiilin nesnesi ikinciye doğrudan ortak kullanılamaz.
“Sergi ziyaretçiler tarafından gezildi ve çok beğendiler.” cümlesindeki yüklem bağlantısı nasıl düzeltilmelidir?
- A) “Ziyaretçiler” yerine “ziyaretçinin” kullanılmalıdır.
- B) “Gezildi” yerine “gezdik” kullanılmalıdır.
- C) “Sergi” yerine “sergilerden” kullanılmalıdır.
- D) “Beğendiler” yerine “beğenildi” kullanılmalıdır.
- E) “Tarafından” yerine “içinden” kullanılmalıdır.
Doğru cevap: D
Çözüm: İlk yüklem edilgen “gezildi” olduğundan ikinci yüklemin de “beğenildi” biçiminde kurulması sergiyi ortak özne yapar. Böylece çatı ve öge bağlantısı sağlanır.
Bir araştırma raporunda “Bu deneye üç farklı ayrı yöntemle yaklaşıldı.” yazıyor. Bilginin tamamını koruyan en kısa düzeltme hangisidir?
- A) “Bu deneye üç ayrı farklı yöntemle yaklaşıldı.”
- B) “Bu deneye üç yöntemle farklı ayrı yaklaşıldı.”
- C) “Bu deneye farklı ayrı üç yöntemle yaklaşıldı.”
- D) “Bu deneye üç farklı yöntemlerle yaklaşıldı.”
- E) “Bu deneye üç farklı yöntemle yaklaşıldı.”
Doğru cevap: E
Çözüm: “Farklı” ve “ayrı” sözcükleri aynı üç yöntemin birbirinden değişik olduğunu yineler. Birini çıkarmak içeriği korur ve gereksizliği giderir.
Bir yazıda şu iki kullanım tartışılıyor: I. “Kendine özgü bir üslubu var.” II. “Bütün dünyada evrensel olarak tanınıyor.” Hangi yargı savunulabilir?
- A) İki cümlenin de bozukluğu yanlış fiil çatısı kullanılmasıdır.
- B) Her iki cümlede yüklem bulunmadığı için eksiklik vardır.
- C) I düzgündür; II’de “bütün dünyada” ile “evrensel olarak” yinelenir.
- D) I’de kesinlik-olasılık çatışması, II’de özne uyuşmazlığı vardır.
- E) I’de iyelik eki eksiktir; II bütünüyle düzgündür.
Doğru cevap: C
Çözüm: “Kendine özgü” yerleşik ve anlamlı bir tamlamadır. “Bütün dünyada” ve “evrensel olarak” aynı kapsamı iki kez bildirerek gereksiz anlatıma yol açabilir.
“İlgili kurul, önerileri değerlendirdi; bazılarını kabul etti ve bazıları reddedildi.” cümlesinde yüklem birliğini bozan parça hangisidir?
- A) “Bazıları reddedildi” yerine “bazılarını reddetti” denmesi gerekir.
- B) “Önerileri değerlendirdi” yerine “öneriler değerlendirildi” denmesi gerekir.
- C) “Bazılarını kabul etti” yerine “bazıları kabul etti” denmesi gerekir.
- D) “İlgili kurul” yerine “ilgili kurulu” denmesi gerekir.
- E) “Kabul etti” yerine “kabul edildi” denmesi zorunludur.
Doğru cevap: A
Çözüm: Özne “ilgili kurul”dur ve ilk iki eylemi etken olarak yapar. Üçüncü bölümün de “bazılarını reddetti” biçiminde etken kurulması öge bağlantısını sürdürür.
I. “Ne Kerem ne de Ece törene geldi.” II. “Ne Kerem ne de Ece törene gelmedi.” III. “Kerem de Ece de törene gelmedi.” Bu üç cümle hakkında hangisi doğrudur?
- A) I’de yüklemin olumlu olması anlamı bozmuştur.
- B) III’te iki kişinin aynı yargıya bağlanması hatalıdır.
- C) Üçünde de aynı bağlaç fazlalığı bulunur.
- D) II’de “ne ... ne” ile olumsuz yüklemin birlikte kullanılması anlatımı bozar.
- E) I ve III’te fiilin kişi eki kesinlikle yanlıştır.
Doğru cevap: D
Çözüm: “Ne ... ne de ...” iki kişinin de gelmediği anlamını zaten verir; bu nedenle yüklemin olumsuz yapılması gereksiz ikinci olumsuzluktur. I ve III düzgündür.
“Sahneye çıkan sanatçıyı ve sesini çok beğendik.” ifadesinde iki nesne arasında anlam ayrımı bulunmaktadır. Aşağıdaki yargılardan hangisi yerindedir?
- A) “Sahneye” yönelme eki cümlede kullanılamaz.
- B) “Sesini” sözcüğü iyelik eki taşıdığı için çıkarılmalıdır.
- C) İki nesnenin aynı fiile bağlanması her durumda yasaktır.
- D) İkinci nesne zorunlu olarak bir yer tamlayıcısı olmalıdır.
- E) “Sanatçı” ile “sesi” farklı şeyleri gösterir; birlikte beğenilmeleri doğaldır.
Doğru cevap: E
Çözüm: “Sanatçıyı beğenmek” ve “sesini beğenmek” anlamca mümkündür. Farklı varlıkları anlatan iki nesne tek yükleme bağlanabilir; burada zorunlu bozukluk yoktur.
“Toplantıya gelecek konukların hepsine dosyalar hazırlanacak ve dağıtılacak.” cümlesinde ögeler ve yüklemlerle ilgili hangisi doğrudur?
- A) “Dosyalar” iki edilgen yüklemin öznesi; “hepsine” dağıtmanın alıcısıdır.
- B) “Hepsine” sözü her iki yüklemin de belirtili nesnesidir.
- C) “Dağıtılacak” yüklemi yalnız birinci çoğul kişiyle kurulur.
- D) “Konukların” sözcüğü özne olduğu için çoğul yüklem gerektirir.
- E) “Hazırlanacak” yüklemi mutlaka etken yapılmalıdır.
Doğru cevap: A
Çözüm: “Dosyalar hazırlanacak” ve “dosyalar konukların hepsine dağıtılacak” anlamı açıktır. “Hepsine” yalnız ikinci yükleme bağlanabilir; her ortak öge kullanımı bozukluk değildir.
“Bu kitabın yazarını ve çalışmalarına hayranım.” cümlesinde öge eksikliğini ve hâl eki sorununu birlikte gideren biçim hangisidir?
- A) “Bu kitabın yazarını ve çalışmalarını hayranım.”
- B) “Bu kitabın yazarına ve çalışmalarına hayranım.”
- C) “Bu kitabın yazarında ve çalışmalarına hayranım.”
- D) “Bu kitabın yazarı ve çalışmalarına hayranım.”
- E) “Bu kitabın yazarından ve çalışmalarından hayranım.”
Doğru cevap: B
Çözüm: “Hayran olmak” yönelme durumundaki sözcükle kullanılır. “Yazarını” nesne durumundadır; “yazarına ve çalışmalarına hayranım” ifadesi iki ögeyi aynı yükleme uygun bağlar.