Osmanlı siyasal tarihinde 1808 yılında merkezî otorite ile âyanlar arasında imzalanan belge hangisidir?
- A) Sened-i İttifak
- B) Tanzimat Fermanı
- C) Islahat Fermanı
- D) Kanun-ı Esasi
- E) Misak-ı Millî
Doğru cevap: A
Çözüm: Sened-i İttifak 1808 tarihlidir; Osmanlıdaki ilk yazılı anayasa değildir ve merkez–âyan ilişkisi bakımından önemlidir.
Gülhane Hatt-ı Hümâyunu adıyla da bilinen reform belgesi hangi yıl ilan edilmiştir?
- A) 1808
- B) 1839
- C) 1856
- D) 1876
- E) 1908
Doğru cevap: B
Çözüm: Tanzimat Fermanı, Gülhane Hatt-ı Hümâyunu olarak 1839 yılında ilan edilmiştir.
Osmanlı Devleti’nde 1856 tarihli reform belgesi hangisidir?
- A) Sened-i İttifak
- B) Tanzimat Fermanı
- C) Islahat Fermanı
- D) Kanun-ı Esasi
- E) Teşkilât-ı Esasiye Kanunu
Doğru cevap: C
Çözüm: Islahat Fermanı 1856 tarihlidir ve özellikle farklı dinî topluluklara ilişkin hak ve eşitlik tartışmalarıyla ilişkilendirilir.
Osmanlı Devleti’nin ilk yazılı anayasası hangisidir?
- A) 1839 Tanzimat Fermanı
- B) 1856 Islahat Fermanı
- C) 1808 Sened-i İttifak
- D) 1876 Kanun-ı Esasi
- E) 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu
Doğru cevap: D
Çözüm: Kanun-ı Esasi 23 Aralık 1876 tarihinde ilan edilmiş ve Osmanlı anayasal monarşisinin temelini oluşturmuştur.
Kanun-ı Esasi ile başlayan Osmanlı anayasal monarşi dönemi nasıl adlandırılır?
- A) Tanzimat Öncesi
- B) II. Meşrutiyet
- C) Cumhuriyet Dönemi
- D) Millî Şef Dönemi
- E) I. Meşrutiyet
Doğru cevap: E
Çözüm: 1876 Kanun-ı Esasi’nin ilanıyla I. Meşrutiyet başlamış; II. Meşrutiyet 1908’de gündeme gelmiştir.
1876 anayasal düzeninde Osmanlı parlamentosunun iki kanadı hangileridir?
- A) Meclis-i Mebusan ve Meclis-i Ayan
- B) TBMM ve Cumhuriyet Senatosu
- C) Danıştay ve Sayıştay
- D) İl genel meclisi ve belediye meclisi
- E) Temsil Heyeti ve Heyet-i Vükela
Doğru cevap: A
Çözüm: Meclis-i Umumi, Meclis-i Mebusan ve Meclis-i Ayan adlı iki kanattan oluşuyordu.
Osmanlı’da II. Meşrutiyet’in ilan edildiği yıl hangisidir?
- A) 1876
- B) 1908
- C) 1878
- D) 1909
- E) 1920
Doğru cevap: B
Çözüm: 1908’de Kanun-ı Esasi yeniden işler hâle getirilmiş ve II. Meşrutiyet dönemi başlamıştır.
1839 Tanzimat Fermanı ile 1876 Kanun-ı Esasi arasındaki hukukî fark hangisidir?
- A) İlki reform bildirgesidir; ikincisi yazılı anayasa ve parlamentolu rejim çerçevesidir
- B) İkisi de 1920’de TBMM tarafından kabul edilmiştir
- C) Tanzimat Fermanı ilk iki meclisli TBMM’yi kurmuştur
- D) Kanun-ı Esasi saltanatı kaldırmıştır
- E) İkisi de cumhurbaşkanlığı seçimi düzenlemesidir
Doğru cevap: A
Çözüm: Tanzimat anayasal gelişmelerin öncüllerindendir; Osmanlıdaki ilk yazılı anayasa Kanun-ı Esasi’dir.
1876 ve 1908 yıllarına ilişkin doğru eşleştirme hangisidir?
- A) 1876 Cumhuriyet; 1908 I. Meşrutiyet
- B) 1876 I. Meşrutiyet; 1908 II. Meşrutiyet
- C) 1876 Tanzimat; 1908 Saltanatın kaldırılması
- D) 1876 II. Meşrutiyet; 1908 I. Meşrutiyet
- E) 1876 TBMM; 1908 1921 Anayasası
Doğru cevap: B
Çözüm: Kanun-ı Esasi’nin ilk ilanı 1876, yeniden işlerlik kazanmasıyla II. Meşrutiyet 1908 tarihlidir.
II. Meşrutiyetin ilanı ile 1909 anayasa değişiklikleri arasında nasıl bir ilişki vardır?
- A) 1909’da saltanat kaldırılmış, 1908’de yeniden kurulmuştur
- B) 1908’de Anayasa Mahkemesi faaliyete geçmiştir
- C) 1908’de meşruti düzen yeniden başlamış, 1909’da padişah yetkileri daha çok sınırlandırılmıştır
- D) İki gelişme de Cumhuriyet dönemi reformudur
- E) 1909’da Kanun-ı Esasi ilk kez hazırlanmıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: 1908 düzenin yeniden işlerliğini, 1909 ise hükümdar-parlamento ilişkisini yeniden düzenleyen anayasa değişikliklerini ifade eder.
Misak-ı Millî kararlarının kabulü hangi meclisle ilişkilidir?
- A) 1924 TBMM ikinci dönemi
- B) 1961 Cumhuriyet Senatosu
- C) 1877 Meclis-i Ayanı tek başına
- D) Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı
- E) 1982 Danışma Meclisi
Doğru cevap: D
Çözüm: Misak-ı Millî kararları 1920’de son Osmanlı Meclis-i Mebusanı tarafından kabul edilmiştir.
1921 Anayasası’nın siyasal örgütlenmeye ilişkin ana yaklaşımı hangisidir?
- A) Padişah egemenliğini mutlaklaştırma
- B) Bağımsız Cumhuriyet Senatosu kurma
- C) Cumhurbaşkanına kararname yetkisi verme
- D) Anayasa Mahkemesini faaliyete geçirme
- E) Millî egemenlik ve meclis hükümeti anlayışı
Doğru cevap: E
Çözüm: 1921 Anayasası egemenliği millete ait kabul etmiş; meclis hükümeti ve kuvvetler birliği vurgusuna dayanmıştır.
Cumhuriyetin ilanı hangi anayasa üzerinde değişiklik yapılarak gerçekleştirilmiştir?
- A) 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu
- B) 1876 Kanun-ı Esasi
- C) 1924 Anayasası
- D) 1961 Anayasası
- E) 1982 Anayasası
Doğru cevap: A
Çözüm: 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet, mevcut 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu değişikliğiyle ilan edilmiştir.
1924 Anayasasında devletin dinine ilişkin hükmün çıkarıldığı tarih hangisidir?
- A) 1923
- B) 1928
- C) 1925
- D) 1934
- E) 1937
Doğru cevap: B
Çözüm: 1924 Anayasası’nın devletin diniyle ilgili hükmü 1928 anayasa değişikliğiyle metinden çıkarılmıştır.
Sened-i İttifak, Tanzimat Fermanı, Islahat Fermanı ve Kanun-ı Esasi için doğru tarih sıralaması hangisidir?
- A) 1808 – 1839 – 1856 – 1876
- B) 1839 – 1808 – 1856 – 1876
- C) 1808 – 1856 – 1839 – 1876
- D) 1876 – 1808 – 1839 – 1856
- E) 1856 – 1839 – 1876 – 1808
Doğru cevap: A
Çözüm: Sıra merkez–âyan uzlaşması, Tanzimat reformu, Islahat reformu ve ilk yazılı anayasa biçimindedir.
Bir aday, 1876 Kanun-ı Esasi’nin ilanını 1908’deki II. Meşrutiyetle aynı olay sayıyor. Düzeltme hangisidir?
- A) 1876’da saltanat sona ermiş ve 1908’de Cumhuriyet ilan edilmiştir
- B) 1876 I. Meşrutiyetin başlangıcı; 1908 ise anayasanın yeniden işlerlik kazandığı II. Meşrutiyettir
- C) 1908’de Kanun-ı Esasi ilk kez yazılmıştır
- D) İki tarihte de TBMM açılmıştır
- E) 1876 Osmanlıda bir anayasa bulunmadığını gösterir
Doğru cevap: B
Çözüm: İki tarih aynı anayasal metinle ilişkili olsa da iki ayrı meşrutiyet evresini temsil eder.
Bir incelemede 1908 ve 1909 gelişmeleri birlikte anılıyor. Hangi yorum anayasal dönüşümü en isabetli açıklar?
- A) 1908 ilk yazılı anayasanın hazırlanması, 1909 Tanzimatın ilanıdır
- B) 1908 Cumhuriyetin ilanı, 1909 saltanatın kaldırılmasıdır
- C) 1908 meşruti rejimin yeniden başlaması, 1909 padişah yetkilerini sınırlayan değişikliklerdir
- D) 1908 Anayasa Mahkemesinin, 1909 Cumhuriyet Senatosunun kurulmasıdır
- E) 1908 seçimle iktidar değişimi, 1909 1982 Anayasasıdır
Doğru cevap: C
Çözüm: 1909 değişiklikleri 1908 sonrası anayasal monarşide yasama-yürütme dengesini dönüştürmüştür.
1920’de TBMM’nin açılışıyla yeni siyasal meşruiyet merkezi oluşmuşken İstanbul’da Osmanlı meclisinin varlığına ilişkin süreç hangi ayrımı gösterir?
- A) TBMM’nin yalnız Meclis-i Ayanın diğer adı olması
- B) Cumhuriyetin 1920’de yeni anayasa kabul edilmeden ilan edilmesi
- C) Osmanlı meclisinin 1982’ye kadar yasa yapması
- D) Ulusal egemenlik merkezli yeni meclisin Osmanlı parlamenter çizgisinden ayrı bir kuruluş olması
- E) TBMM’nin doğrudan 1961 Anayasasıyla kurulması
Doğru cevap: D
Çözüm: 23 Nisan 1920 TBMM’nin açılması, Millî Mücadele döneminde ulusal egemenlik esasına dayalı yeni bir siyasal örgütlenme yaratmıştır.
1921 Anayasası’nı parlamenter hükûmet sisteminden ayıran en belirgin kurumsal özellik hangisidir?
- A) İki meclisli parlamentoyu kurması
- B) Bakanların yalnız doğrudan halk tarafından seçilmesi
- C) Cumhurbaşkanlığı kararnamelerini anayasal yetki yapması
- D) Padişahın mutlak veto hakkını geri getirmesi
- E) Meclis hükümeti ve kuvvetler birliği düzenine dayanması
Doğru cevap: E
Çözüm: 1921 Anayasası yasama ve yürütmenin TBMM’de toplandığı meclis hükümeti esasını benimsemiştir.
Cumhuriyetin ilanı, saltanatın kaldırılması, halifeliğin kaldırılması ve 1924 Anayasasının kabulünün doğru kronolojisi hangisidir?
- A) Saltanatın kaldırılması → Cumhuriyetin ilanı → Halifeliğin kaldırılması → 1924 Anayasası
- B) Cumhuriyetin ilanı → 1924 Anayasası → Saltanatın kaldırılması → Halifeliğin kaldırılması
- C) Halifeliğin kaldırılması → Saltanatın kaldırılması → Cumhuriyetin ilanı → 1924 Anayasası
- D) 1924 Anayasası → Cumhuriyetin ilanı → Halifeliğin kaldırılması → Saltanatın kaldırılması
- E) Saltanatın kaldırılması → 1924 Anayasası → Halifeliğin kaldırılması → Cumhuriyetin ilanı
Doğru cevap: A
Çözüm: Doğru tarihler sırasıyla 1 Kasım 1922, 29 Ekim 1923, 3 Mart 1924 ve 20 Nisan 1924’tür.