“Küçük çocuk, kitabını bulamayınca telaşla odasına döndü.” cümlesi için I. “Bulamayınca” zarf-fiildir. II. “Kitabını” belirtili nesnedir. III. “Odasına” zaman bildiren zarf tümlecidir. yargılarından hangileri doğru kabul edilir?
- A) Yalnız I doğru; II ve III yanlıştır.
- B) I, II ve III yargılarının hepsi doğrudur.
- C) I ve II doğru; III yanlıştır.
- D) II ve III doğru; I yanlıştır.
- E) Yalnız II doğru; I ve III yanlıştır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Bulamayınca sözcüğü -ınca zarf-fiil ekini taşır. Kitabını, bulamayınca fiilimsisinin belirtili nesnesidir. Odasına ise döndü yüklemine nereye sorusunu yanıtlar ve yer tamlayıcısıdır.
“Yazarın hazırladığı dosyayı editöre dün gönderdik.” cümlesini çözümleyen bir öğrencinin aşağıdaki dört eşleştirmeden hangisini doğru yaptığı söylenebilir?
- A) Hazırladığı: çekimli fiil; dosyayı: yüklem; editöre: zarf
- B) Hazırladığı: sıfat-fiil; dosyayı: nesne; editöre: yer tamlayıcısı
- C) Hazırladığı: zamir; dosyayı: yer tamlayıcısı; editöre: özne
- D) Hazırladığı: isim-fiil; dosyayı: zarf; editöre: özne
- E) Hazırladığı: zarf-fiil; dosyayı: özne; editöre: nesne
Doğru cevap: B
Çözüm: Hazırladığı sözcüğü dosya adını niteler ve sıfat-fiildir. “Neyi gönderdik?” sorusuna dosyayı, “kime gönderdik?” sorusuna editöre yanıt verir.
“Toplanan belgeler dün arşive teslim edildi.” cümlesinde hem “toplanan” hem de “teslim edildi” için doğru olan dil bilgisi çözümlemesi hangisidir?
- A) Toplanan çekimli yüklemdir; teslim edildi niteleme sıfatıdır.
- B) Toplanan isim-fiildir; teslim edildi dönüşlü bir eylemdir.
- C) Toplanan kişi zamiridir; teslim edildi işteş çatılı fiildir.
- D) Toplanan zarf-fiildir; teslim edildi etken çatılı yüklemdir.
- E) Toplanan sıfat-fiildir; teslim edildi edilgen çatılı yüklemdir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Toplanan sözcüğü belgeler adını niteler ve -an sıfat-fiil eki almıştır. Teslim edildi yapısında işi yapan söylenmez, belgeler işten etkilenendir; yapı edilgendir.
“Seni görmeden gitmeyeceğim.” cümlesindeki iki fiil kökenli sözcüğün görevlerini ayırt etmek isteyen biri hangi seçeneği işaretlemelidir?
- A) Görmeden zarf-fiil, gitmeyeceğim olumsuz gelecek zaman yüklemidir.
- B) Görmeden bağlaç, gitmeyeceğim isim soylu yüklem sayılır.
- C) Görmeden isim-fiil, gitmeyeceğim şimdiki zaman yüklemidir.
- D) Görmeden sıfat-fiil, gitmeyeceğim isim-fiil görevindedir.
- E) Görmeden çekimli geçmiş zaman, gitmeyeceğim zarf-fiildir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Görmeden sözcüğü gör- fiiline -meden zarf-fiil eki alarak önceki koşulu bildirir. Gitmeyeceğim ise git- fiilinin olumsuz gelecek zaman çekimidir.
“Benimki onun çantasının içindeydi.” cümlesini inceleyen biri, “benimki” ve “içindeydi” sözcükleri için hangi ortak çözümleme sonucuna ulaşmalıdır?
- A) Benimki bağlaçtır; içindeydi çekimli geçişli fiildir.
- B) Benimki işaret sıfatıdır; içindeydi fiilimsi eki almıştır.
- C) Benimki isim-fiildir; içindeydi etken çatılı bir eylemdir.
- D) Benimki ilgi zamiridir; içindeydi ek fiille yüklem olmuştur.
- E) Benimki durum zarfıdır; içindeydi edilgen bir fiildir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Benimki, bir eşyanın adının yerine kullanılarak ilgi zamiri görevindedir. İçindeydi ise içinde ifadesine -ydi ek fiilinin gelmesiyle yüklem olur.
“Gelişini beklerken penceredeki ışığı fark ettim.” cümlesindeki “gelişini”, “beklerken” ve “penceredeki” sözcükleri için doğru sıra hangisidir?
- A) İsim-fiil, zarf-fiil ve sıfat görevli -ki yapısı
- B) Bağlaç, durum zarfı ve kişi zamiri
- C) Sıfat-fiil, çekimli fiil ve bağlaç olan ki
- D) Çekimli fiil, sıfat-fiil ve soru zamiri
- E) Zarf-fiil, isim-fiil ve ilgi zamiri olan -ki
Doğru cevap: A
Çözüm: Geliş sözcüğü gel- fiiline -iş ekiyle kurulmuş isim-fiildir; beklerken zarf-fiildir. Penceredeki sözcüğündeki -ki, ışık adını belirten sıfat görevli bir ek oluşturur.
“Ağır ağır yürüyen çocuk, düşen şapkasını almak için durdu.” cümlesindeki fiilimsilerin tür dağılımı hangisidir?
- A) İki isim-fiil ve bir zarf-fiil vardır.
- B) İki sıfat-fiil ve bir isim-fiil vardır.
- C) Bir isim-fiil ve iki çekimli yüklem vardır.
- D) Üç sıfat-fiil ve hiçbir isim-fiil yoktur.
- E) Bir sıfat-fiil ve iki zarf-fiil vardır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Yürüyen ve düşen sözcükleri adları niteleyen sıfat-fiillerdir; almak sözcüğü -mak ekli isim-fiildir. Cümlenin tek çekimli yüklemi durdu sözcüğüdür.
“Herkes geldi ama öğretmen henüz gelmedi.” cümlesini çözümleyen öğrencilerden hangisi birbirine karıştırılabilen iki görevi doğru ayırmıştır?
- A) Ama zarf-fiildir; henüz sözcüğü gelmedi yükleminin öznesidir.
- B) Ama bağlaçtır; henüz sözcüğü gelmedi yükleminin zamanını belirtir.
- C) Ama edattır; henüz sözcüğü öğretmen adını niteleyen sıfattır.
- D) Ama isim-fiildir; henüz sözcüğü öğretmenle birlikte tamlama kurar.
- E) Ama ünlemdir; henüz sözcüğü adın yerini tutan zamirdir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Ama iki karşıt yargıyı bağlayan bağlaçtır. Henüz, gelmeme eyleminin ne zamana kadar gerçekleşmediğini bildirir ve zaman zarfıdır.
“Ben de seninki kadar iyi yapabilirim.” cümlesinde “de”, “seninki”, “kadar” ve “iyi” sözcüklerinin görevleri birlikte düşünüldüğünde doğru çözümleme hangisidir?
- A) Bağlaç – soru zamiri – isim-fiil – ek fiil
- B) Bağlaç – kişi zamiri – ünlem – isim-fiil
- C) Bağlaç – ilgi zamiri – edat – durum zarfı
- D) Bulunma eki – işaret sıfatı – bağlaç – niteleme sıfatı
- E) Belirtme eki – ilgi sıfatı – zarf-fiil – edat
Doğru cevap: C
Çözüm: De ekleme anlamlı bağlaçtır; seninki adın yerini tutan ilgi zamiridir. Kadar karşılaştırma edatı, iyi ise yapabilirim yükleminin nasıl yapıldığını bildiren durum zarfıdır.
“Sınıfa girip tahtaya yazdığı çözümü yeniden anlattı.” cümlesinde iki fiilimsi ve iki ögeyi aynı anda doğru belirleyen seçenek hangisidir?
- A) Girip isim-fiil; yazdığı zarf-fiil; tahtaya nesne; çözümü özne
- B) Girip çekimli fiil; yazdığı isim-fiil; tahtaya özne; çözümü zarf
- C) Girip zarf-fiil; yazdığı sıfat-fiil; tahtaya yer tamlayıcısı; çözümü nesne
- D) Girip sıfat-fiil; yazdığı çekimli fiil; tahtaya zarf; çözümü yüklem
- E) Girip edat; yazdığı durum zarfı; tahtaya nesne; çözümü yer tamlayıcısı
Doğru cevap: C
Çözüm: Girip sözcüğü -ip zarf-fiil ekini taşır; yazdığı, çözüm adını niteleyen sıfat-fiildir. Tahtaya yazma eyleminin yöneldiği yer, çözümü ise anlatma eyleminin belirtili nesnesidir.
“Açılan sergide sergilenen tablolar dikkatle incelendi.” cümlesi için I. İki ayrı sıfat-fiil vardır. II. Yüklem edilgen çatılıdır. III. “Dikkatle” özne görevindedir. yargılarından hangileri doğrudur?
- A) Yalnız III doğrudur; I ve II yanlıştır.
- B) I ve III doğrudur; II yanlıştır.
- C) I ve II doğrudur; III yanlıştır.
- D) I, II ve III yargılarının hepsi doğrudur.
- E) II ve III doğrudur; I yanlıştır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Açılan sözcüğü sergi adını, sergilenen sözcüğü tablolar adını niteler; ikisi de sıfat-fiildir. İncelendi edilgen yüklemdir. Dikkatle incelemenin nasıl yapıldığını bildiren zarf tümlecidir.
“Siz de bu konuyu çalışırsanız yarın daha rahat çözersiniz.” cümlesinde aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi bütünüyle doğrudur?
- A) De belirtme ekidir; çalışırsanız ek fiildir; yarın bağlaçtır.
- B) De yapım ekidir; çalışırsanız isim-fiildir; yarın sıfattır.
- C) De bulunma ekidir; çalışırsanız sıfat-fiildir; yarın öznedir.
- D) De ilgi zamiridir; çalışırsanız emir kipidir; yarın nesnedir.
- E) De bağlaçtır; çalışırsanız koşul bildirir; yarın zaman zarfıdır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Siz de sözündeki de ayrı yazılan bağlaçtır. Çalışırsanız fiilinin -sa koşul anlamı kurar. Yarın, çözme eyleminin zamanını bildiren zarftır.
“Kaç kişinin katılacağını önceden öğrenemedik.” cümlesinde I. “Kaç” soru sıfatıdır. II. “Katılacağını” adlaşmış sıfat-fiil yapısındadır. III. “Önceden” yer tamlayıcısıdır. yargılarının doğruluk durumu nedir?
- A) I ve III doğru, II yanlıştır.
- B) I ve II doğru, III yanlıştır.
- C) Yalnız III doğru, I ve II yanlıştır.
- D) I, II ve III yargılarının tamamı doğrudur.
- E) II ve III doğru, I yanlıştır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Kaç sözcüğü kişi adının sayısını soran soru sıfatıdır. Katılacağını sözcüğünde -acak sıfat-fiil eki adlaşmış bir yapı oluşturur. Önceden ise zamanı bildiren zarf tümlecidir.
“Önce okunacak metinleri belirleyip ardından soruları hazırladık.” cümlesinde “okunacak”, “belirleyip” ve “soruları” sözcüklerinin görevleri hangi seçenekte doğru sıralanmıştır?
- A) Zarf-fiil, isim-fiil, yer tamlayıcısı
- B) Sıfat-fiil, zarf-fiil, belirtili nesne
- C) Soru zamiri, isim-fiil, belirtisiz nesne
- D) İsim-fiil, çekimli fiil, özne
- E) Çekimli fiil, sıfat-fiil, zarf tümleci
Doğru cevap: B
Çözüm: Okunacak sözcüğü metinleri nitelediği için sıfat-fiildir. Belirleyip önceki eylemi bağlayan zarf-fiildir. Soruları sözcüğü hazırladık yükleminin belirtili nesnesidir.
“İncelediğimiz raporda yarın yapılacak değişikliklerden söz ediliyor.” cümlesindeki fiilimsi ve yüklem yapıları için hangi açıklama doğrudur?
- A) Bir isim-fiil ve işi yapanı açıkça gösteren etken yüklem bulunur.
- B) İki zarf-fiil ve karşılıklı yapılan işi bildiren yüklem bulunur.
- C) Üç çekimli fiil ve ayrı ayrı üç temel yargı bulunur.
- D) Bir sıfat-fiil ve öznenin kendine yöneldiği dönüşlü fiil bulunur.
- E) İki sıfat-fiil ve işi yapanı belirtmeyen bir yüklem bulunur.
Doğru cevap: E
Çözüm: İncelediğimiz rapor adını, yapılacak değişiklikler adını niteler; ikisi sıfat-fiildir. Söz ediliyor yükleminde söz eden kişi belirtilmediğinden edilgen anlatım vardır.
“Görüşmelerin ardından alınan kararlar tüm çalışanlara bildirildi.” cümlesinde I. “Alınan” sıfat-fiildir. II. “Bildirildi” edilgendir. III. “Tüm” belgisiz sıfattır. yargılarından hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I doğrudur; II ve III yanlıştır.
- B) Yalnız II doğrudur; I ve III yanlıştır.
- C) II ve III doğrudur; I yanlıştır.
- D) Üç yargının tamamı doğrudur.
- E) I ve III doğrudur; II yanlıştır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Alınan sözcüğü kararlar adını niteleyen sıfat-fiildir. Bildirildi işin kimin tarafından yapıldığını belirtmeyen edilgen fiildir. Tüm sözcüğü çalışanlar adını miktar bakımından belirten belgisiz sıfattır.
“Bu yazıyı okuyunca ne demek istediğini daha iyi anladım.” cümlesinde “bu”, “okuyunca”, “istediğini” ve “iyi” sözcüklerinin görevleri için hangisi doğrudur?
- A) İşaret zamiri, isim-fiil, çekimli fiil, niteleme sıfatı
- B) Soru sıfatı, çekimli fiil, bağlaç, işaret zamiri
- C) Belgisiz sıfat, sıfat-fiil, edat, zaman zarfı
- D) İşaret sıfatı, zarf-fiil, adlaşmış sıfat-fiil, durum zarfı
- E) Kişi zamiri, zarf-fiil, ek fiil, isim-fiil
Doğru cevap: D
Çözüm: Bu, yazıyı adını belirtir; okuyunca zarf-fiildir. İstediğini sözcüğü -dik sıfat-fiil yapısıyla adlaşmıştır; iyi sözcüğü anlama eyleminin niteliğini bildiren zarftır.
“Akşam için hazırladığı notları masaya bırakıp sessizce çıktı.” cümlesinde aşağıdaki yargılardan hangisi bütün görevleri doğru çözümlemektedir?
- A) Hazırladığı çekimli fiil, bırakıp isim-fiil, masaya zarftır.
- B) Hazırladığı bağlaç, bırakıp kişi zamiri, masaya yüklemdir.
- C) Hazırladığı zarf-fiil, bırakıp sıfat-fiil, masaya öznedir.
- D) Hazırladığı sıfat-fiil, bırakıp zarf-fiil, masaya yer tamlayıcısıdır.
- E) Hazırladığı isim-fiil, bırakıp çekimli fiil, masaya nesnedir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Hazırladığı sözcüğü notları niteler; bırakıp iki eylem arasındaki sıralamayı kurar. Masaya sözü bırakma eyleminin yöneldiği yeri gösteren yer tamlayıcısıdır.
“Öğrencilerin önerdiği yöntem, beklenenden daha hızlı sonuç verdi.” cümlesinde “önerdiği”, “beklenenden” ve “hızlı” sözcükleri birlikte incelendiğinde hangi değerlendirme yapılabilir?
- A) Önerdiği çekimli yüklem, beklenenden edat, hızlı kişi zamiridir.
- B) Önerdiği ilgi zamiri, beklenenden sıfat, hızlı soru zarfıdır.
- C) Önerdiği isim-fiil, beklenenden zarf-fiil, hızlı durum zarfıdır.
- D) Önerdiği zarf-fiil, beklenenden bağlaç, hızlı sayı sıfatıdır.
- E) Önerdiği sıfat-fiil, beklenenden adlaşmış sıfat-fiil, hızlı niteleme sıfatıdır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Önerdiği yöntemi niteleyen -dik ekli sıfat-fiildir. Beklenenden sözcüğü -en sıfat-fiil ekini adlaşarak taşır. Hızlı, sonuç adını nitelediği için sıfattır.
Bir öğrenci “Ardından gelen çocuk, çantasını yere bırakarak hızla sınıfa girdi.” cümlesini şu şekilde çözümlüyor: I. “Gelen” sıfat-fiildir. II. “Bırakarak” zarf-fiildir. III. “Sınıfa” belirtili nesnedir. IV. “Hızla” zarf tümlecidir. Hangi yargılar doğru bulunmalıdır?
- A) I, II ve III doğru; IV yanlıştır.
- B) I ve III doğru; II ve IV yanlıştır.
- C) Yalnız III ve IV doğru; I ve II yanlıştır.
- D) I, II, III ve IV yargılarının hepsi doğrudur.
- E) I, II ve IV doğru; III yanlıştır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Gelen ad nitelediğinden sıfat-fiil, bırakarak ana eyleme bağlandığından zarf-fiildir. Sınıfa nereye sorusuna yanıt verir ve yer tamlayıcısıdır. Hızla ise durum zarfı görevindedir.