Otozomal çekinik hastalıkta Aa × Aa ebeveynlerin fenotipik sağlıklı bir çocuğunun taşıyıcı olma olasılığı nedir?
- A) 3/4
- B) 1/2
- C) 1/4
- D) 2/3
- E) 1/8
Doğru cevap: D
Çözüm: Sağlıklı olma koşulu altında genotipler AA (1/4), Aa (1/2); olasılık (1/2)/(3/4)=2/3'tür.
İki farklı, bağımsız otozomal lokusta AaBb × AaBb çaprazında aabb çocuk olasılığı kaçtır?
- A) 1/8
- B) 1/2
- C) 3/16
- D) 1/4
- E) 1/16
Doğru cevap: E
Çözüm: aa olasılığı 1/4 ve bb olasılığı 1/4 olup bağımsızlıkla çarpılır.
Akraba evliliğinin otozomal çekinik hastalık görülme riskini artırmasının temel nedeni hangisidir?
- A) Tüm otozomal genlerin dominantlaşması
- B) Mitokondriyal genomun babadan aktarılması
- C) Yeni kromozom takımının zorunlu oluşması
- D) Babadan oğula X geçişi başlaması
- E) Aynı nadir patojenik alelin her iki ebeveynde bulunma olasılığının artması
Doğru cevap: E
Çözüm: Akrabalık ortak atadan aynı çekinik varyantı taşıma olasılığını artırabilir.
Tam penetrans varsayılan OD hastalıkta Aa hasta anne ve aa sağlam babanın her çocuğunun hastalık alelini alma olasılığı kaçtır?
- A) %75
- B) %0
- C) %50
- D) %100
- E) %25
Doğru cevap: C
Çözüm: Aa × aa çaprazında çocukların yarısı Aa olur; penetrans tam kabul edilir.
X'e bağlı çekinik hastalık için taşıyıcı anne (XᴬXᵃ) ve sağlam baba (XᴬY) çiftinin her erkek çocuğunda hastalık olasılığı kaçtır?
- A) %25
- B) %75
- C) %0
- D) %50
- E) %100
Doğru cevap: D
Çözüm: Erkek çocuk Y'yi babadan, X'i anneden alır; annenin iki X alelinden biri 1/2 ihtimalle geçer.
X'e bağlı çekinik bir hastalığı olan baba (XᵃY) ve ilgili aleli taşımayan annede (XᴬXᴬ) kızların genotipi nasıl olur?
- A) Kızlar babanın X kromozomunu alamaz
- B) Tüm kızlar ilgili lokusta homozigot hastadır
- C) Kızların yarısı Y kromozomu alır
- D) Tüm kızlar babadan normal X alır
- E) Tüm kızlar heterozigot taşıyıcıdır
Doğru cevap: E
Çözüm: Hasta baba Xᵃ alelini tüm kızlarına, anne normal Xᴬ alelini verir; kızlar taşıyıcı olur.
X'e bağlı dominant bir varyanta sahip baba ve ilgili varyantı taşımayan anne için hangi aktarım doğrudur?
- A) Baba varyantını yalnız oğullarına aktarır
- B) Baba varyantını tüm kızlarına, oğullarının hiçbirine aktarmaz
- C) Kızların hiçbirinde babanın aleli bulunmaz
- D) Kız ve oğulların hepsi babadan X alır
- E) Varyant yalnız ilk doğan çocuğa geçer
Doğru cevap: B
Çözüm: Tipik XY babanın X kromozomu tüm kızlarına, Y kromozomu oğullarına geçer.
Hasta anneden hem kız hem erkek çocuklara farklı şiddette bulgular geçiyor, hasta baba çocuklarına geçirmiyorsa hangi model öne çıkar?
- A) Y'ye bağlı kalıtım
- B) Mitokondriyal kalıtım
- C) Otozomal dominant tam penetrans
- D) Sadece X'e bağlı babadan oğula kalıtım
- E) Kromozomal Robertson translokasyonu
Doğru cevap: B
Çözüm: Maternal geçiş ve şiddet değişkenliği mtDNA heteroplazmisiyle uyumludur.
Aynı mitokondriyal varyantı taşıyan kardeşlerde hastalık şiddetinin değişmesine doğrudan katkı sağlayabilecek mekanizma hangisidir?
- A) Kromozom 21'in mutlaka üçlenmesi
- B) Heteroplazmi oranlarının farklılığı
- C) Tüm hücrelerin aynı mitokondriyal genom oranına sahip olması
- D) Her iki kardeşin aynı Y kromozomunu taşıması
- E) Krossing-over'ın yalnız mayoz II'de olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Mutant ve normal mtDNA kopyalarının dokular arasındaki dağılımı değişken fenotipe yol açabilir.
Bir kromozom bölgesinin DNA miktarı değişmeden ters yönde yerleşmesi hangisidir?
- A) Triploidi
- B) Delesyon
- C) Trizomi
- D) İnversiyon
- E) Duplikasyon
Doğru cevap: D
Çözüm: İnversiyon kromozomal segmentin kırılıp 180 derece ters yönle yerleşmesidir.
Dengeli translokasyon taşıyıcısı klinik olarak sağlıklı olsa da üreme açısından neden risk taşıyabilir?
- A) Her gamet aynı kesin normal karyotipi taşır
- B) Yalnız mitokondriyal DNA silinir
- C) Translokasyonun hiçbir kalıtsal sonucu olamaz
- D) Her çocukta mutlaka triploidi gelişir
- E) Mayozda dengesiz kromozom dağılımı olan gametler oluşabilir
Doğru cevap: E
Çözüm: Dengeli taşıyıcıda genetik materyal korunmuş olsa bile gamet ayrılmasında dengesizlik meydana gelebilir.
22q11.2 delesyonunda aşağıdaki hangi klinik bulgu bileşimi daha karakteristiktir?
- A) Yalnız büyümüş dalak ve hiperlipidemi
- B) Yalnız izole ayak kırığı ve kısa miyopi
- C) Sadece distal tırnak uzaması
- D) Tek başına doğumsal kalça çıkığı
- E) Damak anomalisi, konotrunkal kalp kusuru ve immün sorunlar
Doğru cevap: E
Çözüm: 22q11.2 delesyon spektrumunda damak, kalp ve timus/immün sistem etkilenebilir; değişkenlik vardır.
Cri-du-chat sendromunun tipik kromozomal değişikliği hangisidir?
- A) 45,X
- B) 21q duplikasyonu
- C) 47,XXY
- D) 5p delesyonu
- E) Trizomi 18
Doğru cevap: D
Çözüm: Cri-du-chat 5. kromozomun kısa kolu (5p) delesyonuyla ilişkilidir.
Karyotipi normal olan ancak mikrodelasyon şüphesi süren çocukta geniş kopya sayısı analizine uygun yöntem hangisidir?
- A) Kromozomal mikroarray (CMA)
- B) Tek başına kan grubu tayini
- C) Standart EKG
- D) Sadece rutin hemogram
- E) Kan gazı analizi
Doğru cevap: A
Çözüm: CMA küçük kopya sayısı kayıp ve kazançlarını karyotipten daha yüksek çözünürlükle inceleyebilir.
Bir hastada özel olarak 22q11.2 bölgesinin delesyonu soruluyorsa hangi yöntem hedefe yönelik araştırma yapabilir?
- A) 22q11.2 lokusuna özgü FISH probu
- B) Hemoglobin elektroforezi
- C) Yalnız mikroskobik kan yayması
- D) Sadece elektrolit analizi
- E) Standart serum amilaz ölçümü
Doğru cevap: A
Çözüm: FISH belirli kromozom bölgesini işaretleyen problarla hedefe yönelik değişikliği araştırabilir.
Bir genin belirli ekzonlarının kopya sayısı kayıp veya artışını araştırmada hangi yöntem uygundur?
- A) Kan basıncı ölçümü
- B) MLPA
- C) Büyüme kültürü
- D) Sadece akciğer grafisi
- E) Yalnız Western blot
Doğru cevap: B
Çözüm: MLPA seçilen gen ve ekzonların delesyon/duplikasyonlarını araştırmakta kullanılır.
Kopya sayısı değişimi oluşturmayan dengeli bir translokasyon neden standart CMA ile kaçırılabilir?
- A) CMA yalnız proteinlerin katlanmasını ölçtüğü için
- B) Her translokasyon mutlaka bir baz mutasyonu olduğu için
- C) Translokasyonlar hiçbir zaman hücrelerde bulunmadığı için
- D) CMA çoğunlukla DNA miktarındaki artış ve kaybı ölçtüğü için
- E) CMA yalnız mitokondrileri saydığı için
Doğru cevap: D
Çözüm: Dengeli yer değiştirmede net kopya sayısı korunabilir ve dizilim konumu CMA ile görülmeyebilir.
Sanger dizilemenin en uygun temel kullanım alanı hangisidir?
- A) Her kromozomun mikroskopta sayılması
- B) Hedeflenmiş kısa DNA bölgesindeki nükleotid dizisinin incelenmesi
- C) Serum hormon miktarının ölçülmesi
- D) Diş mine kalınlığının radyografik ölçümü
- E) Tüm dengeli translokasyonların tek başına tanısı
Doğru cevap: B
Çözüm: Sanger dizileme seçilen DNA parçalarındaki baz dizisini çözmekte kullanılır.
Genetik test raporunda VUS bulunmasının klinik yorumunda hangisi doğrudur?
- A) Otomatik olarak patojenik tanıdır
- B) Her zaman benign ve etkisizdir
- C) Tek başına hastalık nedenini kesinleştirmez
- D) Kromozom sayısının 47 olduğunu kanıtlar
- E) Kesinlikle tüm aile bireylerinde semptom yapar
Doğru cevap: C
Çözüm: Önemi belirsiz varyant, tek başına patojeniklik kanıtı değildir; ek kanıt gerekir.
Amelogenezis imperfekta için kalıtım örüntüsü hakkında hangi ifade en doğrudur?
- A) Farklı aile ve tiplerde OD, OÇ veya X'e bağlı biçimler görülebilir
- B) Bütün hastalarda aynı gen değişmiştir
- C) Daima yalnız anneden mtDNA ile geçer
- D) Tüm vakalar yalnız Y'ye bağlıdır
- E) Genetik neden hiçbir vakada yoktur
Doğru cevap: A
Çözüm: Mine gelişim kusurları genetik olarak heterojendir ve çeşitli Mendel kalıtım biçimleri bulunabilir.