Bir ürünün hassas terazide ölçülen ağırlığı hangi veri türüne örnektir?
- A) Nitel nominal değişken
- B) Nitel ordinal değişken
- C) Nicel kesikli kimlik kodu
- D) Yalnız sınıf etiketi
- E) Nicel sürekli değişken
Doğru cevap: E
Çözüm: Ağırlık ölçülür ve teorik olarak aralık içinde çok çeşitli değerler alabilir; sürekli nicel özelliktir.
Araştırmacının bu çalışma için doğrudan uyguladığı anketten elde edilen veri hangi kaynaktır?
- A) Birincil veri
- B) İkincil veri
- C) Yayımlanmış iktisat indeksi
- D) Önceden düzenlenmiş kayıt
- E) Sadece örnekleme hatası
Doğru cevap: A
Çözüm: Araştırmacının özel araştırma sorusu için bizzat topladığı anket yanıtları birincil veridir.
Daha önce başka amaçla oluşturulmuş resmî kayıtların yeni bir araştırmada kullanılması hangi veri kaynağıdır?
- A) Birincil saha anketi
- B) İkincil veri
- C) Deney müdahalesi
- D) Rastgele atama
- E) Örnekleme birimi
Doğru cevap: B
Çözüm: Önceden oluşturulmuş idari kayıtların sonradan araştırma amacıyla kullanılması ikincil veri kullanımına örnektir.
Tanımlı evrendeki bütün birimlerden bilgi toplamayı amaçlayan yöntem hangisidir?
- A) Örneklem alma
- B) Kolayda örnekleme
- C) Tam sayım
- D) Kartopu örnekleme
- E) Küme örneklemesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Tam sayım evrenin tamamını ölçmeyi hedefler; örnekleme belirlenmiş bir alt kümeyi inceler.
Rastgele örnek seçmek için kullanılan birim listesi veya seçim düzeneğinin adı nedir?
- A) Örneklem ortalaması
- B) Kategorik veri etiketi
- C) Evren parametresi
- D) Örnekleme çerçevesi
- E) Sonuç değişkeni
Doğru cevap: D
Çözüm: Örnekleme çerçevesi seçim yapılabilen kayıt/listedir; hedef evreni eksiksiz kapsamıyorsa çerçeve hatası vardır.
Öğrenci numarası rakamlardan oluşsa da değişkenin temel ölçme düzeyi hangisidir?
- A) Sürekli nicel
- B) Kesikli nicel sayım
- C) Aralık ölçeği
- D) Oran ölçeği
- E) Nominal (kimlik kodu)
Doğru cevap: E
Çözüm: Öğrenci numarası miktar değil kimlik etiketidir; kodların toplamı ya da ortalaması anlamlı değildir.
Ulaşılması zor bir toplulukta ilk katılımcılardan benzer kişileri önermeleri istenerek liste büyütülüyorsa yöntem nedir?
- A) Sistematik örnekleme
- B) Tabakalı rastgele örnekleme
- C) Tüm birimlerin sayımı
- D) Kartopu örnekleme
- E) Rastgele okul seçimi
Doğru cevap: D
Çözüm: Katılımcıların başka katılımcılara yönlendirdiği ağ temelli seçim kartopu örneklemedir.
Bir deneyde gönüllü öğrenciler iki öğretim yöntemine kura ile dağıtılıyorsa kura işlemi hangisidir?
- A) Evrenden rastgele örnek seçildiğinin kanıtıdır
- B) Örnekleme çerçevesini eksiksiz yapar
- C) Evren parametresini hesaplar
- D) Yanıtlamama hatasını sıfırlar
- E) Deney gruplarına rastgele atamadır
Doğru cevap: E
Çözüm: Gruplara kura ile dağıtma müdahaleye rastgele atamadır; gönüllülerin evrenden rastgele seçildiği anlamına gelmez.
2026 yılında 81 ilin aynı döneme ait nüfus yoğunluğu verileri nasıl sınıflandırılır?
- A) Yatay kesit veri
- B) Tek ilin zaman serisi
- C) Birden çok yıllı panel
- D) Sadece deneysel veri
- E) Bire bir tekrarlı ölçüm
Doğru cevap: A
Çözüm: Birçok il birimi tek dönemde gözlendiğinden yatay kesit veri yapısı vardır.
Bir ilde işsizlik oranının 2017den 2026ya kadar her yıl ölçülmesi hangi veri yapısıdır?
- A) Yatay kesit
- B) Zaman serisi
- C) Çok birimli panel
- D) Tek seferlik anket
- E) Nominal veri kodlaması
Doğru cevap: B
Çözüm: Aynı il ölçümü farklı yıllarda tekrarlandığından zaman serisi verisidir.
Aynı 50 işletmenin 2022, 2023, 2024 ve 2025 cirolarının kaydedilmesi hangi veri yapısıdır?
- A) Yalnız kesitsel veri
- B) Tek birimin zaman serisi
- C) Panel veri
- D) Sadece nominal veri
- E) Sadece örnekleme çerçevesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Birden fazla işletme birimi birden fazla dönemde tekrar izlendiği için panel veridir.
Araştırmacının bozuk kalibrasyonlu tartıyla tüm ağırlıkları sürekli 2 kg fazla kaydetmesi hangi hata türüdür?
- A) Sadece rastgele örnekleme hatası
- B) Çerçevenin eksikliği
- C) Yalnız yanıtlamama
- D) Sistematik ölçüm hatası
- E) Kartopu seçim yanlılığı
Doğru cevap: D
Çözüm: Tartı sistematik olarak yanlış değer verdiği için ölçüm hatası vardır; örnekleme hatasıyla eş tutulmaz.
Rastgele seçilmiş 400 hanenin 70i ankete hiç yanıt vermemiştir. Bu olayın doğrudan adı nedir?
- A) Ölçme ölçeğinin oran düzeyi olması
- B) Kesitsel verinin panele dönüşmesi
- C) Tam sayım oluşması
- D) Girişte rakam yer değiştirmesi
- E) Yanıtlamama sorunu
Doğru cevap: E
Çözüm: Seçilmiş birimlerin veri vermemesi yanıtlamamadır; yanıtsızların farklı özellikleri varsa yanlılık doğurabilir.
Bir il müdürlüğü öğrencilerin devamsızlık kayıtlarını kendi yönetimi için derlemiş, daha sonra akademisyen bu mevcut kayıtları araştırmada kullanmıştır. Akademisyen için veri kaynağı nedir?
- A) Akademisyenin kendi deneyinde ürettiği birincil veridir
- B) Rastgele gruba atama verisidir
- C) Mutlaka saha gözlemiyle elde edilen birincil veridir
- D) Başka amaçla toplanmış idari kaydın ikincil kullanımıdır
- E) Örnekleme hatasının doğrudan ölçümüdür
Doğru cevap: D
Çözüm: Veri ilk kez kurumun idari işi için oluşturulmuştur; akademisyen onu yeniden kullanırken ikincil kaynaktan yararlanır.
Ders çalışma süresiyle başarı puanı arasında ilişki görülmüştür; önceki bilgi düzeyi iki değişkenle de ilişkili olabilir. Bu değişkenin rolü nedir?
- A) Mutlaka tek başına nedensel etki kanıtıdır
- B) Örnekleme çerçevesidir
- C) Nominal öğrenci kodudur
- D) Evrenin tamamıdır
- E) Karıştırıcı değişken olabilir
Doğru cevap: E
Çözüm: Ön bilgi düzeyi hem çalışma süresi hem puanla bağlantılı olabiliyorsa gözlenen ilişkiyi çarpıtan karıştırıcı olabilir.
Çok kahve içen öğrencilerin sınav puanlarının da yüksek bulunduğu gözlemsel bir çalışmada hangisi en doğru çıkarımdır?
- A) İlişki tek başına kahvenin başarıya neden olduğunu göstermez
- B) Kahve tüketimi başarıyı kesin artırır
- C) İki değişken birlikte değişiyorsa nedensellik kanıtlanır
- D) Örneklem ortalaması bütün evren için kesin değerdir
- E) Gözlemsel çalışmanın her zaman rastgele ataması vardır
Doğru cevap: A
Çözüm: Uyku, çalışma süresi gibi başka değişkenler hem kahve tüketimini hem başarıyı etkileyebilir; gözlemsel korelasyon nedenselliği kanıtlamaz.
Veri setinde gelir sorusuna yanıt vermeyenler 999 olarak kodlanmıştır. 999 değerinin diğer gelirlerle birlikte ortalamaya katılması niçin yanlıştır?
- A) 999 bütün katılımcıların gerçek ortak geliridir
- B) 999 bir gelir tutarı değil eksik veri kodu olduğu için önce kayıp olarak işlenmelidir
- C) Kodun büyük olması otomatik aykırı ama geçerli gelir demektir
- D) Eksik veriler her zaman 0 sayılmalıdır
- E) Ortalama gelir için kategori kodları toplanmalıdır
Doğru cevap: B
Çözüm: Kayıp göstergesi olan 999 gerçek gelir gözlemi değildir; hesaplamaya katmak ortalamayı çarpıtır.
Bir ölçümde boy 165 cm yerine yanlışlıkla 1.650 cm girilmiştir. Veri kontrolünde en uygun ilk işlem hangisidir?
- A) Bütün uzun boy gözlemlerini otomatik silmek
- B) Örneklemi yalnız bu kişiden oluşturmak
- C) Kaynak kaydı doğrulayıp veri giriş/birim hatasını düzeltmek
- D) Değeri hiçbir denetim yapmadan kabul etmek
- E) Bütün geçerli boyları nominal koda çevirmek
Doğru cevap: C
Çözüm: Olağandışı değer veri giriş veya birim hatasından kaynaklanabilir; gerçek kaydı doğrulamak keyfî silmeden önce gelir.
İki tartıdan biri her ölçümde gerçek ağırlıktan sabit 3 kg fazla gösteriyor, diğeri doğru kalibre edilmiştir. Birinci tartı için hangi ifade uygundur?
- A) Tekrarlı ölçümlerin benzerliği cihazın mutlaka doğru olduğunu kanıtlar
- B) Sabit fazla gösterme örnekleme çerçevesinin eksiksizliğidir
- C) Tartı kullanımı yanıtlamama hatasını sıfırlar
- D) Ölçümleri tutarlı olsa da geçerli/doğru ölçüm üretmiyor olabilir
- E) Bu fark gözlemlerin nominal olduğu anlamına gelir
Doğru cevap: D
Çözüm: Tutarlılık güvenilirlikle ilişkilidir; sistematik kalibrasyon hatası nedeniyle hedef ağırlığı doğru ölçme/geçerlilik zarar görebilir.
Bir şehirde 10.000 hane bulunmaktadır. Rastgele seçilen 500 hanenin gelir ortalaması 40.000 TL, tüm 10.000 hanenin gerçek ortalaması 38.000 TLdir. Hangi ifade doğrudur?
- A) 40.000 TL evren parametresi, 38.000 TL örneklem istatistiğidir
- B) İki ortalamanın farklı olması örneklemenin mutlaka kasıtlı yanlı olduğunu kanıtlar
- C) 500 hane seçildiği için örnekleme hatası kesin sıfırdır
- D) Ortalama gelir nominal ölçme düzeyindedir
- E) 40.000 TL örneklem istatistiği, 38.000 TL evren parametresidir
Doğru cevap: E
Çözüm: Örneklemden hesaplanan 40000 TL istatistiktir; tam evrene ait gerçek 38000 TL parametredir. Aradaki fark örneklem değişkenliğiyle de oluşabilir.