Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, kanunda açıkça düzenlenmiş bir konuda aynı usulü değiştiriyor. Aşağıdaki sonuçlardan hangisi en isabetlidir?
- A) Kanunda açıkça düzenlenen konuda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz
- B) Kararname aynı konuda kanunu her zaman kendiliğinden değiştirir
- C) Kararname çıkaran makam kanundan tamamen bağımsızdır
- D) Kanun ile kararname her durumda aynı norm gücündedir
- E) Kanunun varlığı yalnız tavsiye niteliğindedir
Doğru cevap: A
Çözüm: Madde 104 hem kanunda açıkça düzenlenen konuda kararname çıkarılmasını yasaklar hem de çatışmada kanunun uygulanacağını belirtir.
Cumhurbaşkanı olağan dönemde bir kararnameyle seçme ve seçilme hakkına yeni sınırlamalar getiriyor. Bu işlemin anayasal açıdan temel sorunu nedir?
- A) Siyasi hakların yalnız Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenebilmesi
- B) Siyasi hakların Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenememesi
- C) Seçim ilkelerinin yalnız yönetmelikle kurulması
- D) Anayasa madde 67’nin yasama organına hiç uygulanmaması
- E) Kararnameyle tüm kanunların kaldırılabilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Madde 104 siyasi hak ve ödevlerin kararnameyle düzenlenemeyeceğini açıkça belirtir.
TBMM yürütmeyi denetlemek amacıyla bakanlara bilgi yöneltecek; yeni sistemde hangi usul anayasal denetim araçları arasındadır?
- A) Gensoru ile güvenoyu zorunluluğu
- B) Başbakan hakkında sözlü gensoru
- C) Yazılı soru
- D) Bakanlar Kurulunu güvenoyuyla düşürme
- E) Yürütmeyi doğrudan yargılamak üzere komisyon kurma
Doğru cevap: C
Çözüm: Madde 98 meclis araştırması, genel görüşme, meclis soruşturması ve yazılı soruyu düzenler; gensoru yürürlükteki sistemde kaldırılmıştır.
Bir milletvekili kanun yapma yetkisinin Cumhurbaşkanında olduğunu ve TBMM’nin yalnız yürütme işlemlerini onayladığını ileri sürüyor. En doğru yanıt hangisidir?
- A) Cumhurbaşkanlığı kararnamesi her koşulda kanundan üstündür
- B) TBMM yalnız yönetmelik çıkarabilir
- C) Yasama yetkisi Yüksek Seçim Kuruluna devredilmiştir
- D) Genel ve asli yasama yetkisi TBMM’ye aittir
- E) Kanun kabulü için Anayasa Mahkemesinin siyasi onayı gerekir
Doğru cevap: D
Çözüm: Madde 7 yasama yetkisini TBMM’ye verir; Cumhurbaşkanının yürütme alanında kararname yetkisi bu yasama yetkisinin yerine geçmez.
Cumhurbaşkanı, TBMM’nin kabul ettiği kanunu yeniden görüşülmek üzere geri gönderiyor. TBMM kanunu aynen kabul ederse yürürlükteki anayasal koşul bakımından hangisi doğrudur?
- A) Geri gönderilen kanun hiçbir şekilde yeniden kabul edilemez
- B) Aynen kabul için yalnız toplantıya katılanların üçte biri yeterlidir
- C) Yeniden kabul edilen kanun doğrudan anayasa değişikliğine dönüşür
- D) Yeniden kabul edilen kanun Anayasa Mahkemesi kararı sayılır
- E) Üye tam sayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul edilen kanun Cumhurbaşkanınca yayımlanır
Doğru cevap: E
Çözüm: Madde 89, TBMM’nin geri gönderilen kanunu üye tam sayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul etmesini ve bunun üzerine yayımlanmasını düzenler.
Bir kanun teklifi üzerinde görüşülürken “teklifi yalnız Cumhurbaşkanı sunabilir” deniyor. Olağan yasama sürecine göre hangi düzeltme yapılmalıdır?
- A) Kanun teklif etmeye milletvekilleri yetkilidir
- B) Kanun teklifi yalnız Anayasa Mahkemesince yapılır
- C) Bakanların tamamı bireysel olarak TBMM üyesi sıfatıyla teklif sunar
- D) Yüksek Seçim Kurulu bütün kanun tekliflerini hazırlar
- E) Siyasi parti genel merkezleri doğrudan kanun koyar
Doğru cevap: A
Çözüm: Madde 88, kanun teklif etmeye milletvekillerinin yetkili olduğunu düzenler. Bütçe kanun teklifi özel usule tabidir.
Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel haklara ilişkin milletlerarası antlaşma ile kanun aynı konuda farklı hüküm içeriyorsa Anayasa madde 90 nasıl uygulanır?
- A) Kanun her durumda antlaşmaya üstün tutulur
- B) Temel haklara ilişkin milletlerarası antlaşma hükmü esas alınır
- C) İdari yönetmelik her ikisinin de üstünde olur
- D) Uyuşmazlıkta iki düzenleme de kendiliğinden yok sayılır
- E) Yalnız siyasi parti kararı belirleyici olur
Doğru cevap: B
Çözüm: Madde 90, temel hak ve özgürlüklere ilişkin yürürlüğe konulmuş antlaşmalarla kanun çatışmasında antlaşma hükmüne öncelik verir.
Yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmanın Anayasaya aykırılığı ileri sürülerek doğrudan Anayasa Mahkemesinde iptal davası açılmak isteniyor. Madde 90’a göre doğru değerlendirme hangisidir?
- A) Antlaşmalar her durumda yönetmelik sayılır
- B) Antlaşmaları yalnız idari genelge yürürlükten kaldırır
- C) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş antlaşmalar hakkında Anayasa Mahkemesine aykırılık başvurusu yapılamaz
- D) Antlaşmalar yalnız kanunla aynı konuları hiçbir zaman düzenleyemez
- E) Antlaşmalar yalnız bütçe komisyonunda yargılanabilir
Doğru cevap: C
Çözüm: Madde 90 bu antlaşmaları kanun hükmünde sayar ve Anayasaya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvuru yasağı koyar.
Savaş veya olağanüstü hâl sırasında temel haklara müdahale tartışılıyor. Madde 15 bakımından hangi çıkarım doğrudur?
- A) Tüm çekirdek haklar hiçbir sınıra tabi olmadan kaldırılabilir
- B) Yönetim istediği her durumda gerekçesiz müdahale edebilir
- C) Suç ve cezalar her durumda geçmişe yürütülebilir
- D) Müdahale durumun gerektirdiği ölçüyle ve milletlerarası hukuktan doğan yükümlülüklerle sınırlıdır
- E) Masumiyet karinesi her durumda tamamen ortadan kaldırılır
Doğru cevap: D
Çözüm: Madde 15 olağanüstü dönem tedbirlerine gereklilik ve uluslararası hukuk sınırı koyar, bazı hakların çekirdeğini ayrıca korur.
İdare, bir barışçıl gösteriyi genelgede öngördüğü soyut gerekçeyle tamamen ve süresiz yasaklıyor. Temel hakların sınırlandırılması bakımından hangi inceleme yapılmalıdır?
- A) Genelgenin varlığı her koşulda yeterlidir
- B) Temel haklar hiçbir zaman sınırlanamaz
- C) Hak ihlali incelemesinde anayasal sebebe hiç bakılmaz
- D) Yürütmenin siyasi amacı tek başına anayasal ölçüttür
- E) Kanuni dayanak, ilgili anayasal sebep, hakkın özü ve ölçülülük birlikte araştırılmalıdır
Doğru cevap: E
Çözüm: Madde 13 hak sınırlamasını kanun, anayasal sebep, özüne dokunmama ve ölçülülük gibi birlikte aranan koşullara bağlar.
Anayasa değişikliği yalnız milletvekillerinin 150’sinin yazılı teklifiyle gündeme getiriliyor. 600 üyeli TBMM bakımından en doğru değerlendirme nedir?
- A) Teklif için gereken en az 200 imzaya ulaşılamamıştır
- B) 150 imza yeterlidir çünkü teklif nisabı dörtte birdir
- C) Teklif nisabı yalnız 60 üyedir
- D) Teklif nisabı üye tam sayısının yarısıdır
- E) Anayasa değişikliği hiçbir milletvekilince teklif edilemez
Doğru cevap: A
Çözüm: Madde 175 anayasa değişikliğinin üye tam sayısının en az üçte biri tarafından yazılı teklif edilmesini öngörür; 600’ün üçte biri 200’dür.
600 üyeli TBMM’de bir anayasa değişikliği teklifi 350 kabul oyuyla sonuçlanıyor. Kabul için madde 175’teki asgari eşik bakımından sonuç nedir?
- A) Salt 301 oy yeterli olduğundan kabul edilir
- B) Beşte üç çoğunluk olan 360 oya ulaşılamadığı için kabul edilemez
- C) 300 oy yeterli olduğundan kabul edilir
- D) Yüz oy yeterli olduğundan kabul edilir
- E) Her durumda oy çokluğundan bağımsız otomatik kabul edilir
Doğru cevap: B
Çözüm: Anayasa değişikliğinin kabulü üye tam sayısının beşte üçünü gerektirir; 600 üyede bu eşik 360’tır.
Anayasanın ilk üç maddesinden birinin değiştirilmesi için 500 milletvekilinin teklif verdiği durumda hangi anayasal hüküm belirleyicidir?
- A) Beşte üç çoğunluk teklif yasağını her durumda kaldırır
- B) İmza çokluğu Anayasa madde 4’ü kendiliğinden ilga eder
- C) Değiştirilmesi teklif edilemez maddeler için imza sayısı yasağı ortadan kaldırmaz
- D) Teklif verilince anayasa otomatik değişir
- E) Yalnız Cumhurbaşkanı bu üç maddeyi kararnameyle değiştirir
Doğru cevap: C
Çözüm: Madde 4, ilk üç maddeyi teklif düzeyinde dahi korur; sayısal çoğunluk bu özel korumayı kaldırmaz.
Bir hâkime kararın sonucunu belirleyecek kişisel talimat gönderilmemekte; ancak taraflardan birine özel yakınlık nedeniyle tarafsız davranılmıyor. Hangi ilke ayrıca sorun olur?
- A) Yalnız TBMM’nin toplantı düzeni
- B) Yalnız idarenin hiyerarşik denetimi
- C) Yalnız seçim barajının uygulanması
- D) Yargının tarafsızlığı
- E) Yalnız cumhurbaşkanının süre sınırı
Doğru cevap: D
Çözüm: Yargı bağımsızlığı dış müdahale olmamasını; tarafsızlık uyuşmazlığın taraflarına önyargısız eşit yaklaşılmasını gerektirir.
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda, kişi yalnız sıradan bir kamu politikası tercihini beğenmediğini belirtiyor; somut hak ihlali ileri sürmüyor. Hangi sonuç doğrudur?
- A) Her kamu politikası tercihinin otomatik iptali istenir
- B) Başvuru hakkı yalnız milletvekillerine aittir
- C) Bireysel başvuruda hiçbir somut olay aranmaz
- D) Anayasa Mahkemesi siyasi programların hazırlanma merciidir
- E) Bireysel başvuru salt siyasal yerindelik denetimi değildir, korunmuş bir hakkın ihlali iddiasını gerektirir
Doğru cevap: E
Çözüm: Bireysel başvurunun konusu kamu gücünün başvurucunun koruma kapsamındaki hakkını ihlal ettiği iddiasıdır; salt beğenmeme yeterli değildir.
Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle bir temel kişi hakkı düzenleniyor; TBMM de buna uygun kanun çıkarmış. Kararname bakımından hangi ifade daha doğrudur?
- A) Kişi haklarının kararnameyle düzenlenememe yasağı, kanunun aynı içeriği taşımasıyla ortadan kalkmaz
- B) Kanunun varlığı kararnameyi otomatik olarak Anayasadan üstün yapar
- C) Siyasi hakların kararnameyle düzenlenmesi her koşulda serbestleşir
- D) Aynı içerik varsa yargısal denetim tamamen kapanır
- E) Kararname artık anayasa değişikliği olarak kabul edilir
Doğru cevap: A
Çözüm: Madde 104 kişi haklarının kararnameyle düzenlenmesini konu bakımından yasaklar; kanunla paralellik bu yetki yasağını kaldırmaz.
Kanun bir hakka müdahaleyi öngörüyor ancak amaçla karşılaştırıldığında gereğinden ağır bir külfet getiriyor. Hangi ölçüt özel olarak incelenir?
- A) Yasama dokunulmazlığı
- B) Ölçülülük ilkesi
- C) Cumhurbaşkanı seçilme yaşı
- D) Seçimlerin aynı gün olması
- E) Meclis tatil süresi
Doğru cevap: B
Çözüm: Anayasa madde 13 ölçülülüğü temel hak sınırlamasının koşulu olarak düzenler; orantısız müdahale sorun oluşturur.
TBMM’nin bütün yargı kararlarını değiştirme yetkisi bulunduğu ileri sürülüyor. Mahkemelerin kararlarıyla ilgili anayasal ilke hangisidir?
- A) Mahkeme kararları siyasi parti gruplarınca istendiğinde değiştirilir
- B) İdare mahkeme kararlarını her durumda kaldırabilir
- C) Yasama ve yürütme organları mahkeme kararlarına uymak ve yerine getirilmesini geciktirmemek zorundadır
- D) Yargı kararlarının hiçbir hukuki bağlayıcılığı yoktur
- E) Mahkeme kararları yalnız tavsiye niteliğindedir
Doğru cevap: C
Çözüm: Madde 138 yasama, yürütme ve idareye mahkeme kararlarına uyma yükümlülüğü getirir.
Kişinin özel hayatına ilişkin bir veri kanuni yetki olmadan kamuoyuna açıklanıyor. Hak sınıflandırması ve denetimi bakımından hangi yaklaşım daha uygundur?
- A) Sorunu yalnız bütçe ve vergi usulüne indirgemek
- B) Kişisel veriyi yalnız milletvekili seçilme yaşıyla karşılaştırmak
- C) Özel hayatı tamamen siyasal parti içi tüzük saymak
- D) Özel hayatın gizliliğini kişi hakları kapsamında ele alıp anayasal müdahale şartlarını sınamak
- E) Anayasal hakların bu tür idari işlemlerle ilişkisi olmadığını savunmak
Doğru cevap: D
Çözüm: Özel hayatın gizliliği Anayasa madde 20’de kişi hakları arasında korunur; kamu gücü müdahalesi anayasal koşullara tabi olur.
Temel hakların “Anayasa’da yer alması” ile “fiilen kullanılabilmesi” arasındaki farkı araştıran bir inceleme hangi unsuru özellikle değerlendirmelidir?
- A) Yalnız anayasa kitabının sayfa sayısını
- B) Yalnız parlamentonun oturma düzenini
- C) Yalnız bayram tatillerinin sayısını
- D) Yalnız seçim pusulasının baskı rengini
- E) Hak ihlaline karşı etkili idari ve yargısal başvuru yollarının varlığını
Doğru cevap: E
Çözüm: Anayasal hakların somut korunması etkili hukuki güvenceler, erişilebilir başvurular ve kararların uygulanmasıyla değerlendirilir.