4857 sayılı İş Kanununa göre iş sözleşmesinin üç temel unsuru hangileridir?
- A) İş görme, ücret ve bağımlılık
- B) Sermaye, kâr ve ortaklık payı
- C) İkamet, vatandaşlık ve diplomatik bağışıklık
- D) Mülkiyet, teslim ve tapu
- E) Teminat, kefalet ve rehin
Doğru cevap: A
Çözüm: İş sözleşmesinde işçi bağımlı iş görmeyi, işveren ücret ödemeyi üstlenir; ayırıcı unsur hukukî bağımlılıktır.
İş Kanununa göre işçi kavramı için hangi özellik esastır?
- A) Sadece ticaret şirketi sahibi olmak
- B) Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişi olmak
- C) Yalnız tüzel kişi sıfatıyla faaliyet göstermek
- D) Hiç ücret almadan ortaklık payı kazanmak
- E) Mutlaka devlet memuru statüsünde olmak
Doğru cevap: B
Çözüm: 4857 sayılı Kanun m.2 işçiyi iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişi olarak tanımlar.
İşçi çalıştıran gerçek ya da tüzel kişi veya tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluş hangi sıfatı taşır?
- A) İşçi temsilcisi
- B) Hizmet alıcısı olmayan gönüllü
- C) İşveren
- D) İş mahkemesi
- E) Sendika şubesi
Doğru cevap: C
Çözüm: İşveren tanımı 4857 sayılı İş Kanununun 2. maddesinde yer alır.
İşveren adına hareket eden ve işyerinin veya işletmenin yönetiminde görev alan kişi hangi kavramla açıklanır?
- A) Alt işveren işçisi
- B) Çırak
- C) Arabulucu
- D) İşveren vekili
- E) Sendika denetçisi
Doğru cevap: D
Çözüm: İşveren vekili, işveren adına yönetsel işlem yapan kişidir; bu sıfat işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
4857 sayılı İş Kanununun temel konusu hangisidir?
- A) Bütün ticari şirketlerin pay devri
- B) Ceza yargılamasında tutuklama koşulları
- C) Seçim kurullarının üyelik sistemi
- D) Uluslararası deniz sınırlarının çizimi
- E) İş sözleşmesine dayalı iş ilişkilerinde çalışma şartları ve haklar
Doğru cevap: E
Çözüm: 4857 sayılı Kanun, kapsamına giren iş ilişkilerinde işçi ve işverenlerin hak ve sorumluluklarını düzenler.
4857 sayılı İş Kanununa göre iş ilişkisi belirli bir süreye bağlanmamışsa sözleşmenin türü kural olarak nedir?
- A) Belirsiz süreli iş sözleşmesi
- B) Kesin olarak takım sözleşmesi
- C) Kendiliğinden belirli süreli sözleşme
- D) Mutlaka çağrı üzerine sözleşme
- E) İş sözleşmesi olmayan vekâlet ilişkisi
Doğru cevap: A
Çözüm: Süreye bağlanmayan iş ilişkisi belirsiz süreli sayılır; belirli süreli sözleşme için objektif neden aranır.
Belirli süreli iş sözleşmesine örnek olabilecek objektif koşul hangisidir?
- A) İşverenin her işçiyi sebepsiz yere bir aylık çalıştırmak istemesi
- B) Belli bir projenin tamamlanması için işçi çalıştırılması
- C) Sırf işçinin üniversite mezunu olması
- D) Şirkette sürekli faaliyet bulunması ve başka gerekçe olmaması
- E) Sadece işyerinin şehir merkezinde bulunması
Doğru cevap: B
Çözüm: 4857 m.11 belirli süreli iş, belirli işin tamamlanması veya belirli olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşulları örnek verir.
Belirli süreli iş sözleşmesi sırf taraflar başlangıç ve bitiş tarihi yazdı diye geçerli sayılabilir mi?
- A) Hayır; 4857 m.11 kapsamındaki objektif koşulun da bulunması gerekir.
- B) Evet; her zaman yalnız tarih yazılması yeterlidir.
- C) Yalnız sendika üyesi işçilerin sözleşmesi belirli süreli olur.
- D) Belirli süreli sözleşme yalnız kamu görevlileri için yapılabilir.
- E) Tarih yazılan her sözleşme kendiliğinden takım sözleşmesine dönüşür.
Doğru cevap: A
Çözüm: Belirli süreli sözleşmede süre belirtilmesine ek olarak belirli iş, belirli işin tamamlanması veya olgu gibi objektif koşul aranır.
Belirli süreli iş sözleşmeleri esaslı neden olmadan art arda yapılırsa hangi sonuç ortaya çıkar?
- A) Her yenilemede deneme süresi kendiliğinden altı aya çıkar.
- B) Başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir.
- C) İşçinin ücret hakkı geçmişe etkili olarak kalkar.
- D) Sözleşme otomatik olarak toplu iş sözleşmesi olur.
- E) Kısmî süreli olma özelliği zorunlu olarak doğar.
Doğru cevap: B
Çözüm: 4857 m.11 esaslı neden bulunmaksızın zincirleme belirli süreli sözleşmeyi başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayar.
Süresi iki yıl olarak düzenlenen bir iş sözleşmesinin yazılı yapılmasının temel dayanağı hangisidir?
- A) Yalnızca işçinin medeni durumu
- B) İşverenin limited şirket olması
- C) 4857 sayılı Kanunun bir yıl ve daha uzun sözleşmeler için getirdiği yazılılık şartı
- D) İşyerinin belediye sınırları içinde olması
- E) Çalışma saatinin sabah başlaması
Doğru cevap: C
Çözüm: 4857 m.8 uyarınca süresi bir yıl ve daha fazla iş sözleşmeleri yazılı yapılmalıdır.
Kısmî süreli işçinin paraya ilişkin bölünebilir menfaatleri nasıl belirlenir?
- A) Her durumda emsal işçinin iki katı olarak
- B) Sadece işverenin keyfî tercihiyle sıfır olarak
- C) İşçinin nüfusa kayıtlı olduğu ile göre
- D) Emsal tam süreli işçiye göre çalıştığı süreye orantılı olarak
- E) Kısmi süreli olunduğunda hiçbir menfaat ödenmeyecek şekilde
Doğru cevap: D
Çözüm: 4857 m.13 kısmi süreli işçinin bölünebilir parasal menfaatlerinde çalışılan süre oranını temel alır.
Çağrı üzerine çalışmada kararlaştırılan süre içinde fiilen hiç iş verilmezse işçinin ücret durumu nedir?
- A) Hiçbir durumda ücrete hak kazanmaz.
- B) Ücret yerine yalnız ortaklık payı alır.
- C) Ücreti yalnız takım kılavuzundan isteyebilir.
- D) İşveren ücret yerine doğrudan vergi cezası öder.
- E) Kararlaştırılan çalışma süresi bakımından ücrete hak kazanır.
Doğru cevap: E
Çözüm: 4857 m.14 belirlenen süre içinde fiilen çalıştırılmasa bile çağrı üzerine çalışan işçiye ücret hakkı tanır.
İşveren vekilinin bu sıfatla işçilere karşı işlemlerinden doğan yükümlülükler bakımından esas kural nedir?
- A) İşveren doğrudan sorumludur.
- B) İşverenin tüm sorumluluğu kesin olarak sona erer.
- C) Yalnız işyerindeki stajyerler sorumludur.
- D) Sorumluluk kendiliğinden sendikaya devredilir.
- E) Tazminat yükü her durumda iş mahkemesine geçer.
Doğru cevap: A
Çözüm: 4857 m.2 işveren vekilinin bu sıfatla yaptığı işlemlerden doğrudan işverenin sorumlu olduğunu belirtir.
Bir fabrikada üretime yardımcı güvenlik işi için işçi çalıştıran başka işverenin konumu hangisidir?
- A) Zorunlu olarak işveren vekili
- B) Şartları varsa alt işveren
- C) Mutlaka fabrika ortağı
- D) İşçi olmayan hâkim
- E) Doğrudan kamu denetçisi
Doğru cevap: B
Çözüm: 4857 m.2 kapsamında yardımcı işlerde, şartları varsa asıl işveren–alt işveren ilişkisi kurulabilir.
Bir işletme sürekli yürüttüğü asli iş için hiçbir objektif neden bulunmadan her yıl aynı işçiyle bir yıllık sözleşme yeniliyor. Başlangıçtan itibaren kabul edilecek nitelik hangisidir?
- A) Belirsiz süreli iş sözleşmesi
- B) Her yenilemeyle yeni ve bağımsız deneme sözleşmesi
- C) Zorunlu takım sözleşmesi
- D) Ücretsiz gönüllü çalışma
- E) Otomatik kamu memurluğu
Doğru cevap: A
Çözüm: 4857 m.11 esaslı neden olmadan zincirleme yapılan belirli süreli sözleşmeleri başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul eder.
Bir kurum sadece sekiz ay süreceği objektif olarak belli olan proje için yazılı sözleşme yapıyor. Hangisi en doğru değerlendirmedir?
- A) Bir yıldan kısa olduğu için belirli süreli sözleşme yapmak her durumda yasaktır.
- B) Objektif belirli iş ve yazılılık bulunduğundan belirli süreli sözleşme kurulabilir.
- C) Projeye bağlı sözleşme yalnız işyeri devri sayılır.
- D) Sözleşme mutlak surette süresiz kabul edilir.
- E) Süreli sözleşmede işçinin ücret hakkı bulunmaz.
Doğru cevap: B
Çözüm: 4857 m.11 belirli işin tamamlanması gibi objektif nedenlerle yazılı belirli süreli sözleşmeye izin verir; bir yıl altı olma tek başına engel değildir.
Bir işçi hiç deneme kaydı olmadan işe başlatılmış; işveren iki hafta sonra “her işçinin ilk iki ayı kendiliğinden denemedir” diyor. Hangi yanıt doğrudur?
- A) İşverenin sözü her durumda iş sözleşmesinin yerine geçer.
- B) Deneme süresi zorunlu altı aydır.
- C) Deneme kaydı taraflarca kararlaştırılmadıkça iki aylık süre kendiliğinden uygulanmaz.
- D) İşçi işe başladığı gün tüm ücret haklarını kaybeder.
- E) Deneme kaydı yoksa işçi hukuken işçi sayılmaz.
Doğru cevap: C
Çözüm: Deneme şartı sözleşmeye konulmalıdır; 4857 m.15 genel ve otomatik iki aylık deneme yaratmaz.
Toplu iş sözleşmesi bulunmayan işletmede taraflar bireysel iş sözleşmesine beş aylık deneme koyuyor. Yasal üst sınıra uygun seçenek nedir?
- A) Her sözleşme için beş ay üst sınırdır.
- B) Deneme en fazla bir yıldır.
- C) Toplu iş sözleşmesi yoksa sekiz ay uygulanır.
- D) Bireysel deneme süresi en çok iki aydır; beş aylık kayıt sınırı aşar.
- E) Denemenin kanuni hiçbir üst sınırı yoktur.
Doğru cevap: D
Çözüm: 4857 m.15 bireysel sözleşmede iki ay; toplu iş sözleşmesiyle en çok dört ay sınırını düzenler.
Bir işçi çağrı üzerine çalışmada süre belirlenmediği halde 20 saat ücrete hak kazanırken hiç çağrılmamıştır. Doğru değerlendirme hangisidir?
- A) Hiç çağrılmadığı için iş sözleşmesi hiç kurulmuyordur.
- B) Varsayılan süre 45 saattir ve ücret her durumda sıfırdır.
- C) Süre yalnız işverenin tacir olup olmamasına göre belirlenir.
- D) İşçinin mutlaka yıllık izni ertelenir ve ücret ödenmez.
- E) Haftalık süre 20 saat varsayılır ve belirlenen sürenin ücreti, çalıştırılmasa da doğabilir.
Doğru cevap: E
Çözüm: 4857 m.14 haftalık süre belirlenmediğinde 20 saat kabul eder; bu süre içinde fiilen iş verilmese de ücret hakkı tanır.
Çağrı üzerine sözleşmede aksine hüküm ve günlük süre yoktur; işveren işçiyi yarın için iki saatlik işe çağırıyor. Hangi iki nokta sorunludur?
- A) Dört günlük varsayılan bildirim süresine ve her çağrıda en az dört saat çalıştırma kuralına uyulmaması
- B) Her çağrının mutlaka sekiz saat olma zorunluluğu ve yedi günlük ihbar
- C) İşverenin bütün çalışanlara ikişer saat ücretsiz çalışma yüklemesi
- D) Sadece belirli süreli sözleşmenin noter onayına tabi olmaması
- E) Ücretin işveren vekiline ödenmesi ve işçinin vergi mükellefi olması
Doğru cevap: A
Çözüm: 4857 m.14 aksi kararlaştırılmadıkça dört gün önceden çağrı; günlük süre belirlenmemişse her çağrıda dört saat üst üste çalışma öngörür.