Çalışma psikolojisinin temel inceleme alanı hangisidir?
- A) Çalışanın iş ortamındaki davranış, güdülenme ve psikolojik süreçleri
- B) Yalnız şirketlerin ithalat vergileri
- C) Sadece uluslararası para transferleri
- D) Yalnız üretim tesisinin fiziki alanı
- E) İşyerinin tapu sicil işlemleri
Doğru cevap: A
Çözüm: Çalışma psikolojisi motivasyon, tutum, stres, performans ve iş ortamındaki insan davranışlarını inceler.
Çalışma sosyolojisi öncelikle hangi ilişkiyi konu edinir?
- A) Yalnız bireyin kısa süreli belleğini
- B) Çalışmanın sınıf, kurum, kültür ve toplumsal ilişkilerle bağını
- C) Sadece bir makinenin motor gücünü
- D) Yalnız tüketici fiyat endeksini
- E) Sadece işyerindeki elektrik maliyetini
Doğru cevap: B
Çözüm: Çalışma sosyolojisi emek, toplumsal tabakalaşma, işbölümü, güç ve kurumsal ilişkileri analiz eder.
İşini öğrenme ve başarma isteğiyle işten doğrudan haz alma hangi motivasyon türüdür?
- A) Yalnız dışsal ödül güdüsü
- B) Sadece zorunlu mesai
- C) İçsel motivasyon
- D) Yalnız maddi ceza korkusu
- E) İşsizlik sigortası etkisi
Doğru cevap: C
Çözüm: İçsel motivasyon etkinliğin kendisinden duyulan ilgi ve doyumla ilgilidir.
Bir çalışanın yalnız performans primi kazanmak için ek çaba göstermesi hangi motivasyona örnektir?
- A) İçsel ilgi güdüsü
- B) Sosyal yabancılaşma
- C) Mesleki tükenmişliğin üç boyutu
- D) Dışsal motivasyon
- E) Organik dayanışma
Doğru cevap: D
Çözüm: Dışsal motivasyonda davranışı dışarıdan gelen ödül veya sonuç yönlendirir.
Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinde kişinin potansiyelini gerçekleştirme ihtiyacı hangi düzeydir?
- A) Fizyolojik ihtiyaç
- B) Güvenlik ihtiyacı
- C) Ait olma ihtiyacı
- D) Saygı ihtiyacı
- E) Kendini gerçekleştirme
Doğru cevap: E
Çözüm: Maslow’un klasik hiyerarşisinde kendini gerçekleştirme, yetenek ve potansiyeli geliştirme yönelimidir.
Herzberg’in çift faktör kuramında ücret ve fiziksel çalışma koşulları hangi grupta yer alır?
- A) Hijyen (koruyucu) faktörler
- B) İçsel başarı güdüleri
- C) Yalnız kendini gerçekleştirme
- D) İşin sorumluluğu
- E) Başarma ve tanınma faktörleri
Doğru cevap: A
Çözüm: Herzberg modelinde ücret, denetim ve koşullar hijyen; başarı, tanınma ve sorumluluk motive edici faktörlerdir.
Herzberg’in çift faktör kuramında hangisi motive edici faktöre daha uygundur?
- A) Yalnız kurumun boya rengi
- B) Başarı ve işte sorumluluk üstlenme
- C) İşyerinin otopark alanı
- D) Sadece maaş bordrosunun biçimi
- E) Personel servis güzergâhı
Doğru cevap: B
Çözüm: Başarı, tanınma, sorumluluk, gelişme ve işin kendisi Herzberg’in motivatörleridir.
Bir işyerinde ücret ve çalışma koşulları iyileştirildiği hâlde çalışanların başarı ve gelişme fırsatları yoksa Herzberg kuramına göre hangi sonuç en tutarlıdır?
- A) Tatminsizlik azalabilir; güçlü iş tatmini için motivatörler ayrıca gerekir
- B) Hijyen faktörü tek başına her durumda yüksek içsel motivasyon doğurur
- C) Başarma ihtiyacı tüm çalışanlarda ortadan kalkar
- D) Ücret artışı kuramsal olarak işin anlamını otomatik artırır
- E) Örgütsel stres her koşulda sıfırlanır
Doğru cevap: A
Çözüm: Hijyen faktörlerinin düzelmesi tatminsizliği azaltabilir; başarı, tanınma ve sorumluluk tatmini destekleyen ayrı faktörlerdir.
Çalışan çabasıyla iyi performans göstereceğine inanıyor, fakat performansın ödüllendirilmeyeceğini düşünüyorsa Vroom modelinde düşük olan bileşen hangisidir?
- A) Beklenti
- B) Araçsallık
- C) Değerlik
- D) İşin çeşitliliği
- E) Mekanik dayanışma
Doğru cevap: B
Çözüm: Araçsallık, performansın istenen ödüle yol açacağına ilişkin algıdır.
İki çalışan benzer çaba ve yetkinliğe rağmen farklı ödül aldığını düşünüyorsa Adams kuramına göre ilk tepki hangi olguya ilişkindir?
- A) Tam eşitlik algısı
- B) Sadece ücretlerin nominal düzeyi
- C) Algılanan eşitsizlik ve adaletsizlik
- D) İşsizlik oranı değişimi
- E) Makine verimliliği artışı
Doğru cevap: C
Çözüm: Eşitlik kuramı katkı/çıktı oranının referans kişiyle karşılaştırılmasını vurgular.
Hackman-Oldham iş özellikleri modelinde aşağıdakilerden hangisi beş temel iş özelliği arasındadır?
- A) Döviz kurunun seviyesi
- B) İthalat tarifesi
- C) Kredi faizinin vadesi
- D) Beceri çeşitliliği
- E) Şirketin arsa alanı
Doğru cevap: D
Çözüm: Beş özellik: beceri çeşitliliği, görev bütünlüğü, görev önemi, özerklik ve geri bildirim.
Çalışana görevini nasıl yapacağı konusunda söz hakkı verilmesi hangi temel psikolojik ihtiyacı destekler?
- A) Yalnız dışsal denetim
- B) Sürekli rol çatışması
- C) İsteksiz zorunlu uyum
- D) Örgütsel yabancılaşma
- E) Özerklik
Doğru cevap: E
Çözüm: Özbelirleme yaklaşımında özerklik, yetkinlik ve ilişkisellik önemli psikolojik ihtiyaçlardır.
İş talepleri yüksek, kaynakları ve yönetici desteği yetersiz bir çalışanda hangi riskin artması beklenebilir?
- A) Stres ve tükenmişlik riski
- B) Kesin ve zorunlu iş tatmini artışı
- C) Bütün hataların sıfırlanması
- D) Çalışma süresinin tanım gereği kısalması
- E) Tüm işçi devrinin sona ermesi
Doğru cevap: A
Çözüm: İş talepleri-kaynakları yaklaşımı yüksek talep ve düşük kaynağın zorlanma oluşturabileceğini öne sürer.
Karasek’in iş talebi-kontrol yaklaşımına göre yüksek talep ve düşük karar serbestisi nasıl bir durum oluşturur?
- A) Düşük talep-yüksek kontrol durumu
- B) Yüksek zorlanma riski
- C) Zorunlu olarak yüksek motivasyon
- D) İşin tamamen ortadan kalkması
- E) Yalnız dışsal ödül artışı
Doğru cevap: B
Çözüm: Yüksek psikolojik talep ile düşük kontrolün birleşmesi yüksek iş zorlanmasıyla ilişkilidir.
Vroom modelinde beklenti 0,8; araçsallık 0,5 ve değerlik 0,5 olsun. Çarpımsal basit motivasyon değeri kaçtır?
- A) 0,20
- B) 0,40
- C) 0,80
- D) 1,80
- E) 0,05
Doğru cevap: A
Çözüm: Basitleştirilmiş Vroom ilişkisi 0,8×0,5×0,5=0,20; bileşenlerden biri sıfırsa çarpım sıfırdır.
Vroom kuramında beklenti 0,9 ve araçsallık 0,8 olsa bile çalışan önerilen ödülü hiç istemiyorsa basitleştirilmiş motivasyon değeri ne olur?
- A) 0,17
- B) 0
- C) 0,72
- D) 0,90
- E) 1
Doğru cevap: B
Çözüm: Değerlik sıfırsa beklenti×araçsallık×değerlik çarpımı sıfır olur.
Adams eşitlik örneğinde A çalışanı 10 birim katkıya karşılık 20 birim ödül, B çalışanı 12 katkıya karşılık 36 ödül alıyor. A için algılanabilecek sonuç hangisidir?
- A) İki kişinin oranı tam eşittir
- B) A’nın oranı B’den yüksektir
- C) A’nın ödül/katkı oranı daha düşüktür; dezavantajlı eşitsizlik algısı oluşabilir
- D) İki çalışan da hiç katkı sunmamıştır
- E) B’nin ödül/katkı oranı 2’dir
Doğru cevap: C
Çözüm: A=20/10=2, B=36/12=3. Eşitlik algısı girdi/çıktı oranının sosyal kıyaslamasına dayanır.
Bir çalışanın çabası performansa dönüşüyor fakat performansın terfiye etkisi yöneticinin keyfî kararları yüzünden belirsiz. Vroom’un hangi bağlantısı zayıflar?
- A) Çabadan performansa beklenti bağlantısı
- B) Ödülün öznel çekiciliği anlamındaki değerlik
- C) Maslow’un fizyolojik ihtiyacı
- D) Performanstan sonuca giden araçsallık bağlantısı
- E) Durkheim’ın organik dayanışması
Doğru cevap: D
Çözüm: Araçsallık, iyi performansın ödüle yol açacağı inancını ifade eder.
Hackman-Oldham motivasyon potansiyeli formülünde beceri çeşitliliği 3, görev bütünlüğü 4, görev önemi 5, özerklik 4 ve geri bildirim 5 ise puan kaçtır?
- A) 60
- B) 20
- C) 100
- D) 48
- E) 80
Doğru cevap: E
Çözüm: MPS=((3+4+5)/3)×4×5=4×4×5=80. Ölçekler soru bağlamında örnektir.
İş özellikleri modelinde beceri çeşitliliği, görev bütünlüğü ve görev önemi yüksek ancak özerklik puanı sıfırsa çarpımsal motivasyon potansiyeli ne olur?
- A) Sıfır olur
- B) Beş özellikten üçünün toplamı olur
- C) Mutlaka en yüksek değere ulaşır
- D) Yalnız geri bildirim puanına eşit olur
- E) Özerklik her durumda hesaptan çıkarılır
Doğru cevap: A
Çözüm: MPS=((çeşitlilik+bütünlük+önem)/3)×özerklik×geri bildirim olduğundan özerklik sıfırsa çarpım sıfırdır.