Belirli bir lokusta iki aynı aleli taşıyan bireyin genotipi hangi terimle adlandırılır?
- A) Hemizigot
- B) Heteroplazmik
- C) Homozigot
- D) Kimerik
- E) Mozaik
Doğru cevap: C
Çözüm: Aynı lokustaki alellerin aynı olması homozigotluğu tanımlar.
Bir genotipi taşıyan bireylerin ne kadarında ilgili fenotipin ortaya çıktığı hangi kavramla belirtilir?
- A) Penetrans
- B) Bağlantı dengesizliği
- C) Ekspresivite
- D) Genomik damgalanma
- E) Pleiotropi
Doğru cevap: A
Çözüm: Penetrans genotipin fenotiple sonuçlanma oranını anlatır.
Aynı genetik varyantı taşıyan etkilenmiş bireylerde bulguların şiddetinin farklı olması nedir?
- A) Değişken ekspresivite
- B) Tam penetrans
- C) Kimerizm
- D) Homozigotluk
- E) Nondisjunction
Doğru cevap: A
Çözüm: Ekspresivite fenotipin görünüm ve ağırlık farklılığını ifade eder.
İki farklı gendeki patojenik varyantın benzer klinik tablo oluşturması hangisine örnektir?
- A) Homolog ayrılması
- B) Alel heterojenitesi
- C) Mitokondriyal heteroplazmi
- D) Lokus heterojenitesi
- E) Kromozom inversiyonu
Doğru cevap: D
Çözüm: Farklı genler benzer fenotipe yol açıyorsa lokus heterojenitesi vardır.
Aa genotipli bireyin normal bir gametine bu lokustan kaç alel geçer?
- A) Üç alel
- B) Bir alel
- C) İki alel
- D) Hiç alel geçmez
- E) Dört alel
Doğru cevap: B
Çözüm: Mendel ayrılma ilkesine göre normal haploid gamet her lokustan bir alel alır.
Aa × Aa çaprazında aa genotipli çocuk olasılığı kaçtır?
- A) %100
- B) %50
- C) %75
- D) %0
- E) %25
Doğru cevap: E
Çözüm: Genotip dağılımı 1 AA : 2 Aa : 1 aa olduğundan aa olasılığı 1/4'tür.
Otozomal dominant hastalıkta heterozigot etkilenen bir baba, hastalık alelini oğluna aktarabilir mi?
- A) Hayır, her baba oğluna yalnız Y kromozomu verir
- B) Yalnız annenin taşıyıcı olması hâlinde
- C) Yalnız kızlarına aktarabilir
- D) Evet, otozomal aleli oğluna geçirebilir
- E) Hayır, otozomal aleller sadece anneden gelir
Doğru cevap: D
Çözüm: Otozomal kromozomlar her iki ebeveynden her iki cinsiyetteki çocuğa geçebilir.
Otozomal çekinik hastalıkta Aa × Aa ebeveynlerin fenotipik sağlıklı bir çocuğunun taşıyıcı olma olasılığı nedir?
- A) 3/4
- B) 1/2
- C) 1/4
- D) 2/3
- E) 1/8
Doğru cevap: D
Çözüm: Sağlıklı olma koşulu altında genotipler AA (1/4), Aa (1/2); olasılık (1/2)/(3/4)=2/3'tür.
İki farklı, bağımsız otozomal lokusta AaBb × AaBb çaprazında aabb çocuk olasılığı kaçtır?
- A) 1/8
- B) 1/2
- C) 3/16
- D) 1/4
- E) 1/16
Doğru cevap: E
Çözüm: aa olasılığı 1/4 ve bb olasılığı 1/4 olup bağımsızlıkla çarpılır.
Akraba evliliğinin otozomal çekinik hastalık görülme riskini artırmasının temel nedeni hangisidir?
- A) Tüm otozomal genlerin dominantlaşması
- B) Mitokondriyal genomun babadan aktarılması
- C) Yeni kromozom takımının zorunlu oluşması
- D) Babadan oğula X geçişi başlaması
- E) Aynı nadir patojenik alelin her iki ebeveynde bulunma olasılığının artması
Doğru cevap: E
Çözüm: Akrabalık ortak atadan aynı çekinik varyantı taşıma olasılığını artırabilir.
Tam penetrans varsayılan OD hastalıkta Aa hasta anne ve aa sağlam babanın her çocuğunun hastalık alelini alma olasılığı kaçtır?
- A) %75
- B) %0
- C) %50
- D) %100
- E) %25
Doğru cevap: C
Çözüm: Aa × aa çaprazında çocukların yarısı Aa olur; penetrans tam kabul edilir.
X'e bağlı çekinik hastalık için taşıyıcı anne (XᴬXᵃ) ve sağlam baba (XᴬY) çiftinin her erkek çocuğunda hastalık olasılığı kaçtır?
- A) %25
- B) %75
- C) %0
- D) %50
- E) %100
Doğru cevap: D
Çözüm: Erkek çocuk Y'yi babadan, X'i anneden alır; annenin iki X alelinden biri 1/2 ihtimalle geçer.
X'e bağlı çekinik bir hastalığı olan baba (XᵃY) ve ilgili aleli taşımayan annede (XᴬXᴬ) kızların genotipi nasıl olur?
- A) Kızlar babanın X kromozomunu alamaz
- B) Tüm kızlar ilgili lokusta homozigot hastadır
- C) Kızların yarısı Y kromozomu alır
- D) Tüm kızlar babadan normal X alır
- E) Tüm kızlar heterozigot taşıyıcıdır
Doğru cevap: E
Çözüm: Hasta baba Xᵃ alelini tüm kızlarına, anne normal Xᴬ alelini verir; kızlar taşıyıcı olur.
X'e bağlı dominant bir varyanta sahip baba ve ilgili varyantı taşımayan anne için hangi aktarım doğrudur?
- A) Baba varyantını yalnız oğullarına aktarır
- B) Baba varyantını tüm kızlarına, oğullarının hiçbirine aktarmaz
- C) Kızların hiçbirinde babanın aleli bulunmaz
- D) Kız ve oğulların hepsi babadan X alır
- E) Varyant yalnız ilk doğan çocuğa geçer
Doğru cevap: B
Çözüm: Tipik XY babanın X kromozomu tüm kızlarına, Y kromozomu oğullarına geçer.
OÇ hastalık için iki taşıyıcı ebeveynin ardışık iki gebeliğinde her iki çocuğun da hasta olma olasılığı kaçtır (bağımsızlık varsayımıyla)?
- A) 1/16
- B) 3/8
- C) 1/2
- D) 1/4
- E) 1/8
Doğru cevap: A
Çözüm: Her gebelikte 1/4 risk bağımsızdır; iki hasta çocuk olasılığı 1/4 × 1/4 = 1/16 olur.
OÇ hastalıkta Aa × Aa ebeveynlerden doğan ilk çocuğun kesin sağlıklı olduğu biliniyor. İkinci çocuğun hasta olma olasılığı nedir?
- A) 2/3
- B) 1/4
- C) 3/4
- D) 1/3
- E) 1/9
Doğru cevap: B
Çözüm: Önceki çocuğun sağlıklı olması bir sonraki bağımsız gebelik için 1/4 riskini değiştirmez.
Bir lokusta iki taşıyıcı ebeveynden doğmuş ve hasta olmayan erişkinin genetik testi henüz yapılmamışsa, çocuklarına risk hesabında önce hangi koşullu olasılık dikkate alınır?
- A) Taşıyıcılığın 1/4 olduğu
- B) Kesin olarak homozigot normal olduğu
- C) Erişkinin taşıyıcı olma olasılığı olan 2/3
- D) Ailede hiç patojenik varyant bulunmadığı
- E) Kesin olarak hasta olduğu
Doğru cevap: C
Çözüm: Aa × Aa ebeveynlerin sağlıklı çocuğu için Aa olasılığı 2/3'tür; eşin durumu ayrıca değerlendirilir.
Erkek bireylerde seyrek, kadınlarda da görülebilen ve kesin baba–oğul geçişi gösteren ailesel hastalık için aşağıdaki hangi kalıtım modeli doğrudan aktarım açısından dışlanır?
- A) X'e bağlı kalıtım
- B) Poligenik yatkınlık
- C) Otozomal dominant
- D) Otozomal çekinik
- E) Otozomal eş baskın kalıtım
Doğru cevap: A
Çözüm: Babadan oğula X kromozomu aktarılmadığı için aynı X alelinin doğrudan aktarımı mümkün değildir.
Ailede OD hastalıkla ilişkili varyantı taşıdığı bilinen bir yetişkin tamamen belirti göstermiyorsa, bu durum ilk olarak hangi mekanizmayı düşündürür?
- A) Eksik penetrans
- B) Yalnız genetik heterojenitenin dışlanması
- C) Tam penetrans
- D) Her gamette nondisjunction
- E) Mitozda zorunlu triploidi
Doğru cevap: A
Çözüm: Hastalık ilişkili genotipe rağmen fenotip yokluğu eksik penetransın tipik tanımıdır.
Tek genin diş, kemik ve göz gibi birden çok farklı doku sisteminde belirti oluşturması hangi kavramdır?
- A) Pleiotropi
- B) Homoplazi
- C) Kimerizm
- D) Lokus heterojenitesi
- E) Alel dışlanması
Doğru cevap: A
Çözüm: Pleiotropi tek gendeki değişikliğin çoklu fenotipik etkisini ifade eder.