NSAİİ grubunun temel farmakolojik hedefi hangisidir?
- A) RANKL proteini
- B) Voltaj kapılı Na⁺ kanalı
- C) Faktör Xa
- D) Siklooksijenaz (COX) enzimi
- E) GABA-A reseptörü
Doğru cevap: D
Çözüm: NSAİİ'ler COX enzimini baskılayarak prostaglandin sentezini azaltır.
Trombositlerde COX-1'i geri dönüşümsüz inhibe eden ilaç hangisidir?
- A) İbuprofen
- B) Naproksen
- C) Aspirin
- D) Lidokain
- E) Parasetamol
Doğru cevap: C
Çözüm: Aspirin trombosit COX-1'ini kovalent asetilleyerek irreversibl engeller.
Parasetamolün aşırı doz hepatotoksisitesinde temel reaktif metabolit hangisidir?
- A) Asetilkolin
- B) Dopamin
- C) NAPQI
- D) Prostasiklin
- E) Bradikinin
Doğru cevap: C
Çözüm: NAPQI fazlalaşması ve glutatyon azalması karaciğer hasarına yol açabilir.
Parasetamol zehirlenmesinde kullanılan antidot hangisidir?
- A) Nalokson
- B) N-asetilsistein
- C) Flumazenil
- D) Atropin
- E) Vitamin K
Doğru cevap: B
Çözüm: N-asetilsistein glutatyon depolarının yeniden oluşumunu destekler.
Morfinin analjezik etkisiyle en yakından ilişkili reseptör hangisidir?
- A) Histamin H1 reseptörü
- B) Beta-1 adrenerjik reseptör
- C) Nikotinik ACh reseptörü
- D) μ-opioid reseptörü
- E) P2Y12 reseptörü
Doğru cevap: D
Çözüm: Morfinin başlıca analjezik etkisi μ-opioid reseptörü üzerinden gerçekleşir.
Opioid kaynaklı solunum depresyonunda kullanılan antagonist hangisidir?
- A) Protamin
- B) N-asetilsistein
- C) Nalokson
- D) Fizostigmin
- E) Flumazenil
Doğru cevap: C
Çözüm: Nalokson opioid reseptörlerini antagonize eder.
Lokal anestezikler sinir iletimini öncelikle hangi kanalı bloke ederek durdurur?
- A) Voltaj kapılı sodyum kanalı
- B) Ligand kapılı klor kanalı
- C) Sodyum-glukoz kotransporteri
- D) Aquaporin su kanalı
- E) Kalsiyumla aktive potasyum kanalı
Doğru cevap: A
Çözüm: Lokal anestezikler voltaj bağımlı Na⁺ kanallarını bloke eder.
Aspirin kullanan hastada trombosit fonksiyonunun tek dozdan sonra günlerce etkilenmesinin temel gerekçesi hangisidir?
- A) COX-2'nin irreversibl değil sadece uyarılması
- B) İlacın tüm fibrinojeni yok etmesi
- C) İlacın sadece böbreklerde birikmesi
- D) Çekirdeksiz trombositlerin yeni COX-1 sentezleyememesi
- E) Aspirinin plazma yarı ömrünün on gün olması
Doğru cevap: D
Çözüm: Aspirin geri dönüşümsüz COX-1 blokajı yapar; trombosit çekirdeksiz olduğundan yeni enzim sentezi sınırlıdır.
Dehidrate ve böbrek perfüzyonu azalmış hastada NSAİİ kullanımının böbrek fonksiyonunu bozma mekanizması hangisidir?
- A) Tüm nefronlarda glukoz taşımasını sıfırlaması
- B) Glomerüler bazal membranı enzimatik olarak çözmesi
- C) Renal prostaglandin sentezini azaltarak afferent arteriyol desteğini zayıflatması
- D) Aldosteronun her olguda tamamen yok olması
- E) Renal ADH reseptörlerini doğrudan irreversibl bloke etmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Renal prostaglandinler düşük perfüzyonda afferent vazodilatasyonu destekler; COX inhibisyonu GFR'yi azaltabilir.
Parasetamol ile NSAİİ'nin ayırt edici klinik etkisi hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) İbuprofenin başlıca hedefi μ reseptörüdür
- B) Parasetamol belirgin periferik antiinflamatuvar etkisi sınırlı analjezik-antipiretiktir
- C) NSAİİ'ler prostaglandin sentezini artırır
- D) Parasetamol trombosit COX-1'ini irreversibl baskılar
- E) Parasetamol hiçbir dozda hepatotoksisite oluşturmaz
Doğru cevap: B
Çözüm: Parasetamol analjezik-antipiretiktir; tipik NSAİİ'ye kıyasla periferik antiinflamatuvar etkisi zayıftır.
Opioid ve benzodiazepinin birlikte kullanılması hangi ciddi risk bakımından özellikle önemlidir?
- A) Faktör Xa'nın aşırı aktivasyonu
- B) Hipermetabolik tiroid krizi oluşturması
- C) Diş minesini hızla çözmesi
- D) Tüm ilaçlara karşı antikor gelişimini engellemesi
- E) Additif santral sinir sistemi ve solunum depresyonu
Doğru cevap: E
Çözüm: Her iki ilaç sedasyonu ve solunum baskılanmasını artırabilir.
Enfekte dokuda lokal anestezinin zorlaşmasının temel kimyasal açıklaması hangisidir?
- A) Düşük pH'da membranı geçen yüksüz baz formunun azalması
- B) Asidozda ilacın molekül ağırlığının artması
- C) Dokuda bütün sinirlerin kaçınılmaz ölmesi
- D) Asidozda lokal anesteziğin tamamen proteine dönüşmesi
- E) Enfekte dokuda Na⁺ kanallarının tamamen bulunmaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Asidik ortam ilacı daha çok protonlu tutar ve membran geçişini zorlaştırır.
Artikaine ile ilgili doğru farmakolojik özellik hangisidir?
- A) Amid sınıfında olmasına rağmen hidrolize uğrayabilen ester grubu içerir
- B) Fizyolojik pH'da tamamen yüksüzdür
- C) Na⁺ kanallarını değil reseptör tirozin kinazını bloke eder
- D) İdrarda değişmeden atıldığı için hiçbir metabolizma geçirmez
- E) Yalnız ester grubu lokal anestezik olup amid bağı içermez
Doğru cevap: A
Çözüm: Artikaine amid tipindedir ve ayrıca ester yan zinciri nedeniyle esterazlarla önemli oranda parçalanır.
Lokal anestezik solüsyona epinefrin eklenmesinin olağan etkisi hangisidir?
- A) Pıhtılaşma faktörleri sentezini engellemesi
- B) Voltaj kapılı Na⁺ kanallarını kalıcı olarak açması
- C) Lokal anesteziği her durumda etkisizleştirmesi
- D) Her hastada taşikardiyi zorunlu olarak önlemesi
- E) Lokal damar daralmasıyla sistemik emilimi azaltıp etkiyi uzatabilmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Epinefrin vazokonstriksiyon yoluyla lokal anesteziğin sistemik uzaklaşmasını azaltabilir.
Kronik varfarin kullanan hasta ibuprofen almak istiyor; kanama yönünden doğru değerlendirme hangisidir?
- A) İbuprofen varfarinin bütün antikoagülan etkisini anında antagonize eder
- B) NSAİİ ile gastrointestinal ve trombosit kaynaklı kanama riski INR değişmese de artabilir
- C) INR normal görünüyorsa NSAİİ'nin kanama riski tamamen ortadan kalkar
- D) İki ilacın etkileri yalnız kemik rezorpsiyonuna yöneliktir
- E) NSAİİ'ler trombosit ve GİS üzerinde hiçbir etki göstermez
Doğru cevap: B
Çözüm: NSAİİ'nin mukoza ve trombosit etkileri antikoagülanla birlikte kanamayı artırabilir; INR tüm riski özetlemez.
Diş çekimi sonrası ağrısı olan, NSAİİ kullanmasına engel bir hastada güncel kanıta dayalı yaklaşıma en uygun seçenek hangisidir?
- A) Ağrı nedenini incelemeden her hastaya aspirin eklemek
- B) Naproksen ve ibuprofeni birlikte yüksek doz kullanmak
- C) Uygun klinik değerlendirme ile parasetamol gibi nonopioid alternatifleri düşünmek
- D) İlk seçenek olarak sınırsız süre opioid reçete etmek
- E) Analjeziye gerek olmadığına otomatik karar vermek
Doğru cevap: C
Çözüm: NSAİİ kontrendikeyse parasetamol uygun ilk alternatiflerden olabilir; opioid otomatik ilk sıra değildir.
Aspirin kardiyoprotektif düşük dozda kullanılırken eşzamanlı ibuprofen verilmesinde hangi mekanistik etkileşim gündeme gelir?
- A) Aspirinin ibuprofenle birlikte hemoglobini Fe³⁺ yapması
- B) İbuprofenin trombosit COX-1'ini aspirin gibi irreversibl asetillemesi
- C) Aspirinin ibuprofeni doğrudan RANKL inhibitörüne dönüştürmesi
- D) İki ilacın etkisinin yalnız GABA-A üzerinden olması
- E) İbuprofenin aspirin erişimini geçici engelleyerek bazı zamanlamalarda antiplatelet etkiyi azaltabilmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: İbuprofenin geri dönüşümlü COX-1 bağlanması düşük doz aspirinin erişimini belirli koşullarda azaltabilir.
Parasetamol aşırı dozunda N-asetilsisteinin koruyucu etkisinin temel açıklaması hangisidir?
- A) Lokal anestezikleri plazmada hidrolize etmek
- B) Glutatyon sentezini destekleyerek NAPQI'nin detoksifikasyonuna katkıda bulunmak
- C) Trombosit COX-1'i irreversibl inhibe etmek
- D) Doğrudan P2Y12'ye bağlanarak agregasyonu artırmak
- E) μ reseptörünü bloke ederek solunumu artırmak
Doğru cevap: B
Çözüm: N-asetilsistein glutatyon rezervinin yeniden kazanılmasını sağlayarak toksik metabolit yükünü azaltır.
Tramadol kullanan ve SSRI alan hastada ajitasyon, hiperrefleksi ve ateş gelişirse öncelikli hangi etkileşim düşünülür?
- A) Malign hipertermi kesin tanısı
- B) Serotonin sendromu
- C) Methemoglobinemi
- D) Saf kolinerjik blokaj
- E) Akut lokal anestezik sistemik toksisitesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Tramadol serotonerjik özellik taşır; SSRI ile birlikte serotonin sendromu riski artabilir.
Opioid toksisitesi nedeniyle nalokson verilen hastada başlangıç düzelmesinden sonra neden izlem sürdürülmelidir?
- A) Nalokson her hastada günlerce hipoglisemi oluşturduğu için
- B) Nalokson etkisi bazı opioidlerden kısa olabildiği için yeniden solunum baskılanması gelişebilir
- C) İlaç doğrudan karaciğer glutatyonunu sıfırladığı için
- D) Nalokson tüm opioidleri kalıcı olarak yok ettiği için
- E) Tüm opioidler naloksondan daha kısa etkili olduğu için
Doğru cevap: B
Çözüm: Naloksonun süresi birçok opioidden kısa olabilir; tekrar sedasyon ve hipoventilasyon izlenir.