Bir işyerinde ücret ve çalışma koşulları iyileştirildiği hâlde çalışanların başarı ve gelişme fırsatları yoksa Herzberg kuramına göre hangi sonuç en tutarlıdır?
- A) Tatminsizlik azalabilir; güçlü iş tatmini için motivatörler ayrıca gerekir
- B) Hijyen faktörü tek başına her durumda yüksek içsel motivasyon doğurur
- C) Başarma ihtiyacı tüm çalışanlarda ortadan kalkar
- D) Ücret artışı kuramsal olarak işin anlamını otomatik artırır
- E) Örgütsel stres her koşulda sıfırlanır
Doğru cevap: A
Çözüm: Hijyen faktörlerinin düzelmesi tatminsizliği azaltabilir; başarı, tanınma ve sorumluluk tatmini destekleyen ayrı faktörlerdir.
Çalışan çabasıyla iyi performans göstereceğine inanıyor, fakat performansın ödüllendirilmeyeceğini düşünüyorsa Vroom modelinde düşük olan bileşen hangisidir?
- A) Beklenti
- B) Araçsallık
- C) Değerlik
- D) İşin çeşitliliği
- E) Mekanik dayanışma
Doğru cevap: B
Çözüm: Araçsallık, performansın istenen ödüle yol açacağına ilişkin algıdır.
İki çalışan benzer çaba ve yetkinliğe rağmen farklı ödül aldığını düşünüyorsa Adams kuramına göre ilk tepki hangi olguya ilişkindir?
- A) Tam eşitlik algısı
- B) Sadece ücretlerin nominal düzeyi
- C) Algılanan eşitsizlik ve adaletsizlik
- D) İşsizlik oranı değişimi
- E) Makine verimliliği artışı
Doğru cevap: C
Çözüm: Eşitlik kuramı katkı/çıktı oranının referans kişiyle karşılaştırılmasını vurgular.
Hackman-Oldham iş özellikleri modelinde aşağıdakilerden hangisi beş temel iş özelliği arasındadır?
- A) Döviz kurunun seviyesi
- B) İthalat tarifesi
- C) Kredi faizinin vadesi
- D) Beceri çeşitliliği
- E) Şirketin arsa alanı
Doğru cevap: D
Çözüm: Beş özellik: beceri çeşitliliği, görev bütünlüğü, görev önemi, özerklik ve geri bildirim.
Çalışana görevini nasıl yapacağı konusunda söz hakkı verilmesi hangi temel psikolojik ihtiyacı destekler?
- A) Yalnız dışsal denetim
- B) Sürekli rol çatışması
- C) İsteksiz zorunlu uyum
- D) Örgütsel yabancılaşma
- E) Özerklik
Doğru cevap: E
Çözüm: Özbelirleme yaklaşımında özerklik, yetkinlik ve ilişkisellik önemli psikolojik ihtiyaçlardır.
İş talepleri yüksek, kaynakları ve yönetici desteği yetersiz bir çalışanda hangi riskin artması beklenebilir?
- A) Stres ve tükenmişlik riski
- B) Kesin ve zorunlu iş tatmini artışı
- C) Bütün hataların sıfırlanması
- D) Çalışma süresinin tanım gereği kısalması
- E) Tüm işçi devrinin sona ermesi
Doğru cevap: A
Çözüm: İş talepleri-kaynakları yaklaşımı yüksek talep ve düşük kaynağın zorlanma oluşturabileceğini öne sürer.
Karasek’in iş talebi-kontrol yaklaşımına göre yüksek talep ve düşük karar serbestisi nasıl bir durum oluşturur?
- A) Düşük talep-yüksek kontrol durumu
- B) Yüksek zorlanma riski
- C) Zorunlu olarak yüksek motivasyon
- D) İşin tamamen ortadan kalkması
- E) Yalnız dışsal ödül artışı
Doğru cevap: B
Çözüm: Yüksek psikolojik talep ile düşük kontrolün birleşmesi yüksek iş zorlanmasıyla ilişkilidir.
WHO ICD-11 yaklaşımında tükenmişliğin üç boyutu hangileridir?
- A) Ücret, prim ve sigorta günü
- B) Kişi başı üretim, satış ve ihracat
- C) Enerji tükenmesi, işe karşı uzaklaşma/olumsuzluk ve mesleki etkililikte azalma
- D) İşsizlik, göç ve tarife
- E) Yalnız fiziksel ağrı, ateş ve enfeksiyon
Doğru cevap: C
Çözüm: Tükenmişlik enerji azalması; işe mesafe/sinizm; mesleki etkinlikte azalma boyutlarıyla açıklanır.
Bir çalışanın tekrar tekrar küçük düşürücü davranışlara sistematik biçimde maruz kaldığı bir işyeri örneği hangi kavrama yakındır?
- A) Tek seferlik olağan geri bildirim
- B) İş zenginleştirme
- C) Beceri çeşitliliği
- D) İşyerinde psikolojik taciz (mobbing)
- E) Yüksek sosyal destek
Doğru cevap: D
Çözüm: Mobbing ifadesi sistematik, süreklilik taşıyan psikolojik taciz davranışlarını betimler; her görüş ayrılığı mobbing değildir.
Bir çağrı merkezi çalışanı olumsuz duygularını bastırıp müşteriyle konuşurken sahte gülümseme gösteriyorsa hangi duygusal emek biçimidir?
- A) Derinden rol yapma
- B) Duygusal iş dışılığı
- C) Örgütsel vatandaşlık
- D) Sosyal tabakalaşma
- E) Yüzeysel rol yapma
Doğru cevap: E
Çözüm: Yüzeysel rol yapma dıştaki duygusal ifadeyi değiştirir; içteki duygunun gerçekten dönüşmesini gerektirmez.
Bir hemşire hastaya empati kurmayı bilinçli şekilde geliştirerek hissettiği duyguyla davranışını uyumlu kılmaya çalışıyorsa hangi duygusal emek biçimidir?
- A) Derinden rol yapma
- B) Yalnız yüzeysel rol yapma
- C) Zorunlu işten ayrılma
- D) Rol belirsizliği
- E) Dışsal işgücü göçü
Doğru cevap: A
Çözüm: Derinden rol yapma yalnız gösterimi değil, hissedilen duyguyu dönüştürmeye çalışma yönünü içerir.
İş saatlerinin ve taleplerinin aile içi bakım sorumluluklarını yerine getirmeyi zorlaştırması hangi durumdur?
- A) Yalnız görev kimliği artışı
- B) İşten aileye yönelen rol çatışması
- C) Organik dayanışmanın doğrudan ölçümü
- D) Yapısal işsizlik oranı
- E) Kurumun üretim stoklaması
Doğru cevap: B
Çözüm: İş-aile çatışması iş ve aile rollerinin taleplerinin birbirini zorlaştırmasını ifade eder.
İşinden memnun fakat kurum değiştirmeye açık çalışan açısından hangi yargı doğrudur?
- A) İş tatmini yüksekse bağlılık zorunlu olarak çok yüksektir
- B) İş tatmini yalnız toplam ücret tutarıdır
- C) İş tatmini ile örgütsel bağlılık farklı kavramlardır
- D) Bağlılık iş tanımında hiçbir zaman ölçülemez
- E) İşinden memnun olan kimse ayrılamaz
Doğru cevap: C
Çözüm: İş tatmini işe yönelik değerlendirme, örgütsel bağlılık ise örgütle kurulan psikolojik bağdır.
Çalışanın kurumu bırakırsa kaybedeceği haklar ve maliyetler yüzünden kalması hangi bağlılık boyutudur?
- A) Duygusal bağlılık
- B) Normatif bağlılık
- C) Görev önemi
- D) Devam bağlılığı
- E) Psikolojik güvenlik
Doğru cevap: D
Çözüm: Devam bağlılığı ayrılmanın maliyetini gözetir; duygusal bağlılık isteme, normatif bağlılık yükümlülük hissidir.
Örgütte ortak değerler ile çalışanların o andaki uygulamalara ilişkin algılarını ayıran yaklaşımda ortak değerler neyi temsil eder?
- A) Yalnız anlık iş iklimini
- B) İşsizlik oranını
- C) Ücret esnekliğini
- D) Çalışma çağındaki nüfusu
- E) Örgüt kültürünü
Doğru cevap: E
Çözüm: Örgüt kültürü paylaşılan değer ve varsayımlarla; örgüt iklimi algılanan uygulama ve deneyimlerle ilişkilidir.
F. W. Taylor’ın bilimsel yönetim yaklaşımında hangisi karakteristiktir?
- A) İşlerin zaman-hareket analiziyle standartlaştırılması ve verimliliğin artırılması
- B) İşbölümünün her koşulda reddi
- C) Kararların yalnız rastlantıyla verilmesi
- D) Mesleki uzmanlaşmanın tamamen kaldırılması
- E) Üretimin sadece evde gönüllü yapılması
Doğru cevap: A
Çözüm: Taylor üretim sürecini bilimsel yöntemlerle ölçme, planlama ve standartlaştırmayı savunmuştur.
Fordist üretim düzeni tipik olarak hangi özellikleri taşır?
- A) Yalnız tekil siparişe göre esnek mikro üretim
- B) Standartlaştırılmış seri üretim ve montaj hattı
- C) Ürünlerin tamamen elle ve plansız yapılması
- D) Üretim hızıyla işbölümünün ilişkisiz olması
- E) Bütün işlerin bağımsız evlerde yapılması
Doğru cevap: B
Çözüm: Fordizm kitlesel, standart seri üretim, uzmanlaşma ve montaj hattıyla ilişkilidir.
Post-Fordist üretim tartışmalarında hangi eğilim daha fazla öne çıkar?
- A) Tek tip montaj hattının tüm sektörlerde zorunlu hâle gelmesi
- B) Ürün çeşitliliğinin tamamen kaldırılması
- C) Esnek üretim, farklılaşmış ürün ve değişken iş organizasyonu
- D) Her işyerinde aynı sabit becerinin kullanılma zorunluluğu
- E) Bütün hizmet sektörünün kapanması
Doğru cevap: C
Çözüm: Post-Fordist yaklaşımlar esnek uzmanlaşma, bilgi teknolojileri ve farklılaşmış talebe uyum üzerinde durur.
Braverman’ın emek süreci yaklaşımında yönetimin işi parçalayıp bilgi ve kontrolü merkezileştirmesi hangi tartışmayla ilişkilidir?
- A) Organik dayanışmanın zorunlu yokluğu
- B) Yalnız içsel motivasyon artışı
- C) Yüksek psikolojik güvenliğin tanımı
- D) Beceri değersizleşmesi (deskilling) ve emek denetimi
- E) İşsizlik sigortasının finansmanı
Doğru cevap: D
Çözüm: Braverman emek sürecinde yönetim kontrolü, işin bölünmesi ve beceri kaybını eleştirel biçimde incelemiştir.
Kadınların ve erkeklerin benzer hiyerarşik düzeyde farklı mesleklerde yoğunlaşması hangi toplumsal örüntüdür?
- A) Dikey mesleki ayrışma
- B) Friksiyonel işsizlik
- C) Nominal ücretin enflasyonu
- D) İşgücü arzının tamamıyla yok olması
- E) Yatay mesleki ayrışma
Doğru cevap: E
Çözüm: Yatay ayrışma meslekler/alanlar arası yoğunlaşmayı; dikey ayrışma hiyerarşi ve terfi basamaklarındaki eşitsizliği anlatır.