“Bu defteri sınıfta unutmuşum.” cümlesindeki “bu” sözcüğünün türünü belirlemek isteyen öğrenci hangi değerlendirmeyi yapmalıdır?
- A) İki cümleyi birbirine bağladığı için bağlaçtır.
- B) Eşitlik anlamı kattığı için edat görevindedir.
- C) Defter adını işaret yoluyla belirttiği için işaret sıfatıdır.
- D) Bir adın yerini tuttuğu için işaret zamiridir.
- E) Eylemin nasıl yapıldığını bildirdiği için durum zarfıdır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Bu sözcüğü hemen ardından gelen defter adını belirtir. Adın önünde kullanılıp onu belirttiği için işaret sıfatıdır; tek başına adın yerini tutmaz.
“O, geçen hafta bize uğramıştı.” cümlesindeki “o” sözcüğünün görevini belirlemede hangi açıklama doğrudur?
- A) Bir kişinin adının yerini tuttuğu için kişi zamiridir.
- B) Bir adın çoğulunu gösteren çekim ekidir.
- C) Bir fiilin zamanını belirten zaman zarfıdır.
- D) İki eş görevli sözcüğü birleştiren bağlaçtır.
- E) Bir ismin önüne gelerek onu niteleyen sıfattır.
Doğru cevap: A
Çözüm: O sözcüğü bu cümlede bir kişinin yerine kullanılır ve ardından nitelediği bir ad gelmez. Bu nedenle kişi zamiridir.
“Sporcu yarıştan sonra oldukça yavaş yürüdü.” cümlesinde “yavaş” sözcüğünün görevini belirten seçenek hangisidir?
- A) Sonra sözcüğünü niteleyen işaret sıfatıdır.
- B) Yürüme eylemini isimleştiren isim-fiildir.
- C) Yarış sözcüğünün yerini tutan belgisiz zamirdir.
- D) Yürüme eyleminin nasıl gerçekleştiğini bildiren durum zarfıdır.
- E) Sporcu adının önünde onu niteleyen niteleme sıfatıdır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Yavaş sözcüğü yürüdü yüklemine nasıl sorusunun yanıtını verir; fiili nitelediği için durum zarfıdır. Oldukça ise zarfın derecesini bildirir.
“Ece ile Deniz yeni bir proje hazırlıyor.” cümlesindeki “ile” sözcüğü hangi işlevi üstlenmektedir?
- A) Deniz adını niteleyen niteleme sıfatıdır.
- B) Yeni sözcüğünün derecesini artıran zarftır.
- C) İki kişi adını aynı görevde birleştiren bağlaçtır.
- D) Hazırlama eyleminin aracını gösteren edattır.
- E) Ece adının yerine kullanılan kişi zamiridir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Burada ile sözcüğü Ece ve Deniz adlarını birbirine bağlar; yerine ve getirilebilir. Araç bildiren edat görevinde değildir.
“Her akşam kitap okumayı seviyorum.” cümlesindeki “okumayı” sözcüğünün fiilimsi türü nedir?
- A) Oku- fiilinin -an ekiyle yapılmış sıfat-fiilidir.
- B) Oku- fiilinden türemiş bir bağlaç örneğidir.
- C) Oku- fiilinin çekimli geçmiş zaman biçimidir.
- D) Oku- fiilinin -ınca ekiyle yapılmış zarf-fiilidir.
- E) Oku- fiiline -ma eki getirilerek yapılmış isim-fiildir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Okumayı biçimindeki -ma eki fiili ad görevinde kullanılır; okumak eylemi sevilen şeydir. Bu sözcük isim-fiildir, çekimli yüklem değildir.
“Dün gelen misafirler erken ayrıldı.” cümlesindeki “gelen” sözcüğünün görevini doğru belirleyen yargı hangisidir?
- A) Dün sözcüğünü adlaştıran isim-fiil görevindedir.
- B) Misafirler adının yerine geçen işaret zamiridir.
- C) Ayrıldı eyleminin zamanını veren zaman zarfıdır.
- D) Cümlenin çekimli fiil durumundaki yüklemidir.
- E) Misafirler adını niteleyen sıfat-fiildir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Gel- fiiline -en eki gelmiş ve gelen sözcüğü misafirler adını nitelemiştir. Eylem anlamı taşıyan sıfat görevli sözcük sıfat-fiildir.
“Yağmur başlayınca oyuncular sahadan çıktı.” cümlesindeki “başlayınca” sözcüğü hangi görevdedir?
- A) Çıkma eyleminin zamanını belirten zarf-fiildir.
- B) Cümlenin birinci tekil kişiyle çekimli yüklemidir.
- C) Yağmur adının yerine kullanılan belgisiz zamirdir.
- D) Oyuncular adını belirten belgisiz sıfattır.
- E) Sahadan sözcüğünü açıklayan bir isim-fiildir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Başlayınca sözcüğü başla- fiiline -ınca ekiyle kurulmuş, çıktı yükleminin ne zaman gerçekleştiğini belirtmiştir. Bu nedenle zarf-fiildir.
“Kaç öğrenci geldiğini bilmiyorum.” cümlesindeki “kaç” sözcüğünün görevi ile “Kaçı geldi?” sorusundaki “kaçı”nın görevi nasıl değişmiştir?
- A) Her ikisi de cümlenin zamanını belirten zarftır.
- B) İlk kullanım soru sıfatı, ikinci kullanım soru zamiridir.
- C) İlk kullanım soru zamiri, ikinci kullanım soru sıfatıdır.
- D) Her ikisi de bağlaç olarak iki yargıyı birleştirir.
- E) İlk kullanım edat, ikinci kullanım ünlemdir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Kaç, öğrenci adının önüne gelerek sayısını sorar ve soru sıfatıdır. Kaçı, bir adın yerine geçer ve soru zamiridir.
“Bu öneriyi dün sana ayrıntılı biçimde anlattım.” cümlesinde “bu öneriyi”, “sana” ve “dün” sözlerinin öge görevleri hangi sırayladır?
- A) Yer tamlayıcısı, zarf tümleci, özne
- B) Belirtisiz nesne, yüklem, yer tamlayıcısı
- C) Zarf tümleci, özne, belirtili nesne
- D) Belirtili nesne, yer tamlayıcısı, zarf tümleci
- E) Özne, belirtili nesne, yer tamlayıcısı
Doğru cevap: D
Çözüm: Neyi anlattım? Bu öneriyi (belirtili nesne). Kime anlattım? Sana (yer tamlayıcısı). Ne zaman anlattım? Dün (zarf tümleci).
“Öğretmen, sınıfın kapısını sessizce kapattı.” cümlesinde “sınıfın kapısını” söz grubunun tümünü birlikte ele alan doğru çözümleme hangisidir?
- A) Belirtisiz isim tamlamasıdır ve zarf tümlecidir.
- B) Edat grubudur ve yer tamlayıcısı görevindedir.
- C) Tek sözcükten oluşur ve yüklem görevindedir.
- D) Belirtili isim tamlaması, cümlede belirtili nesne görevindedir.
- E) Sıfat tamlamasıdır ve özne görevinde kullanılmıştır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Sınıfın kapısı belirtili isim tamlamasıdır; -nı belirtme durumu eki alarak kapattı yükleminin “neyi” sorusuna yanıt verir.
“Gezginler, gecenin sonunda tepeye ulaştı.” cümlesinde “gecenin sonunda” söz grubunu yalnız bir hâl ekine bakarak yer tamlayıcısı sayan öğrenci neden yanılır?
- A) Söz grubu yükleme “kim” sorusunu yanıtlayarak özne olur.
- B) Söz grubu yükleme “neyi” sorusunu yanıtlayarak nesne olur.
- C) Söz grubu kendi başına çekimli fiil olduğu için yüklemdir.
- D) Söz grubu yükleme “ne zaman” sorusunu yanıtlayarak zarf tümleci olur.
- E) Söz grubu adın yerini tuttuğu için soru zamiri sayılır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Gecenin sonunda sözü ulaşma olayının zamanını bildirir. Öge belirlenirken tek bir ekin görünüşü değil, yükleme yöneltilen soru esas alınır.
“Konuşmayı bitirip salondan çıkan öğrenci arkadaşlarına el salladı.” cümlesindeki “bitirip” ve “çıkan” sözcüklerinin fiilimsi türleri sırasıyla hangileridir?
- A) İki ayrı isim-fiil
- B) İki ayrı çekimli fiil
- C) Zarf-fiil ve sıfat-fiil
- D) Sıfat-fiil ve isim-fiil
- E) İsim-fiil ve zarf-fiil
Doğru cevap: C
Çözüm: Bitirip sözcüğündeki -ip eki önceki eylemi ana eyleme bağlar ve zarf-fiil yapar. Çıkan sözcüğü öğrenci adını nitelediğinden sıfat-fiildir.
“Yağmur dinmeden bahçeye çıkamayız.” cümlesinde “dinmeden” ve “çıkamayız” sözcüklerini birlikte değerlendiren doğru yargı hangisidir?
- A) Her iki sözcük de sıfat-fiil ekiyle kurulmuştur.
- B) İlk sözcük bağlaç, ikinci sözcük isim yüklemidir.
- C) İlki isim-fiil, ikincisi sıfat-fiil görevindedir.
- D) İlki zarf-fiil, ikincisi olumsuzluk taşıyan çekimli fiildir.
- E) İlk sözcük yüklem, ikinci sözcük edat görevindedir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Dinmeden sözcüğünde -meden zarf-fiil eki bulunur. Çıkamayız ise çık- fiilinin olumsuz yeterlik anlamı taşıyan çekimli yüklemidir.
“Ağır ağır yürüyen çocuk, düşen şapkasını almak için durdu.” cümlesindeki fiilimsilerin tür dağılımı hangisidir?
- A) İki isim-fiil ve bir zarf-fiil vardır.
- B) İki sıfat-fiil ve bir isim-fiil vardır.
- C) Bir isim-fiil ve iki çekimli yüklem vardır.
- D) Üç sıfat-fiil ve hiçbir isim-fiil yoktur.
- E) Bir sıfat-fiil ve iki zarf-fiil vardır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Yürüyen ve düşen sözcükleri adları niteleyen sıfat-fiillerdir; almak sözcüğü -mak ekli isim-fiildir. Cümlenin tek çekimli yüklemi durdu sözcüğüdür.
“Herkes geldi ama öğretmen henüz gelmedi.” cümlesini çözümleyen öğrencilerden hangisi birbirine karıştırılabilen iki görevi doğru ayırmıştır?
- A) Ama zarf-fiildir; henüz sözcüğü gelmedi yükleminin öznesidir.
- B) Ama bağlaçtır; henüz sözcüğü gelmedi yükleminin zamanını belirtir.
- C) Ama edattır; henüz sözcüğü öğretmen adını niteleyen sıfattır.
- D) Ama isim-fiildir; henüz sözcüğü öğretmenle birlikte tamlama kurar.
- E) Ama ünlemdir; henüz sözcüğü adın yerini tutan zamirdir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Ama iki karşıt yargıyı bağlayan bağlaçtır. Henüz, gelmeme eyleminin ne zamana kadar gerçekleşmediğini bildirir ve zaman zarfıdır.
“Ben de seninki kadar iyi yapabilirim.” cümlesinde “de”, “seninki”, “kadar” ve “iyi” sözcüklerinin görevleri birlikte düşünüldüğünde doğru çözümleme hangisidir?
- A) Bağlaç – soru zamiri – isim-fiil – ek fiil
- B) Bağlaç – kişi zamiri – ünlem – isim-fiil
- C) Bağlaç – ilgi zamiri – edat – durum zarfı
- D) Bulunma eki – işaret sıfatı – bağlaç – niteleme sıfatı
- E) Belirtme eki – ilgi sıfatı – zarf-fiil – edat
Doğru cevap: C
Çözüm: De ekleme anlamlı bağlaçtır; seninki adın yerini tutan ilgi zamiridir. Kadar karşılaştırma edatı, iyi ise yapabilirim yükleminin nasıl yapıldığını bildiren durum zarfıdır.
“Sınıfa girip tahtaya yazdığı çözümü yeniden anlattı.” cümlesinde iki fiilimsi ve iki ögeyi aynı anda doğru belirleyen seçenek hangisidir?
- A) Girip isim-fiil; yazdığı zarf-fiil; tahtaya nesne; çözümü özne
- B) Girip çekimli fiil; yazdığı isim-fiil; tahtaya özne; çözümü zarf
- C) Girip zarf-fiil; yazdığı sıfat-fiil; tahtaya yer tamlayıcısı; çözümü nesne
- D) Girip sıfat-fiil; yazdığı çekimli fiil; tahtaya zarf; çözümü yüklem
- E) Girip edat; yazdığı durum zarfı; tahtaya nesne; çözümü yer tamlayıcısı
Doğru cevap: C
Çözüm: Girip sözcüğü -ip zarf-fiil ekini taşır; yazdığı, çözüm adını niteleyen sıfat-fiildir. Tahtaya yazma eyleminin yöneldiği yer, çözümü ise anlatma eyleminin belirtili nesnesidir.
“Açılan sergide sergilenen tablolar dikkatle incelendi.” cümlesi için I. İki ayrı sıfat-fiil vardır. II. Yüklem edilgen çatılıdır. III. “Dikkatle” özne görevindedir. yargılarından hangileri doğrudur?
- A) Yalnız III doğrudur; I ve II yanlıştır.
- B) I ve III doğrudur; II yanlıştır.
- C) I ve II doğrudur; III yanlıştır.
- D) I, II ve III yargılarının hepsi doğrudur.
- E) II ve III doğrudur; I yanlıştır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Açılan sözcüğü sergi adını, sergilenen sözcüğü tablolar adını niteler; ikisi de sıfat-fiildir. İncelendi edilgen yüklemdir. Dikkatle incelemenin nasıl yapıldığını bildiren zarf tümlecidir.
“Siz de bu konuyu çalışırsanız yarın daha rahat çözersiniz.” cümlesinde aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi bütünüyle doğrudur?
- A) De belirtme ekidir; çalışırsanız ek fiildir; yarın bağlaçtır.
- B) De yapım ekidir; çalışırsanız isim-fiildir; yarın sıfattır.
- C) De bulunma ekidir; çalışırsanız sıfat-fiildir; yarın öznedir.
- D) De ilgi zamiridir; çalışırsanız emir kipidir; yarın nesnedir.
- E) De bağlaçtır; çalışırsanız koşul bildirir; yarın zaman zarfıdır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Siz de sözündeki de ayrı yazılan bağlaçtır. Çalışırsanız fiilinin -sa koşul anlamı kurar. Yarın, çözme eyleminin zamanını bildiren zarftır.
“Kaç kişinin katılacağını önceden öğrenemedik.” cümlesinde I. “Kaç” soru sıfatıdır. II. “Katılacağını” adlaşmış sıfat-fiil yapısındadır. III. “Önceden” yer tamlayıcısıdır. yargılarının doğruluk durumu nedir?
- A) I ve III doğru, II yanlıştır.
- B) I ve II doğru, III yanlıştır.
- C) Yalnız III doğru, I ve II yanlıştır.
- D) I, II ve III yargılarının tamamı doğrudur.
- E) II ve III doğru, I yanlıştır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Kaç sözcüğü kişi adının sayısını soran soru sıfatıdır. Katılacağını sözcüğünde -acak sıfat-fiil eki adlaşmış bir yapı oluşturur. Önceden ise zamanı bildiren zarf tümlecidir.