Anayasa’nın 123. maddesine göre idarenin kuruluşu ve görevleri hangi iki esasa dayanır?
- A) Merkezden yönetim ve yerinden yönetim
- B) Yasama ve yürütme
- C) Kamu ve özel hukuk
- D) Düzenleme ve yargılama
- E) Seçim ve referandum
Doğru cevap: A
Çözüm: Anayasa idarenin bütünlüğünü belirterek kuruluş ve görevleri merkezden ve yerinden yönetim esaslarına bağlar.
Merkezden yönetim anlayışında kararların ağırlıklı olarak alındığı yer neresidir?
- A) Mahalle muhtarlıkları
- B) Merkezî idare organları
- C) Meslek odalarının genel kurulları
- D) Özel şirket yönetimleri
- E) Yerel halk oylamaları
Doğru cevap: B
Çözüm: Merkezden yönetimde temel siyasal ve yönetsel karar yetkisi merkezî idarede toplanır.
Türkiye’de il genel idaresinin başında bulunan yönetici kimdir?
- A) Belediye meclis üyesi
- B) Rektör
- C) Vali
- D) Muhtar
- E) Sayıştay başkanı
Doğru cevap: C
Çözüm: Vali, il genel idaresinin başında yer alan merkezî idare temsilcisidir.
Türkiye’de ilçe genel idaresinin başında bulunan yönetici kimdir?
- A) Büyükşehir belediye başkanı
- B) İl genel meclisi başkanı
- C) Üniversite dekanı
- D) Kaymakam
- E) Köy ihtiyar heyeti üyesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Kaymakam ilçedeki merkezî idare teşkilatının başlıca yöneticisidir.
Aşağıdakilerden hangisi mahallî idarelere örnektir?
- A) Bakanlık merkez teşkilatı
- B) Valilik
- C) Kaymakamlık
- D) Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı
- E) Belediye
Doğru cevap: E
Çözüm: Belediyeler mahallî müşterek ihtiyaçları karşılamak üzere oluşturulmuş yerel yönetimlerdir.
Kamu yönetiminde bürokrasi en genel anlamıyla neyi ifade eder?
- A) Kurallara dayalı, görev ve yetkileri belirli idarî örgütlenmeyi
- B) Yalnızca seçim kampanyalarını
- C) Sadece özel şirket satışlarını
- D) Mahkeme kararlarının kesinleşmesini
- E) Yalnızca bütçe gelirlerini
Doğru cevap: A
Çözüm: Bürokrasi, uzmanlaşmış görevlerle ve yazılı kurallarla çalışan örgütsel-idari yapıyı belirtir.
Max Weber’in ideal tip bürokrasisinde aşağıdakilerden hangisi öne çıkar?
- A) Kişisel bağlılığa göre görevlendirme
- B) Yazılı kurallar ve hiyerarşik yetki düzeni
- C) Her görevin sözlü ve belirsiz olması
- D) Akrabalık ilişkilerinin belirleyiciliği
- E) Kuralların sürekli keyfî değiştirilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Weber, ideal tip bürokrasiyi uzmanlaşma, kurallar, hiyerarşi ve kişisellikten uzak işlem anlayışıyla açıklar.
Bir valinin merkezi idare adına il düzeyinde kanunen tanınmış karar yetkisini kullanması hangi ilkeyle en yakından ilişkilidir?
- A) Yetki genişliği
- B) Mahallî özerklik
- C) Özel hukuk sözleşmesi
- D) Kuvvetler ayrılığı
- E) İdari vesayetin kaldırılması
Doğru cevap: A
Çözüm: Yetki genişliği, merkezî idarenin taşradaki yöneticisinin kanunen tanınan konularda merkez adına karar alabilmesidir.
Hiyerarşik denetimi idarî vesayetten ayıran temel unsur aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hiyerarşinin yalnızca belediyelerde uygulanması
- B) Hiyerarşide aynı idarî tüzel yapı içindeki üst-alt bağı bulunması
- C) Vesayetin her zaman özel şirketlerde görülmesi
- D) Hiyerarşide denetimin daima seçimle yapılması
- E) Vesayetin mahkeme hükmü anlamına gelmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Hiyerarşi aynı idarî yapı içindeki ast-üst bağına; vesayet ise ayrı kamu tüzel kişileri arasında kanunî denetime ilişkindir.
Bir belediyenin yerel karar organının seçimle oluşturulması yerinden yönetimin hangi niteliğini güçlendirir?
- A) Bakanlık hiyerarşisini
- B) Yargıçların atama usulünü
- C) Demokratik temsil ve yerel katılımı
- D) Uluslararası antlaşma yapma yetkisini
- E) Merkezin sınırsız emir yetkisini
Doğru cevap: C
Çözüm: Seçilmiş yerel organlar mahallî müşterek ihtiyaçların yerel temsil üzerinden kararlaştırılmasını sağlar.
Bir kamu üniversitesinin hizmet esaslı yerinden yönetim örneği sayılmasının temel nedeni nedir?
- A) Bütün ilçe kararlarını vermesi
- B) Valinin hiyerarşik astı olması
- C) Yalnızca mahallî müşterek ihtiyaçlarla sınırlı olması
- D) Belirli bir kamu hizmetini ayrı kamu tüzel kişiliği içinde yürütmesi
- E) Bütün kararlarının belediye meclisinden çıkması
Doğru cevap: D
Çözüm: Hizmet yönünden yerinden yönetimde belirli kamu hizmetleri uzmanlaşmış ayrı kamu tüzel kişileri tarafından yürütülür.
Merkezden yönetimin olası üstünlüğü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Her yerel sorunun tamamen yerinde ve en hızlı çözülmesi
- B) Yerel katılımın otomatik olarak sınırsız artması
- C) Tüm kamu tüzel kişilerinin ortadan kalkması
- D) Denetim ihtiyacının kendiliğinden sıfırlanması
- E) Ülke genelinde hizmet standartlarında birlik sağlanması
Doğru cevap: E
Çözüm: Merkezî örgütlenme ülke çapında eşgüdüm ve standart bir uygulamayı kolaylaştırabilir.
Yerinden yönetim modelinin yanlış uygulanması hangi sorunu doğurabilir?
- A) Bölgeler arasında mali ve idari kapasite farklılıklarının büyümesini
- B) Yargı kararlarının kanun yerine geçmesini
- C) Parlamentonun doğrudan mahkeme olmasını
- D) Hizmetlerin her zaman maliyetsiz olmasını
- E) Yetki çatışmalarının mantıken imkânsızlaşmasını
Doğru cevap: A
Çözüm: Yerinden yönetimde yerel birimlerin kaynak ve uzmanlık gücü farklı olabildiğinden hizmet kalitesi eşitsizleşebilir.
Bir kurumun iş ilanındaki ölçütleri sonradan belirli adaya göre değiştirmesi en açık biçimde hangi ilkeyi zedeler?
- A) Kanunların geçmişe yürümezliği
- B) Liyakat ve eşit fırsat
- C) Yerel özerklik
- D) Bütçe genelliği
- E) Coğrafi yetki genişliği
Doğru cevap: B
Çözüm: Adaya özel ölçüt belirlemek objektif seçim ve eşit fırsat ilkelerine aykırılık riski taşır.
Vali, merkezî idareye bağlı il müdürlüğüne görevle ilgili talimat verirken belediyenin seçilmiş organı üzerinde aynı kapsamda emir yetkisi bulunduğunu varsaymaktadır. Bu varsayımın temel hatası nedir?
- A) Merkezî taşra hiyerarşisi ile ayrı tüzel kişiliğe sahip yerel yönetimin karıştırılması
- B) Valilikte hiçbir yönetim yetkisi bulunmaması
- C) Belediyenin bir yargı organı olması
- D) Yerel yönetimlerin hiçbir denetime tabi olmaması
- E) Bakanlıkların taşra birimi kuramaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Vali merkezî taşra yapısında hiyerarşik yetki kullanabilir; belediyeyle ilişki ise kanunla sınırlandırılmış vesayet çerçevesindedir.
Bir belediyenin ayrı kamu tüzel kişiliği, seçilmiş karar organları ve yerel hizmet görevleri birlikte düşünüldüğünde, aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşılamaz?
- A) Belediyenin mahallî müşterek ihtiyaçlara hizmet edeceğine
- B) Merkezî idarenin belediyenin her kararını sınırsızca değiştirebileceğine
- C) Yerel temsilin yönetim yapısında rol aldığına
- D) Yerinden yönetim niteliğinin bulunduğuna
- E) Kamu hizmetinin kanun çerçevesinde yürütüleceğine
Doğru cevap: B
Çözüm: İdarî vesayet kanunun çizdiği sınırlar içindedir; belediyenin her kararını merkez sınırsız değiştiremez.
Bir kurumda göreve giriş sınavı objektiftir; ancak yükselmede yalnızca yöneticinin akrabaları tercih edilmektedir. Hangi yargı en isabetlidir?
- A) Sınav yapıldığı için tüm personel işlemleri otomatik olarak liyakate uygundur
- B) Kariyer ilkesinin yürürlükten kalktığı kesinleşir
- C) İlk alımdaki liyakat, yükselmedeki kayırmacılığı meşrulaştırmaz
- D) Akrabalık kamu personel hukukunda tek ilerleme ölçütüdür
- E) Yükselmede hiçbir nesnel ölçüt kullanılamaz
Doğru cevap: C
Çözüm: Liyakat ilkesi giriş, ilerleme ve yükselme süreçlerinin tamamında objektif yeterlilik aranmasını gerektirir.
Bir ilde hizmetin hızlanması amacıyla valiye kanunla merkeze danışmadan belirli konularda karar yetkisi tanınması ile belediyeye ayrı tüzel kişilik verilmesi arasındaki temel fark nedir?
- A) İkisi de hiyerarşinin tümüyle kaldırılmasıdır
- B) İlki yerel seçim, ikincisi merkezî atamadır
- C) Her iki uygulama da özel sektöre devir sayılır
- D) İlki merkezî idare içinde yetki genişliği, ikincisi yerinden yönetimdir
- E) İkisinde de belediye valinin merkez birimidir
Doğru cevap: D
Çözüm: Yetki genişliği taşradaki merkezî idare yöneticisinin merkez adına karar almasıdır; belediye ayrı tüzel kişiliğe sahip yerel idaredir.
Weberci bürokraside kişiler arası özel ilişkinin kararları belirlememesi aşağıdaki sonuçlardan hangisini amaçlar?
- A) Personel seçiminde akrabalığı artırmayı
- B) Görev tanımlarını tamamen belirsiz bırakmayı
- C) Hukuki denetim yerine kişisel sadakat koymayı
- D) Uzmanlaşmayı bütün birimlerde yasaklamayı
- E) İşlemleri kişisellikten uzak ve kurallara bağlı yürütmeyi
Doğru cevap: E
Çözüm: İdeal tip bürokrasi görev gereklerinin kişisel ilişkiler yerine önceden belirlenmiş kurallarla yürütülmesini esas alır.
Bürokratik kuralların eşitliği koruma işlevi ile aşırı biçimcilik tehlikesi birlikte değerlendirildiğinde en dengeli öneri hangisidir?
- A) Hukuki güvenceleri koruyup gereksiz işlemleri sadeleştirmek
- B) Yazılı bütün kuralları ve kayıtları ortadan kaldırmak
- C) Kararları yalnızca kişisel yakınlığa bağlamak
- D) Kamu hizmetini tamamen rastlantısal yürütmek
- E) Vatandaş başvurularını hiçbir gerekçe olmadan reddetmek
Doğru cevap: A
Çözüm: Etkili reform hukuki öngörülebilirliği korurken gereksiz bürokratik yükü azaltmalıdır.