Haftalık normal süresi sözleşmede 40 saat olan işçi 48 saat çalışmıştır. Normal saatlik ücret 100 TL, denkleştirme ve istisna yoktur. Yalnız 8 ek saatin toplam zamlı brüt tutarı nedir?
- A) 1.075 TL
- B) 800 TL
- C) 1.000 TL
- D) 1.125 TL
- E) 1.200 TL
Doğru cevap: A
Çözüm: 40–45 arası 5×100×1,25=625 TL; 45–48 arası 3×100×1,50=450 TL. Toplam 1.075 TL.
Haftalık 45 saatin üzerinde dört saat çalışan işçi ücret yerine serbest zaman kullanmak isterse toplam serbest zaman hakkı kaç saattir?
- A) 4 saat
- B) 6 saat
- C) 5 saat
- D) 7 saat
- E) 8 saat
Doğru cevap: B
Çözüm: Fazla çalışmada her saat 1,5 saat serbest zamandır: 4×1,5=6 saat.
Haftalık sözleşme süresini aşarak 45 saate kadar olan 4 saat fazla sürelerle çalışma için işçi serbest zaman seçerse hakkı kaç saattir?
- A) 4 saat
- B) 4,5 saat
- C) 5 saat
- D) 6 saat
- E) 7,5 saat
Doğru cevap: C
Çözüm: Fazla sürelerle çalışmada her saat 1,25 saat serbest zamandır: 4×1,25=5 saat.
Sözleşmesinde 40 saat öngörülen işçi 45 saat çalışmış, normal saatlik ücreti 120 TL’dir. Yalnız ek 5 saatin toplam zamlı ücreti kaç TL’dir?
- A) 600 TL
- B) 660 TL
- C) 720 TL
- D) 750 TL
- E) 900 TL
Doğru cevap: D
Çözüm: Beş saat 45 saati aşmadığı için fazla sürelerle çalışmadır; 5×120×1,25=750 TL.
Kıdemi 4 yıl 2 ay olan işçi belirsiz süreli sözleşmesini olağan biçimde bildirimli feshedecektir. Asgari bildirim süresi kaç haftadır?
- A) 2 hafta
- B) 4 hafta
- C) 6 hafta
- D) 10 hafta
- E) 8 hafta
Doğru cevap: E
Çözüm: Üç yılı aşan kıdem için sekiz haftalık asgari ihbar süresi uygulanır.
İşçi 14 aylık kıdeme sahipken işveren olağan bildirimli fesihte hiçbir bildirim süresi tanımamıştır. Diğer şartlar varsa ihbar tazminatının esas alacağı süre hangisidir?
- A) 4 haftalık ücret
- B) 2 haftalık ücret
- C) 6 haftalık ücret
- D) 8 haftalık ücret
- E) 12 haftalık ücret
Doğru cevap: A
Çözüm: 14 aylık kıdem, altı aydan bir buçuk yıla kadar aralığındadır; bildirim süresi dört haftadır.
İşçi işverenin ağır ve yasal anlamda haklı neden oluşturan ücret ödememe davranışı nedeniyle 4857 m.24 uyarınca derhal feshetmiştir. İhbar tazminatı bakımından doğru önerme hangisidir?
- A) İşçi mutlaka sekiz haftalık ihbar tazminatı öder.
- B) Haklı nedenle derhal fesihte bildirim süresine uyma yükümlülüğü bulunmaz.
- C) İşverenin fesihten bağımsız olarak iki kat ihbar tazminatı doğar.
- D) Her derhal fesih kendiliğinden bildirimli feshe dönüşür.
- E) İşçi derhal fesihte öncelikle 270 saat çalışmak zorundadır.
Doğru cevap: B
Çözüm: 4857 m.24 kapsamında haklı nedenle derhal fesih bildirim süresi koşulundan ayrılır; kıdem tazminatı şartları ayrıca incelenir.
İşveren işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeniyle 4857 m.25/II koşulları oluşmuşken haklı nedenle derhal feshetmiştir. Kıdem ve ihbar için genel sonuç nedir?
- A) İşçiye her durumda iki tazminat birlikte ödenir.
- B) Yalnız sözleşme belirli süreli hâle gelir.
- C) Bu fesihte kural olarak kıdem ve ihbar tazminatı doğmaz.
- D) İşçi otomatik 26 gün yıllık izin kazanır.
- E) İşverenin mutlaka 8 hafta beklemesi gerekir.
Doğru cevap: C
Çözüm: 1475 m.14 ve 4857 m.25/II kapsamında usulüne uygun ahlak/iyi niyet sebebiyle işverenin haklı feshi kural olarak kıdem ve ihbar tazminatı doğurmaz.
Bir işçi aynı işverende 2 yıl 6 ay çalışmış, kıdem tazminatına hak kazandıran nedenle ayrılmıştır. Kıdem hesabına esas aylık giydirilmiş brüt ücret 24.000 TL ve tavanın altındadır. Basitleştirilmiş kıdem tazminatı kaç TL’dir?
- A) 24.000 TL
- B) 48.000 TL
- C) 54.000 TL
- D) 60.000 TL
- E) 72.000 TL
Doğru cevap: D
Çözüm: Her yıl 30 günlük ücret karşılığı: 24.000×2,5=60.000 TL; tavan ve hesap tarihine bağlı diğer farkların bulunmadığı varsayılmıştır.
Bir işçi aynı işverende 8 ay çalıştıktan sonra işveren tarafından kıdem tazminatına normalde hak kazandırabilecek bir gerekçeyle çıkarılmıştır. Kıdem tazminatına ilişkin en doğru değerlendirme nedir?
- A) 8 ayda mutlaka 30 günlük tam tazminat doğar.
- B) Kıdem tazminatı için 2 haftalık süre yeterlidir.
- C) İhbar tazminatı hakkı da her durumda kendiliğinden yok olur.
- D) Sadece fazla çalışma yapanlar kıdem tazminatı alır.
- E) Genel bir yıllık kıdem koşulu sağlanmadığından kıdem tazminatı doğmaz.
Doğru cevap: E
Çözüm: Kıdem tazminatı için genel olarak en az bir yıllık hizmet aranır; ihbar ve diğer haklar ayrı değerlendirilir.
Bir işveren işçinin düzenli olarak ödenen yemek ve yol menfaatlerini dışarıda bırakarak kıdem tazminatı hesaplamıştır. Hangi itiraz hukuken yerindedir?
- A) Düzenli ve para ile ölçülebilen menfaatler giydirilmiş brüt ücret kapsamında hesaba katılabilir.
- B) Kıdem yalnız net çıplak ücretle hesaplanır.
- C) Kıdem hesabında bütün yan haklar kanunen yasaktır.
- D) Yemek yardımı işçiyi bağımsız yüklenici yapar.
- E) Düzenli menfaatler yalnız fazla çalışma süresini uzatır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Kıdem tazminatında düzenli parasal ve para ile ölçülebilen menfaatler esas ücretle birlikte dikkate alınır, tavan saklıdır.
Bir kadın işçi aynı işverende üç yıldır çalışmaktadır ve evlilik tarihinden dokuz ay sonra evlenme nedeniyle kanuna uygun biçimde işten ayrılmıştır. Kıdem tazminatı hakkında hangisi doğrudur?
- A) Evlilik nedeniyle ayrılan işçi hiçbir koşulda kıdem alamaz.
- B) Kanunî şartlarla evlilikten itibaren bir yıl içinde ayrılma kıdem tazminatı hakkı doğurabilir.
- C) Evlilik yalnız işverene haklı fesih hakkı verir.
- D) Evlenme nedeniyle ayrılmada on yıllık kıdem gerekir.
- E) Sözleşme otomatik olarak üç yıl daha uzar.
Doğru cevap: B
Çözüm: 1475 m.14, kadın işçinin evlilik tarihinden bir yıl içinde buna dayanarak işten ayrılması hâlinde ve hizmet koşulu da varsa kıdem hakkını düzenler.
İş güvencesi kapsamında 35 işçinin çalıştığı işletmede, bir yıllık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmesi bulunan işçinin hiçbir geçerli neden açıklanmadan işten çıkarılması hangi sonucu gündeme getirir?
- A) Yalnız ücretin kendiliğinden yarıya inmesi
- B) Sözleşmenin belirli süreliye dönüşmesi
- C) Feshe itiraz ve işe iade istemi
- D) İşçinin hiçbir hukuki başvuru hakkının bulunmaması
- E) İşverenin otomatik işyeri devri yapması
Doğru cevap: C
Çözüm: 30+ işçi, en az altı ay kıdem ve belirsiz süreli sözleşme gibi genel koşullarda geçerli nedensiz fesih işe iade istemine konu olabilir.
İş güvencesi kapsamında verilen kesin işe iade kararına dayanarak süresinde başvuran işçiyi işveren işe başlatmazsa, boşta geçen süre ücreti ve tazminat bakımından hangi ikili doğrudur?
- A) En çok 8 aya kadar ücret; ayrıca 12–16 ay tazminat
- B) En çok 1 aylık ücret; ayrıca 1 aylık tazminat
- C) Sadece kullanılmayan yıllık izin karşılığı
- D) En çok 4 aya kadar ücret ve haklar; ayrıca 4–8 aylık işe başlatmama tazminatı
- E) Hiçbir parasal sonuç doğmaz
Doğru cevap: D
Çözüm: 4857 m.21 kapsamında boşta geçen süreye ait en çok dört aylık ücret ve diğer haklar ile dört–sekiz aylık işe başlatmama tazminatı ayrı kalemlerdir.
İşçinin işe iade yönündeki kesin kararı tebliğ aldıktan 15 işgünü sonra ilk kez işe başlama talebinde bulunduğu olayda kanunî 10 işgünlük süre bakımından ne söylenebilir?
- A) On işgünü sadece işverene tanınmıştır.
- B) 15 işgünü tam olarak yasal süredir.
- C) İşçinin başvurusu 30 işgününe kadar her durumda süresindedir.
- D) İşe başlama için hiçbir süre öngörülmemiştir.
- E) Başvuru kanunî süreyi kaçırmıştır; fesih geçerli sayılabilir.
Doğru cevap: E
Çözüm: 4857 m.21 kesin kararın tebliğinden itibaren 10 işgünü içinde başvuru koşulu getirir.
İşe iade kararı kesinleşmiş, işçi on işgünü içinde başvurmuş; işveren işçiyi hangi süre içinde işe başlatmakla yükümlüdür?
- A) 1 ay içinde
- B) 3 işgünü içinde
- C) 6 ay içinde
- D) 8 ay içinde
- E) 1 yıl içinde
Doğru cevap: A
Çözüm: Süresinde işverene başvuran işçi, işverence bir ay içinde işe başlatılmalıdır; aksi durumda kanuni tazminat gündeme gelir.
İşveren çalışma yerini ve ücret koşulunu esaslı biçimde değiştirmiş, teklifi yazılı bildirmiş; işçi altı işgünü içinde yazılı kabul vermemiştir. Doğrudan bağlayıcılık bakımından hangisi doğrudur?
- A) İşçinin susması kesin kabul sayılır.
- B) Önerilen esaslı değişiklik işçiyi bağlamaz.
- C) Değişiklik her durumda geçmişe yürür.
- D) İşçinin yazılı onayı yasaktır.
- E) İşverenin değişikliği kabul için 270 saat fazla çalışma yaptırması gerekir.
Doğru cevap: B
Çözüm: 4857 m.22 kapsamındaki esaslı değişiklik işçiye yazılı bildirilir; altı işgününde yazılı kabul edilmeyen değişiklik işçiyi bağlamaz.
İşçi, ulusal bayram veya genel tatil gününde sözleşmesine uygun şekilde çalışmıştır. Bu gün için ödenecek ücret bakımından genel kural hangisidir?
- A) Yalnız yarım günlük ücret ödenir.
- B) O gün çalışıldığı için normal ücret sıfırlanır.
- C) Çalışılmayan günün ücretine ek olarak çalışılan tatil günü için bir günlük ücret daha ödenir.
- D) Sadece hafta tatili süresi uzar, ücret doğmaz.
- E) Bütün yıllık izin hakları düşer.
Doğru cevap: C
Çözüm: 4857 m.47 gereği çalışılmayan genel tatil gününde ücret tamdır; çalışma varsa her gün için ayrıca bir günlük ücret ödenir.
Bir işçi iki yıldır çalıştığı işyerindeki yıllık ücretli izinlerini kullanmak yerine iş ilişkisi sürerken her yıl parasını istemektedir. Genel kanunî kural açısından hangisi doğrudur?
- A) İzin her ay otomatik olarak nakde çevrilir.
- B) Yıllık izin ancak işçinin haftalık 270 saati aşmasıyla doğar.
- C) İzin sadece yazılı talep olmadan tümüyle ortadan kaldırılabilir.
- D) Yıllık izin hakkı iş ilişkisi sürerken kural olarak para ile ikame edilemez; izin kullandırılmalıdır.
- E) Para ödenirse işçinin izin hakkı her koşulda geriye dönük silinir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Yıllık ücretli izin dinlenme hakkıdır; iş sözleşmesi sona erdiğinde kullanılmayan izin ücret alacağına dönüşür.
İşverenin iyi niyet ve ahlak kurallarına aykırılık nedeniyle haklı derhal fesih hakkını, işçinin davranışını öğrendikten sonra kullanması için 4857 m.26’da öngörülen genel hak düşürücü süre nedir?
- A) 6 takvim haftası
- B) 15 işgünü
- C) 30 işgünü
- D) 3 ay
- E) 6 işgünü
Doğru cevap: E
Çözüm: 4857 m.26, ilgili davranışı öğrenmeden itibaren altı işgünlük süre ve fiilden itibaren genel bir yıllık sınır öngörür; maddi çıkar istisnası vardır.