İlacın sistemik dolaşıma değişmeden ulaşan doz oranı hangi kavramla tanımlanır?
- A) Biyoyararlanım
- B) Görünür dağılım hacmi
- C) Reseptör rezervi
- D) Terapötik indeks
- E) Klerens
Doğru cevap: A
Çözüm: Biyoyararlanım F, sistemik dolaşıma değişmeden geçen paydır.
İntravenöz bolus uygulanan bir ilacın mutlak biyoyararlanımı kaç kabul edilir?
- A) %50
- B) %25
- C) %75
- D) %100
- E) %10
Doğru cevap: D
Çözüm: Damar içine uygulanan doz sistemik dolaşıma doğrudan verilir, F=1 kabul edilir.
İlacın plazma konsantrasyonunun yarıya inmesi için gereken süre hangisidir?
- A) Emilim hızı
- B) Eliminasyon yarı ömrü
- C) Maksimum etkinlik
- D) Terapötik aralık
- E) Reseptör duyarlılığı
Doğru cevap: B
Çözüm: Yarı ömür lineer koşullarda plazma konsantrasyonunun yarıya düşme süresidir.
İlaç miktarının plazma konsantrasyonuna bölünmesi hangi farmakokinetik parametreyi verir?
- A) Görünür dağılım hacmi
- B) Klerens
- C) Biyoyararlanım
- D) Böbrek filtrasyon fraksiyonu
- E) Maksimum etki
Doğru cevap: A
Çözüm: Vd, toplam ilaç miktarının plazma konsantrasyonuna oranıdır.
Birimi hacim/zaman olan farmakokinetik parametre hangisidir?
- A) Reseptör etkinliği
- B) Dağılım hacmi
- C) Doz
- D) Biyoyararlanım
- E) Klerens
Doğru cevap: E
Çözüm: Klerens, birim zamanda ilaçtan temizlenen varsayımsal plazma hacmidir.
Karaciğer ilk geçiş metabolizması oral bir ilacın hangi özelliğini azaltabilir?
- A) Biyoyararlanımını
- B) Reseptör sayısını
- C) İntravenöz dozunu
- D) Molekül ağırlığını
- E) Organın anatomik hacmini
Doğru cevap: A
Çözüm: İlk geçiş, sistemik dolaşıma değişmeden geçen oral ilaç payını azaltabilir.
Bir ilacı inaktive eden CYP enziminin inhibisyonu en sık hangi sonucu doğurur?
- A) Plazma proteinlerinin tamamen ortadan kalkması
- B) Aktif ana ilacın maruziyetinde artış
- C) İlacın reseptör afinitesinin zorunlu azalması
- D) İlacın otomatik olarak daha hızlı atılması
- E) İlacın kimyasal formülünün değişmemesi nedeniyle etkisizlik
Doğru cevap: B
Çözüm: İnaktivasyon azalırsa aktif ana ilacın dolaşımdaki konsantrasyonu yükselebilir.
Zayıf baz karakterli bir ilacın iyonize olmayan fraksiyonu hangi ortamda genellikle artar?
- A) Daha bazik ortamda
- B) Her pH'da tamamen aynı
- C) Daha asidik ortamda
- D) Sadece damar içinde
- E) İlaç protein bağlıyken yalnız
Doğru cevap: A
Çözüm: Zayıf baz proton kaybettikçe iyonize olmayan B formu artar.
Enfekte ve asidik diş çevresi dokuda zayıf baz lokal anestezik etkinliğinin azalmasına katkıda bulunan mekanizma hangisidir?
- A) İlacın zorunlu olarak tam agoniste dönüşmesi
- B) Gastrointestinal ilk geçişin hızlanması
- C) İyonize fraksiyon artışı ve membran geçişinin azalması
- D) Klerensin sıfırlanması
- E) Yalnız β1 reseptörlerinin artışı
Doğru cevap: C
Çözüm: Asidik pH zayıf baz anesteziğin iyonize formunu artırabilir; membran geçişi güçleşir.
Büyük oranda böbreklerden değişmeden atılan bir ilaçta ciddi renal işlev kaybı neyi artırabilir?
- A) Renal klerensi kesinlikle
- B) Reseptör alt tipi sayısını
- C) İlacın emilim yüzdesini otomatik
- D) İlaç birikimini
- E) Emax'ı zorunlu olarak
Doğru cevap: D
Çözüm: Renal atılım azaldığında ilaç maruziyeti yükselerek birikim riski artabilir.
Sadece karaciğerden metabolize edilen bir ilacın klerensinin azalması lineer koşullarda neye yol açabilir?
- A) İntravenöz F'nin düşmesine
- B) Yarı ömrün zorunlu kısalmasına
- C) Yarı ömrün uzamasına
- D) İlacın potensiyle eşitlenmesine
- E) Vd'nin sıfırlanmasına
Doğru cevap: C
Çözüm: t½ = 0,693 Vd/Cl; Vd sabitken Cl azalırsa t½ artar.
Lineer kinetikle tekrarlayan doz alan bir ilacın kararlı duruma yaklaşması yaklaşık ne kadar sürer?
- A) Daima 24 saat
- B) Yalnız tek doz süresi
- C) Biyoyararlanımın yüzdesi kadar dakika
- D) Daima bir dakika
- E) 4–5 yarı ömür
Doğru cevap: E
Çözüm: Kararlı duruma erişim süresini esas olarak eliminasyon yarı ömrü belirler.
Hedef plazma konsantrasyonuna hızla ulaşmak için verilen yükleme dozunun ana belirleyicisi hangisidir?
- A) Yalnız idrar pH'sı
- B) Yalnız reseptör alt tipi
- C) Yalnız maksimum etkinlik
- D) Görünür dağılım hacmi ve hedef konsantrasyon
- E) Yalnız enzim indüksiyonu
Doğru cevap: D
Çözüm: Yükleme dozu yaklaşık Vd × hedef C / F formülüyle ilişkilidir.
Kararlı konsantrasyonu sürdürmek için gereken bakım doz hızının ana farmakokinetik belirleyicisi hangisidir?
- A) Reseptör rezervi
- B) Proteinlerin moleküler ağırlığı
- C) Klerens
- D) İyonize olmama yüzdesi tek başına
- E) Emax
Doğru cevap: C
Çözüm: Bakım doz hızı yaklaşık hedef C × Cl / F bağıntısına dayanır.
Tek bölmeli lineer modelde konsantrasyon 80'den 40'a, sonra 20'ye eşit sürelerde düşüyorsa eliminasyonun özelliği hangisidir?
- A) Her aralıkta sabit 40 birim uzaklaştırılması
- B) Sıfır klerens
- C) Zorunlu enzim saturasyonu
- D) Yalnız reseptör desensitizasyonu
- E) Eşit aralıklarda sabit fraksiyon atılması
Doğru cevap: E
Çözüm: Birinci dereceden eliminasyonda her yarı ömürde mevcut miktarın sabit oranı uzaklaştırılır.
Eliminasyon kapasitesi doymuşken her saat yaklaşık aynı miktar ilacın uzaklaştırılması hangi kinetiğe örnektir?
- A) Yalnız reseptör antagonizmi
- B) Birinci dereceden eliminasyonun tüm koşullarda sabit yarı ömrü
- C) Artmış ilk geçiş biyoyararlanımı
- D) Sıfırıncı dereceden eliminasyon
- E) Ağız mukozasında iyon tuzağı
Doğru cevap: D
Çözüm: Kapasite sınırında eliminasyon miktarı zamana göre yaklaşık sabit olabilir.
Lineer tek bölmeli modelde Vd=40 L, Cl=4 L/saat olan ilacın yaklaşık eliminasyon yarı ömrü kaç saattir?
- A) 10 saat
- B) 2 saat
- C) 0,693 saat
- D) 27,7 saat
- E) 6,93 saat
Doğru cevap: E
Çözüm: t½=0,693×40/4=6,93 saat.
Fenitoin dozu küçük artırıldığında serum düzeyinin beklenenden çok yükselmesinin başlıca açıklaması hangisidir?
- A) Reseptörün agoniste dönüşmesi
- B) Doyurulabilir metabolizmada klerensin konsantrasyona bağlı azalması
- C) Gastrointestinal emilimin sıfırlanması
- D) Her dozda sabit fraksiyonun zorunlu elimine olması
- E) Protein bağlanmasının mutlak kaybolması
Doğru cevap: B
Çözüm: Michaelis–Menten özellikli eliminasyonda metabolik kapasite sınırlanır ve doz–konsantrasyon ilişkisi doğrusal olmayabilir.
Aynı doz ve biyoyararlanım korunurken bir ilacın klerensi yarıya inerse lineer koşullarda AUC nasıl değişir?
- A) Sıfıra düşer
- B) Değişmez, yalnız Emax etkilenir
- C) Yaklaşık iki katına çıkar
- D) Yarıya iner
- E) Dörtte bire iner
Doğru cevap: C
Çözüm: AUC=F×Doz/Cl olduğundan diğerleri sabitse Cl yarıya inince AUC iki kat olur.
Sürekli doz artışlarıyla eliminasyon hızının artışı giderek yavaşlıyorsa hangi mekanizma ön plandadır?
- A) Her dozda aynı yarı ömrün kesin korunması
- B) Sadece reseptör sayısının ikiye katlanması
- C) İlacın tümünün anında idrara geçmesi
- D) Mutlak doğrusal klerens
- E) Eliminasyon yolunun doygunluğa yaklaşması
Doğru cevap: E
Çözüm: Doyurulabilir metabolizma eliminasyon hızını kapasiteyle sınırlar.