“Anlatılanları sonradan öğrenmiş.” cümlesindeki “öğrenmiş” yükleminin zaman anlamı için hangisi doğrudur?
- A) Şu anda sürmekte olan eylemi bildiren şimdiki zamandır.
- B) Duyulan ya da sonradan fark edilen geçmiş zamanla çekimlenmiştir.
- C) Gelecekte kesinleşecek bir eylemi bildiren gelecek zamandır.
- D) Her zaman tekrarlanan işi bildiren geniş zamandır.
- E) Gerçekleşmemiş eylemi dilek biçiminde bildiren istektir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Öğrenmiş sözcüğünde -miş biçimbirimi öğrenilen geçmiş zaman kipidir. Eylemin tamamlandığını bildirir; bu cümlede gelecek veya geniş zaman yoktur.
“Benim kardeşim başarılı bir müzisyendir.” cümlesindeki “müzisyendir” yüklemi hangi türdedir?
- A) Geniş zaman eki almış geçişli bir fiil yüklemidir.
- B) Ek fiille yüklem yapılmış bir isim soylu sözcüktür.
- C) Yüklem olamayan yalın hâldeki sıfat-fiildir.
- D) Niteleme sıfatının adlaşmasıyla oluşmuş zamirdir.
- E) Zarf-fiil eki aldığı için bağlayıcı ögedir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Müzisyen bir isimdir. -dir ek fiiliyle yüklem görevine getirilmiştir; eylem kökünden çekimlenmiş bir fiil yüklemi değildir.
“Çocuklar öğleden sonra bahçede oynadı.” cümlesinde “bahçede” sözcüğünün öge görevini belirleyen seçenek hangisidir?
- A) Yükleme nerede sorusunun karşılığı olan yer tamlayıcısıdır.
- B) Yükleme ne zaman sorusuyla bulunan zarf tümlecidir.
- C) Yargıyı bildiren fiil yükleminin kendisidir.
- D) Yükleme neyi sorusuyla bulunan belirtili nesnedir.
- E) Yükleme kim sorusuyla bulunan özne görevindedir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Bahçede sözcüğü bulunma durumu eki alır ve oynadı yüklemine nerede sorusunu yanıtlar. Bu nedenle yer tamlayıcısıdır.
“Serginin en dikkat çekici parçası bu heykeldi.” cümlesinin yüklemiyle ilgili doğru yargı hangisidir?
- A) Cümlede yüklem bulunmadığı için yargı tamamlanmamıştır.
- B) Yüklem bir fiilden türetilmiş geçişli eylemdir.
- C) Çekimli bir fiil geçmiş zaman ekiyle kullanılmıştır.
- D) İsim soylu bir sözcük ek fiille yüklem olmuştur.
- E) Yüklem zarf-fiil ekiyle oluşturulmuştur.
Doğru cevap: D
Çözüm: Heykel isimdir ve -di ek fiiliyle heykeldi biçiminde yüklem olmuştur. Cümle bu nedenle isim cümlesidir.
“Belgeler dün akşam arşive taşındı.” cümlesindeki “taşındı” fiilinin çatı özelliğini açıklayan yargı hangisidir?
- A) İki özne işi karşılıklı yaptığı için işteş çatılıdır.
- B) İşi yapan belirtilmediği için yüklem edilgen çatılıdır.
- C) Fiil doğrudan belirtili nesne aldığı için geçişlidir.
- D) Yüklem isim soylu olduğu için çatı özelliği yoktur.
- E) Özne işi kendi üzerinde yaptığı için dönüşlü çatılıdır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Taşındı yükleminde -n edilgenlik eki vardır. Belgeler işi yapan değil, taşınma işinden etkilenendir; gerçek işi yapan kişi belirtilmemiştir.
“Yeni soruları çözdük akşam birlikte.” cümlesinin yüklemi “çözdük” sözcüğüdür. Bu söz dizimiyle ilgili doğru değerlendirme hangisidir?
- A) Yüklem isim soylu olduğundan cümle isim cümlesidir.
- B) Yargı tamamlanmadığından cümle eksiltilidir.
- C) İkinci bir çekimli fiil içerdiğinden birleşik yüklemlidir.
- D) Olumsuzluk eki bulunduğu için cümle olumsuzdur.
- E) Yüklem sonda olmadığı için cümle devriktir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Yüklem çözdük sözcüğü cümlede sondan önce yer alır; ardından akşam birlikte ifadesi gelir. Bu nedenle kurallı değil devrik cümledir.
“Yarın erkenden yola çıkıyoruz.” diyen kişinin henüz yola çıkmadığı bilinmektedir. Bu durumda “çıkıyoruz” yüklemiyle ilgili hangi sonuç çıkarılır?
- A) Şimdiki zaman eki gelecekte yapılacak eylem için kullanılmıştır.
- B) Yüklem ek fiille oluşturulmuş bir isim cümlesidir.
- C) Geçmiş zaman eki geçmişte tamamlanan işi bildirmiştir.
- D) Geniş zaman eki her gün yapılan işi bildirmiştir.
- E) Dilek kipi gerçekleşmesi istenen koşulu kurmuştur.
Doğru cevap: A
Çözüm: Çıkıyoruz biçiminde -yor şimdiki zaman ekidir; ancak yarın sözcüğü ve bağlam, eylemin gelecekte yapılacağını gösterir. Bu, zaman anlamı kaymasıdır.
“Sonuçlar açıklandı; öğrenciler hemen birbirini aradı.” cümlesinde “açıklandı” ile “aradı” yüklemlerinin çatı bakımından karşılaştırılması hangisidir?
- A) Her iki yüklem de dönüşlü çatılıdır.
- B) İlki edilgen, ikincisi etken fiildir.
- C) Her iki yüklem de edilgen çatılıdır.
- D) İlki işteş, ikincisi isim yüklemidir.
- E) İlki etken, ikincisi edilgen fiildir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Açıklandı yükleminde işi yapan belirtilmez ve sözde özne sonuçlardır. Aradı yükleminde öğrenciler işi yapan gerçek öznedir; fiil etkendir.
“Çocuklar uzun süredir birbirleriyle mektuplaşıyor.” cümlesindeki “mektuplaşıyor” yükleminin çatısı hangi gerekçeyle belirlenir?
- A) Öznenin kendi üzerinde yaptığı işi bildirdiği için dönüşlüdür.
- B) İsimden ek fiille kurulduğu için çatıdan söz edilemez.
- C) İşin karşılıklı gerçekleştiğini bildirdiği için işteş çatılıdır.
- D) Cümlede nesne bulunduğu için edilgen sayılır.
- E) İşi yapan bilinmediği için edilgen çatılıdır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Mektuplaşmak karşılıklı iletişimi bildiren işteş fiildir; -ş eki bu anlamın oluşmasında görev yapar. Edilgenlik veya dönüşlülük yoktur.
“Görevli camı açtı.” ve “Cam açıldı.” cümlelerinde aynı eylemin iki farklı çatıda kullanıldığını söyleyen öğrenci hangi ayrımı dikkate almıştır?
- A) İlkinde işi yapan özne belli, ikincisinde işi yapan belirtilmemiştir.
- B) İlkinde iş karşılıklı, ikincisinde ortaklaşa yapılmıştır.
- C) İlkinde nesne yokken ikincisinde belirtili nesne vardır.
- D) İlkinde yüklem isim, ikincisinde yüklem zarf görevindedir.
- E) İlkinde zaman bildirilmiş, ikincisinde zaman eki kullanılmamıştır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Görevli açma işini gerçekleştirir; yüklem etkendir. Cam açıldı cümlesinde cam etkilenendir, işi yapan söylenmez; edilgen çatı vardır.
“Gelecek hafta başlayan eğitim programı üç ay sürecek.” cümlesinde “başlayan” ile “sürecek” sözcüklerinin dil bilgisel farkı nedir?
- A) Her iki sözcük de zaman anlamı taşıyan zarf-fiildir.
- B) Başlayan edat, sürecek ise sıfat görevindedir.
- C) Her iki sözcük de adın yerini tutan zamirdir.
- D) Başlayan çekimli yüklem, sürecek ise isim-fiildir.
- E) Başlayan sıfat-fiil, sürecek ise cümlenin çekimli yüklemidir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Başlayan sözcüğü program adını niteler ve -an ekiyle sıfat-fiildir. Sürecek sözcüğü -ecek gelecek zaman ekiyle çekimlenmiş cümlenin yüklemidir.
“Ne kadar güzel anlatmış bu olayı!” cümlesinin yapısı hakkında aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
- A) Yüklem isim soylu olduğu için kurallı isim cümlesidir.
- B) Olumsuzluk eki taşıdığı için olumsuz fiil cümlesidir.
- C) Yargı eksik olduğu için yüklemsiz bir söz grubudur.
- D) İki bağımsız yüklemden oluşan sıralı cümledir.
- E) Yüklem sonda bulunmadığı için devrik bir fiil cümlesidir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Anlatmış çekimli fiil yüklemidir ve cümlenin ortasında yer alır. Sonunda bu olayı ögesi bulunduğu için cümle devriktir.
“Toplantının sonunda bütün öneriler tek tek değerlendirildi.” cümlesindeki “değerlendirildi” yüklemi ve “bütün öneriler” söz grubunun ilişkisi hangisidir?
- A) İşteş fiilde karşılıklı eylem yapan iki gerçek özne vardır.
- B) Edilgen fiilde işi yapan değil, işten etkilenen sözde özne bulunur.
- C) İsim yükleminde öneriler söz grubu yer tamlayıcısıdır.
- D) Etken fiilde işi yapan kişi belirtili nesne olarak verilmiştir.
- E) Dönüşlü fiilde özne kendisini değerlendirdiğini belirtir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Öneriler değerlendirme işini yapmaz, değerlendirilir. Değerlendirildi edilgen fiildir; bütün öneriler edilgen cümlenin sözde öznesidir.
“Önce okunacak metinleri belirleyip ardından soruları hazırladık.” cümlesinde “okunacak”, “belirleyip” ve “soruları” sözcüklerinin görevleri hangi seçenekte doğru sıralanmıştır?
- A) Zarf-fiil, isim-fiil, yer tamlayıcısı
- B) Sıfat-fiil, zarf-fiil, belirtili nesne
- C) Soru zamiri, isim-fiil, belirtisiz nesne
- D) İsim-fiil, çekimli fiil, özne
- E) Çekimli fiil, sıfat-fiil, zarf tümleci
Doğru cevap: B
Çözüm: Okunacak sözcüğü metinleri nitelediği için sıfat-fiildir. Belirleyip önceki eylemi bağlayan zarf-fiildir. Soruları sözcüğü hazırladık yükleminin belirtili nesnesidir.
“İncelediğimiz raporda yarın yapılacak değişikliklerden söz ediliyor.” cümlesindeki fiilimsi ve yüklem yapıları için hangi açıklama doğrudur?
- A) Bir isim-fiil ve işi yapanı açıkça gösteren etken yüklem bulunur.
- B) İki zarf-fiil ve karşılıklı yapılan işi bildiren yüklem bulunur.
- C) Üç çekimli fiil ve ayrı ayrı üç temel yargı bulunur.
- D) Bir sıfat-fiil ve öznenin kendine yöneldiği dönüşlü fiil bulunur.
- E) İki sıfat-fiil ve işi yapanı belirtmeyen bir yüklem bulunur.
Doğru cevap: E
Çözüm: İncelediğimiz rapor adını, yapılacak değişiklikler adını niteler; ikisi sıfat-fiildir. Söz ediliyor yükleminde söz eden kişi belirtilmediğinden edilgen anlatım vardır.
“Görüşmelerin ardından alınan kararlar tüm çalışanlara bildirildi.” cümlesinde I. “Alınan” sıfat-fiildir. II. “Bildirildi” edilgendir. III. “Tüm” belgisiz sıfattır. yargılarından hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I doğrudur; II ve III yanlıştır.
- B) Yalnız II doğrudur; I ve III yanlıştır.
- C) II ve III doğrudur; I yanlıştır.
- D) Üç yargının tamamı doğrudur.
- E) I ve III doğrudur; II yanlıştır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Alınan sözcüğü kararlar adını niteleyen sıfat-fiildir. Bildirildi işin kimin tarafından yapıldığını belirtmeyen edilgen fiildir. Tüm sözcüğü çalışanlar adını miktar bakımından belirten belgisiz sıfattır.
“Bu yazıyı okuyunca ne demek istediğini daha iyi anladım.” cümlesinde “bu”, “okuyunca”, “istediğini” ve “iyi” sözcüklerinin görevleri için hangisi doğrudur?
- A) İşaret zamiri, isim-fiil, çekimli fiil, niteleme sıfatı
- B) Soru sıfatı, çekimli fiil, bağlaç, işaret zamiri
- C) Belgisiz sıfat, sıfat-fiil, edat, zaman zarfı
- D) İşaret sıfatı, zarf-fiil, adlaşmış sıfat-fiil, durum zarfı
- E) Kişi zamiri, zarf-fiil, ek fiil, isim-fiil
Doğru cevap: D
Çözüm: Bu, yazıyı adını belirtir; okuyunca zarf-fiildir. İstediğini sözcüğü -dik sıfat-fiil yapısıyla adlaşmıştır; iyi sözcüğü anlama eyleminin niteliğini bildiren zarftır.
“Akşam için hazırladığı notları masaya bırakıp sessizce çıktı.” cümlesinde aşağıdaki yargılardan hangisi bütün görevleri doğru çözümlemektedir?
- A) Hazırladığı çekimli fiil, bırakıp isim-fiil, masaya zarftır.
- B) Hazırladığı bağlaç, bırakıp kişi zamiri, masaya yüklemdir.
- C) Hazırladığı zarf-fiil, bırakıp sıfat-fiil, masaya öznedir.
- D) Hazırladığı sıfat-fiil, bırakıp zarf-fiil, masaya yer tamlayıcısıdır.
- E) Hazırladığı isim-fiil, bırakıp çekimli fiil, masaya nesnedir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Hazırladığı sözcüğü notları niteler; bırakıp iki eylem arasındaki sıralamayı kurar. Masaya sözü bırakma eyleminin yöneldiği yeri gösteren yer tamlayıcısıdır.
“Öğrencilerin önerdiği yöntem, beklenenden daha hızlı sonuç verdi.” cümlesinde “önerdiği”, “beklenenden” ve “hızlı” sözcükleri birlikte incelendiğinde hangi değerlendirme yapılabilir?
- A) Önerdiği çekimli yüklem, beklenenden edat, hızlı kişi zamiridir.
- B) Önerdiği ilgi zamiri, beklenenden sıfat, hızlı soru zarfıdır.
- C) Önerdiği isim-fiil, beklenenden zarf-fiil, hızlı durum zarfıdır.
- D) Önerdiği zarf-fiil, beklenenden bağlaç, hızlı sayı sıfatıdır.
- E) Önerdiği sıfat-fiil, beklenenden adlaşmış sıfat-fiil, hızlı niteleme sıfatıdır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Önerdiği yöntemi niteleyen -dik ekli sıfat-fiildir. Beklenenden sözcüğü -en sıfat-fiil ekini adlaşarak taşır. Hızlı, sonuç adını nitelediği için sıfattır.
Bir öğrenci “Ardından gelen çocuk, çantasını yere bırakarak hızla sınıfa girdi.” cümlesini şu şekilde çözümlüyor: I. “Gelen” sıfat-fiildir. II. “Bırakarak” zarf-fiildir. III. “Sınıfa” belirtili nesnedir. IV. “Hızla” zarf tümlecidir. Hangi yargılar doğru bulunmalıdır?
- A) I, II ve III doğru; IV yanlıştır.
- B) I ve III doğru; II ve IV yanlıştır.
- C) Yalnız III ve IV doğru; I ve II yanlıştır.
- D) I, II, III ve IV yargılarının hepsi doğrudur.
- E) I, II ve IV doğru; III yanlıştır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Gelen ad nitelediğinden sıfat-fiil, bırakarak ana eyleme bağlandığından zarf-fiildir. Sınıfa nereye sorusuna yanıt verir ve yer tamlayıcısıdır. Hızla ise durum zarfı görevindedir.