Bir veri kümesini tablolarla veya özet sayılarla tanımlamaya odaklanan istatistik dalı hangisidir?
- A) Betimsel istatistik
- B) Çıkarımsal istatistik
- C) Deneysel müdahale
- D) Olasılık dışı örnekleme
- E) Hipotez kuramı
Doğru cevap: A
Çözüm: Betimsel istatistik, incelenen veri kümesinin özelliklerini özetler; tek başına hedef evrenin tamamına genelleme yapmaz.
Uygun bir örneklemden elde edilen sonuçlarla evren hakkında tahmin yapmaya çalışan dal hangisidir?
- A) Betimsel istatistik
- B) Çıkarımsal istatistik
- C) Sadece veri kodlama
- D) Sadece grafik düzenleme
- E) Hatalı kayıt temizleme
Doğru cevap: B
Çözüm: Çıkarımsal istatistik, örneklem bilgisini belirsizlik ve varsayımlar altında evrene yönelik değerlendirmede kullanır.
Bir araştırmada hakkında sonuç çıkarılması istenen tüm birimlerin oluşturduğu topluluk nedir?
- A) Örneklem
- B) Tek gözlem
- C) Ana kütle (evren)
- D) Kontrol grubu
- E) Değişken değeri
Doğru cevap: C
Çözüm: Evren araştırmanın hedeflediği tüm ilgili birimlerdir; örneklem, bu topluluğun bir alt kümesidir.
Ana kütleden seçilip fiilen incelenen birimler topluluğunun adı nedir?
- A) Parametre
- B) Evrenin tanımı
- C) Ölçme düzeyi
- D) Örneklem
- E) Değişken
Doğru cevap: D
Çözüm: Örneklem, hedef ana kütleyi temsil etmesi amaçlanan ya da belirli amaçla incelenen alt kümedir.
Bir anket araştırmasında hakkında tek tek bilgi toplanan kişiye ne ad verilir?
- A) Evren parametresi
- B) Örneklem oranı
- C) Toplam değişken
- D) Örnekleme çerçevesi
- E) İstatistiksel birim
Doğru cevap: E
Çözüm: Her katılımcı bir araştırma birimidir; birimlerin özellikleri değişkenler olarak kaydedilir.
Bir araştırmada her öğrencinin farklı değer alabilen yaş özelliği hangi kavramdır?
- A) Değişken
- B) Örnekleme çerçevesi
- C) Ana kütle
- D) Veri tablosunun satır sayısı
- E) Sayım yöntemi
Doğru cevap: A
Çözüm: Yaş, birimden birime değişebilen ölçülebilir niteliktir; tek bir öğrencinin yaşı o değişkenin gözlem değeridir.
Bir öğrencinin anket formunda “yaş = 23” şeklinde kaydedilen değeri nedir?
- A) Evrenin tamamı
- B) Gözlem değeri
- C) Örneklem seçme yöntemi
- D) Araştırma hipotezi
- E) Veri toplama çerçevesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Yaş değişkenine ilişkin tek öğrenci için kaydedilen 23 değeri, bir gözlemin ilgili değişken değeridir.
Bir üniversitenin 15.000 kayıtlı öğrencisinin ulaşım tercihi araştırılırken seçilen 600 öğrenci hangi topluluğu oluşturur?
- A) 600 öğrencilik örneklemi
- B) 15.000 kişilik evreni
- C) Evrenin ulaşım oranı parametresini
- D) Ölçme cihazını
- E) Tüm çalışanları
Doğru cevap: A
Çözüm: Hedeflenen bütün kayıtlı öğrenciler evren; seçilen 600 kişi örneklemdir.
8.000 çalışanın tamamının gerçek ortalama yaşı 34, rastgele seçilmiş 300 çalışanın ortalama yaşı 35 ise 35 sayısı nedir?
- A) Evren parametresidir
- B) Örneklem istatistiğidir
- C) Evren büyüklüğüdür
- D) Örnekleme çerçevesidir
- E) Tam sayım sonucudur
Doğru cevap: B
Çözüm: 35 yalnız 300 seçilmiş çalışan üzerinden hesaplanmıştır; 34 ise tüm evrenin parametresidir.
Bir hanenin çocuk sayısı ile aylık elektrik tüketimi (kWh) sırasıyla hangi tür değişkenlerdir?
- A) Nicel sürekli ve nitel nominal
- B) Nitel nominal ve nitel ordinal
- C) Nicel kesikli ve nicel sürekli
- D) Nitel ordinal ve nicel kesikli
- E) İkisi de nominal
Doğru cevap: C
Çözüm: Çocuk sayısı sayılan adet, tüketim ise ölçülen miktardır; türleri kesikli ve sürekli niceldir.
Anket formunda 1=nakit, 2=kart, 3=havale biçiminde kodlanan ödeme yöntemi hangi ölçme düzeyindedir?
- A) Ordinal
- B) Aralık
- C) Oran
- D) Nominal
- E) Sürekli nicel
Doğru cevap: D
Çözüm: 1,2,3 etiketleri ödeme kategorileridir; aritmetik büyüklük veya doğal sıra ifade etmez.
Bir kentin iki farklı günündeki sıcaklıklar 10°C ve 20°Cdir. Bu veriler için hangisi doğrudur?
- A) 20°C mutlak sıcaklık bakımından 10°Cnin tam iki katıdır
- B) Celsius nominal bir veridir
- C) 10°C gerçek sıfır noktasıdır
- D) Bu veriler yalnız sıralanabilir, farkları bilinmez
- E) Aralarındaki sıcaklık farkı 10°Cdir; iki katı sıcaklık denemez
Doğru cevap: E
Çözüm: Celsius aralık ölçektir: farklar anlamlı, oranlar mutlak sıcaklık oranı olarak geçerli değildir.
Bir işletmede işe başlama yılının 2010 veya 2020 olmasıyla ilgili hangi ifade doğrudur?
- A) Yıllar arasında 10 yıl fark anlamlıdır; 2020, 2010un iki katı zaman değildir
- B) Takvim yılı nominaldir çünkü rakamla yazılır
- C) Yıllar gerçek sıfırlı oran ölçektir
- D) 2010 ile 2020 arasında sıra yoktur
- E) Aradaki süre hesaplanamaz
Doğru cevap: A
Çözüm: Takvim yılları aralık düzeyinde değerlendirilir; iki yıl farkları anlamlı, takvim yılının iki katı oranı değildir.
Ders başarısı zayıf, orta ve iyi kategorileriyle raporlanıyorsa bu değişkenin türü nedir?
- A) Nitel nominal değişken
- B) Nitel ordinal değişken
- C) Nicel sürekli değişken
- D) Nicel kesikli sayım
- E) Oran düzeyli kütle
Doğru cevap: B
Çözüm: Başarı düzeyleri sıralanabilir, ancak aralarındaki nicel mesafe bilinmez; ordinal nitel değişkendir.
Ülke geneli internet kullanımını ölçmek isteyen araştırmacı yalnız evinde sabit internet bağlantısı olan kişilerle çevrim içi anket yapmıştır. En temel tasarım sorunu hangisidir?
- A) İnternet erişimi olmayan hedef kişilerin kapsam dışında kalması
- B) Örneklem ortalamasının evren parametresi olması
- C) Nominal verinin sürekli değişken sayılması
- D) Araştırma birimi sayısının sıfır olması
- E) Gözlemlerin zaman serisine dönüşmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Çevrim içi seçim çerçevesi internet erişimi olmayanları dışlayabilir; bu örnekleme kapsam hatası ve seçim yanlılığı yaratır.
Bir fabrikanın tüm çalışanlarını araştırmak isteyen ekip, yalnız gündüz vardiyasında bulunan personel listesinden rastgele örnek seçmiştir. En doğru değerlendirme hangisidir?
- A) Gündüz çalışanları rastgele seçildiği için bütün fabrika kesin temsil edilir
- B) Gündüz listesinde rastgele seçim olsa bile gece çalışanlarının eksikliği kapsam yanlılığı doğurur
- C) Bütün çalışanların parametresi doğrudan hesaplanmıştır
- D) Gece vardiyası tek başına nitel ordinal birimdir
- E) Listede her 10uncu seçilirse kapsam sorunu ortadan kalkar
Doğru cevap: B
Çözüm: Rastgelelik yalnız kullanılan çerçeveye göredir; hedef evrendeki gece vardiyası dışlanmışsa genelleme sorunludur.
Sosyal medya anketi 25.000 gönüllü yanıt toplamış, evreni ise ülkedeki tüm yetişkinler olarak tanımlamıştır. Hangi ifade en savunulabilirdir?
- A) 25.000 yanıt evren oranının kesin ölçülmesini garanti eder
- B) Örneklem büyüyünce gönüllülük yanlılığı matematiksel olarak sıfırlanır
- C) Çok yüksek katılım seçim/yanıt yanlılığını tek başına ortadan kaldırmaz
- D) Gönüllü katılım basit rastgele örnekleme eşdeğerdir
- E) Bu çalışma zorunlu olarak tam sayıma dönüşmüştür
Doğru cevap: C
Çözüm: Olasılıksız gönüllü yanıtların sistematik farklılıkları örneklem hacmiyle kendiliğinden yok olmaz.
Araştırmacı ildeki 5 okul türünün her birinden 100 öğrenci almış, fakat kişileri kendi tanıdıkları arasından seçmiştir. Tasarım hangisidir?
- A) Her tabakada rastgele seçim içeren olasılıklı tabakalı örnekleme
- B) Bütün öğrencileri içeren tam sayım
- C) Okul kümelerinin rastgele seçildiği küme örneklemesi
- D) Okul türü kotaları olan, olasılıksız örnekleme
- E) Rastgele başlangıçlı sistematik örnekleme
Doğru cevap: D
Çözüm: Her okul türünden kişi almak tabakayı andırsa da kişilerin tanıdıklardan seçilmesi nedeniyle olasılıksız kota tasarımıdır.
Bir müşteri listesinde her 10uncu kayıt aynı şubenin müşterisi olacak biçimde düzenlenmiştir. Rastgele başlangıç ve 10 aralıkla sistematik seçimde hangi risk artar?
- A) Tek başına tüm yanıtlamama hatalarının yok olması
- B) Veri türünün otomatik oran ölçeğine dönüşmesi
- C) Örneklemin zorunlu olarak tam sayıma dönüşmesi
- D) Örneklem sayısının her koşulda evrene eşit olması
- E) Listedeki periyodiklik nedeniyle belirli şubelerin orantısız seçilmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Seçme aralığı listedeki düzenli örüntüyle çakıştığında sistematik örnekleme temsil açısından sorun yaratabilir.
Araştırmada her ilçeden öğrenci seçmek yerine rastgele 5 ilçe seçilip bu ilçelerdeki öğrenciler ölçülmüştür. Hangi karşılaştırma doğrudur?
- A) İlk tasarım tabakalıya, ikinci tasarım küme örneklemesine örnektir
- B) İlk tasarım küme, ikinci tasarım tabakalıdır
- C) İki tasarım da zorunlu olarak basit rastgeledir
- D) İki tasarım da mutlaka kolaydadır
- E) İkinci tasarım tam sayıma eşdeğerdir
Doğru cevap: A
Çözüm: Tabakalıda her ilçeden, kümede önce seçilmiş bazı ilçe kümelerinden gözlem alınır; küme içi benzerlik de önem taşıyabilir.