Vroom modelinde beklenti 0,8; araçsallık 0,5 ve değerlik 0,5 olsun. Çarpımsal basit motivasyon değeri kaçtır?
- A) 0,20
- B) 0,40
- C) 0,80
- D) 1,80
- E) 0,05
Doğru cevap: A
Çözüm: Basitleştirilmiş Vroom ilişkisi 0,8×0,5×0,5=0,20; bileşenlerden biri sıfırsa çarpım sıfırdır.
Vroom kuramında beklenti 0,9 ve araçsallık 0,8 olsa bile çalışan önerilen ödülü hiç istemiyorsa basitleştirilmiş motivasyon değeri ne olur?
- A) 0,17
- B) 0
- C) 0,72
- D) 0,90
- E) 1
Doğru cevap: B
Çözüm: Değerlik sıfırsa beklenti×araçsallık×değerlik çarpımı sıfır olur.
Adams eşitlik örneğinde A çalışanı 10 birim katkıya karşılık 20 birim ödül, B çalışanı 12 katkıya karşılık 36 ödül alıyor. A için algılanabilecek sonuç hangisidir?
- A) İki kişinin oranı tam eşittir
- B) A’nın oranı B’den yüksektir
- C) A’nın ödül/katkı oranı daha düşüktür; dezavantajlı eşitsizlik algısı oluşabilir
- D) İki çalışan da hiç katkı sunmamıştır
- E) B’nin ödül/katkı oranı 2’dir
Doğru cevap: C
Çözüm: A=20/10=2, B=36/12=3. Eşitlik algısı girdi/çıktı oranının sosyal kıyaslamasına dayanır.
Bir çalışanın çabası performansa dönüşüyor fakat performansın terfiye etkisi yöneticinin keyfî kararları yüzünden belirsiz. Vroom’un hangi bağlantısı zayıflar?
- A) Çabadan performansa beklenti bağlantısı
- B) Ödülün öznel çekiciliği anlamındaki değerlik
- C) Maslow’un fizyolojik ihtiyacı
- D) Performanstan sonuca giden araçsallık bağlantısı
- E) Durkheim’ın organik dayanışması
Doğru cevap: D
Çözüm: Araçsallık, iyi performansın ödüle yol açacağı inancını ifade eder.
Hackman-Oldham motivasyon potansiyeli formülünde beceri çeşitliliği 3, görev bütünlüğü 4, görev önemi 5, özerklik 4 ve geri bildirim 5 ise puan kaçtır?
- A) 60
- B) 20
- C) 100
- D) 48
- E) 80
Doğru cevap: E
Çözüm: MPS=((3+4+5)/3)×4×5=4×4×5=80. Ölçekler soru bağlamında örnektir.
İş özellikleri modelinde beceri çeşitliliği, görev bütünlüğü ve görev önemi yüksek ancak özerklik puanı sıfırsa çarpımsal motivasyon potansiyeli ne olur?
- A) Sıfır olur
- B) Beş özellikten üçünün toplamı olur
- C) Mutlaka en yüksek değere ulaşır
- D) Yalnız geri bildirim puanına eşit olur
- E) Özerklik her durumda hesaptan çıkarılır
Doğru cevap: A
Çözüm: MPS=((çeşitlilik+bütünlük+önem)/3)×özerklik×geri bildirim olduğundan özerklik sıfırsa çarpım sıfırdır.
Bir çalışan sürekli işyeri baskısı sonucu enerji kaybı, işe karşı sinizm ve mesleki etkililik azalması yaşıyor. ICD-11 bakımından en doğru ifade hangisidir?
- A) Her yaşam alanında görülen aynı teşhis zorunludur
- B) Tükenmişlik mesleki bir olgudur; tek başına bağımsız tıbbi hastalık sınıfı değildir
- C) Üç belirti yalnız fiziksel yaralanmanın ölçütleridir
- D) Her yorgunluk otomatik olarak tükenmişlik tanısıdır
- E) Mesleki stresin işle hiçbir ilgisi yoktur
Doğru cevap: B
Çözüm: WHO ICD-11 tükenmişliği başarısız yönetilen kronik işyeri stresiyle ilişkili mesleki olgu olarak tanımlar.
Bir ekipte çalışanlar hata bildirmekten korkmuyor ve bu hataları birlikte analiz ediyor. Psikolojik güvenlik açısından en doğru çıkarım hangisidir?
- A) Hataların tamamen yok olması garanti edilir
- B) Performans değerlendirmesi yasaklanmıştır
- C) Kişiler arası risk alma ve ekip öğrenmesini destekleyen iklim vardır
- D) İşten çıkarılma imkânsız hâle gelmiştir
- E) Ekip üyeleri her konuda aynı fikirde olmak zorundadır
Doğru cevap: C
Çözüm: Psikolojik güvenlik eleştiri ve hata bildirimine alan açabilir, fakat hesap verebilirliği veya performans standartlarını ortadan kaldırmaz.
İki ekipten birinde görevle ilgili fikir ayrılıkları saygılı biçimde tartışılıyor, diğerinde kişisel saldırılar artıyor. Çatışma türleri açısından doğru ayrım nedir?
- A) Her ikisi zorunlu olarak işten çıkarma sürecidir
- B) İlişki çatışması her durumda yeniliği artırır
- C) Görev çatışması yalnız fiziksel kavga demektir
- D) İlkinde görev çatışması, ikincisinde ilişki çatışması ağır basabilir
- E) Her iki tür çatışma performansı mutlaka aynı yönde etkiler
Doğru cevap: D
Çözüm: Görev çatışması işin içeriğiyle, ilişki çatışması kişiler arası gerilimle ilgilidir; etkiler ortam ve yönetim biçimine bağlıdır.
Bir kurumda kadın çalışanların sayısı yüksek olmasına rağmen üst yönetim basamaklarında oranları çok düşükse hangi kavram en uygundur?
- A) Yalnız yatay mesleki ayrışma
- B) İşgücü dışına zorunlu çıkış
- C) Friksiyonel işsizlik süresi
- D) Ücret esnekliğinin matematiksel tanımı
- E) Dikey ayrışma ve cam tavan etkisi
Doğru cevap: E
Çözüm: Cam tavan yükselme önündeki görünmeyen engelleri; dikey ayrışma hiyerarşik kademelerdeki eşitsizliği açıklayabilir.
Bir kadın ücretli çalışmasının yanında hane içi ücretsiz bakım ve ev işlerinin büyük kısmını üstleniyorsa hangi çalışma sosyolojisi kavramı öne çıkar?
- A) Çifte yük / ücretli ve ücretsiz emek yükünün birleşmesi
- B) Yalnız işsizlik sigortası finansmanı
- C) Tam mesleki eşitliğin zorunlu sonucu
- D) Sadece işletme sabit sermayesi
- E) İçsel işgücü piyasasının kapatılması
Doğru cevap: A
Çözüm: Çifte yük hem ücretli iş hem ücretsiz ev içi bakım işlerinin aynı kişide birikmesini anlatır.
Dijital platformun yazılımı iş dağıtıyor, performansı puanlıyor ve çalışma sırasını belirliyorsa hangi iş örgütlenmesi kavramı öne çıkar?
- A) Salt yüz yüze bürokratik yazışma
- B) Algoritmik yönetim
- C) Yalnız anonim şirket kuruluşu
- D) Mekanik dayanışma şartı
- E) Klasik Taylor’ın birebir tarihsel tekrarı
Doğru cevap: B
Çözüm: Algoritmik yönetim işe ilişkin koordinasyon ve değerlendirme kararlarının yazılım temelli süreçlerle yürütülmesidir.
Kısa süreli sözleşme, öngörülemeyen saatler ve gelir güvencesizliği yaşayan çalışanlar için hangi kavram açıklayıcıdır?
- A) Zorunlu olarak yüksek iş güvencesi
- B) Tam zamanlı işin evrensel şartı
- C) Güvencesiz çalışma (prekarizasyon)
- D) Her durumda yüksek örgütsel bağlılık
- E) Yalnız nominal ücret artışı
Doğru cevap: C
Çözüm: Güvencesiz çalışma istihdamın sürekliliği, gelir ve haklarda belirsizlikle tanımlanır; her esnek iş mutlaka güvencesiz değildir.
ILO’nun insana yakışır iş yaklaşımındaki dört temel stratejik unsur hangileridir?
- A) Yalnız ücret, faiz, döviz ve ithalat
- B) Stok, lojistik, pazarlama ve ihracat
- C) Sadece işsizlik oranı ve büyüme
- D) İstihdam, çalışma yaşamında haklar, sosyal koruma ve sosyal diyalog
- E) Teknoloji, reklam, bina ve makine
Doğru cevap: D
Çözüm: ILO insana yakışır iş gündemi istihdam fırsatları, çalışma hakları, sosyal koruma ve sosyal diyaloğu birlikte ele alır.
Bir işletmede işçiler ve işverenler çalışma koşulları hakkında temsilcileri aracılığıyla ortak görüşmeler yürütüyor. Hangi iş ilişkileri mekanizması güçlenir?
- A) Yalnız teknolojik otomasyon
- B) Sadece parasal genişleme
- C) İşgücünün tamamının işsiz sayılması
- D) İş organizasyonunun gönüllü bitirilmesi
- E) Sosyal diyalog ve kolektif ses
Doğru cevap: E
Çözüm: Sosyal diyalog çalışanlar, işverenler ve ilgili kurumlar arasında danışma, müzakere ve ortak katılımı içerir.
Durkheim’a göre ileri işbölümü toplumsal bütünleşmeyle sonuçlanabileceği gibi kuralların yetersiz kaldığı durumlarda hangi soruna yol açabilir?
- A) Anomik işbölümü / norm düzeninin zayıflaması
- B) Her zaman tam mekanik dayanışma
- C) Uzmanlaşmanın zorunlu yokluğu
- D) Yalnız enflasyon düşüşü
- E) Bütün mesleklerin tek tipe dönüşmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Durkheim işbölümünün patolojik/anomik biçimlerinde normların düzenleyiciliğinin yetersiz kalabileceğini tartışır.
Weberci rasyonel-yasal otoritede itaatin meşruiyet kaynağı hangisidir?
- A) Sadece liderin olağanüstü kişisel karizması
- B) Kurallara ve hukuken tanımlanan makamın yetkisine inanılması
- C) Yalnız hanedan geleneği
- D) Bütün kuralların kaldırılması
- E) Tek başına ücretin yüksekliği
Doğru cevap: B
Çözüm: Rasyonel-yasal otorite kişiye değil kurala ve makama bağlı yetkinin meşruiyetine dayanır.
Marx’ın yabancılaşma çözümlemesinde emekçinin ürettiği ürünün denetimini elinde tutamaması hangi boyutla ilişkilidir?
- A) Yalnız sosyal diyalog artışı
- B) İş tatmininin her durumda yükselmesi
- C) Emek ürününe yabancılaşma
- D) Üretimin tamamen kişisel mülkiyette bulunması
- E) Kısa dönem iş arama süresinin düşmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Marx yabancılaşmayı ürün, üretim faaliyeti, türsel varlık ve diğer insanlarla bağların kopması gibi boyutlarda ele alır.
Uzaktan çalışma bir işyerinde özerkliği artırırken sosyal izolasyonu da artırıyorsa hangi değerlendirme doğrudur?
- A) Uzaktan çalışma her durumda tüm stres nedenlerini sıfırlar
- B) Özerklik artışı izolasyonu tanım gereği yok eder
- C) Yalnız işyerinin fiziksel alanı önemlidir
- D) Aynı düzenleme farklı çalışanlar için yarar ve psikososyal riskler bir arada taşıyabilir
- E) Çalışma ilişkilerinin niteliği hiçbir koşulda değişmez
Doğru cevap: D
Çözüm: Çalışmanın mekânsal esnekliği özerklik sağlayabilir; iletişim, sosyal destek ve iş-aile sınırları bakımından yeni riskler doğurabilir.
Bir işyeri tutum ölçeği benzer şartlarda tutarlı sonuçlar veriyor fakat amaçlanan iş tatminini ölçmeyip yalnız genel iyimserliği ölçüyorsa hangi sorun vardır?
- A) Geçerlik varsa güvenirlik hiç gerekmez
- B) Tutarlılık otomatik olarak doğru kavramı ölçtüğünü ispatlar
- C) Ölçek bütün psikolojik kavramları aynı anda kusursuz ölçer
- D) Ölçeğin geçerliği yalnız örneklem büyüklüğüne eşittir
- E) Güvenirlik bulunabilir; geçerlik yetersizdir
Doğru cevap: E
Çözüm: Güvenirlik ölçümlerin tutarlılığı, geçerlik hedeflenen yapıyı gerçekten ölçme derecesidir.