Bir düşünür, devletin bireyin ifade ve özel yaşam alanına müdahalesini sınırlamayı özgürlüğün temel koşulu sayıyor. Hangi özgürlük anlayışı öne çıkar?
- A) Negatif özgürlük
- B) Pozitif ayrımcılık
- C) Siyasal totalitarizm
- D) Kolektif mülkiyet zorunluluğu
- E) Yalnız doğrudan demokrasi
Doğru cevap: A
Çözüm: Negatif özgürlük esas olarak bireyin keyfî dış müdahalelerden korunmasına odaklanır; pozitif özgürlük kişinin olanak ve kapasitesini öne çıkarır.
Devletin eğitime ve sağlık hizmetine erişimi artırmasının bireyin gerçek tercih kapasitesini güçlendirdiği savunuluyor. Hangi özgürlük anlayışı belirgindir?
- A) Sadece negatif özgürlük
- B) Pozitif özgürlük
- C) Mutlak monarşi
- D) Siyasal ilgisizlik
- E) Geleneksel otorite
Doğru cevap: B
Çözüm: Pozitif özgürlük, kişinin özgürlüğü fiilen kullanmasına ilişkin kapasite ve koşulları vurgulayan yorumlarla ilişkilidir.
Bir ülkede yasalar herkese eşit uygulanıyor; ancak gelir eşitsizliği siyasal katılım imkânlarını çok farklılaştırıyor. Bu örnek hangi ayrımı gündeme getirir?
- A) Cumhuriyet ile devletin aynı şey olduğu
- B) Monarşi ile doğrudan demokrasinin özdeşliği
- C) Biçimsel eşitlik ile fiilî imkân eşitliği arasındaki fark
- D) Hukukilik ile geleneksel otoritenin eş anlamlılığı
- E) Siyasal katılım ile nüfus artışının özdeşliği
Doğru cevap: C
Çözüm: Yasalarda eşit muamele, kaynak ve fırsat koşullarının herkes için fiilen aynı olduğu anlamına gelmez.
Bir seçmen ekonomik konularda kamusal müdahaleyi, kültürel konularda bireysel serbestiyi savunuyor. Bu örnek neyi gösterir?
- A) Her seçmenin bütün alanlarda aynı yönde düşünmesi gerektiğini
- B) Ekonomik ve kültürel tercihlerin daima özdeş olduğunu
- C) Siyasal ideolojilerin hiçbir değer içermediğini
- D) İdeolojik tutumların tek bir sağ-sol çizgisine her zaman sığmamasını
- E) Seçmen tercihlerinin hukuken yasak olduğunu
Doğru cevap: D
Çözüm: İdeolojik konumlanma ekonomik, kültürel ve otoriteye ilişkin birden çok boyutta farklılaşabilir.
Bir yönetim “çoğunluğun oyu her türlü azınlık hakkı sınırını geçersiz kılar” diyor. Bu görüş çoğulcu demokrasiyle neden gerilimlidir?
- A) Demokrasinin seçimleri tamamen reddetmesi
- B) Azınlık haklarının yalnız seçim kazananlara ait olması
- C) Çoğulculuğun farklı görüşleri yasaklaması
- D) Hakların sadece siyasi partilerce kullanılabilmesi
- E) Temel hak güvencelerinin yalnız çoğunluk iradesine indirgenememesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Çoğulcu demokrasi hem çoğunluğun siyasal karar rolünü hem de hukuk güvencesi altındaki temel hakları korur.
Bir anayasal monarşide serbest seçimler ve parlamentoya karşı sorumlu hükümet bulunmaktadır. Bu durum hangi sonucu destekler?
- A) Monarşi ile demokratik kurumların bir arada bulunabilmesini
- B) Her monarşinin zorunlu olarak totaliter olduğunu
- C) Cumhuriyet olmadan hiçbir seçim yapılamayacağını
- D) Monarşik devlet başkanının her zaman sınırsız yetkili olduğunu
- E) Demokratik yönetim için kalıtsal başkanlığın zorunlu olduğunu
Doğru cevap: A
Çözüm: Monarşi devlet başkanlığının kaynağıyla, demokrasi siyasal katılım ve rekabetin niteliğiyle ilgilidir.
Yurttaşların belirli bir yasa teklifi hakkında doğrudan referandumda oy vermesi hangi uygulamadır?
- A) Yalnız temsili yasama işlemi
- B) Doğrudan demokrasi aracı
- C) Yürütme organının idari işlemi
- D) Yargı organının içtihadı
- E) Diplomatik anlaşmanın onayı
Doğru cevap: B
Çözüm: Referandumda seçmenler bir konuda doğrudan tercih bildirir; temsili kurumların bulunması buna engel değildir.
Kamu politikasını oluşturmadan önce rastgele seçilmiş yurttaşların bilgilendirilerek görüş alışverişi yaptığı bir meclis kuruluyor. Hangi demokrasi anlayışı öne çıkar?
- A) Salt plebisiter liderlik
- B) Mutlak monarşi
- C) Müzakereci demokrasi
- D) Yalnız seçim mühendisliği
- E) Siyasal ilgisizlik
Doğru cevap: C
Çözüm: Müzakereci demokrasi gerekçeli kamusal tartışmayı, bilgi paylaşımını ve karşılıklı değerlendirmeyi ön plana çıkarır.
Bir seçim sisteminde oyların sandalyeye çevrilmesi görece büyük partilere avantaj sağlıyor. Bu durum hangi tartışmayla doğrudan ilgilidir?
- A) İç egemenliğin tek başına ortadan kalkması
- B) Devletin hukuki kişiliğinin feshedilmesi
- C) Siyasal kültürün zorunlu olarak aynılaşması
- D) Seçim sisteminin temsilde orantılılık üzerindeki etkisi
- E) Seçime katılımın tanım gereği sıfırlanması
Doğru cevap: D
Çözüm: Oy-sandalye dönüşüm kuralları küçük ve büyük partilerin meclisteki temsili bakımından farklı sonuçlar üretebilir.
Nispi temsil esaslı bir seçimde amaçlanan temel sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Her çevrede yalnız bir adayın seçilmesi zorunluluğu
- B) En çok oy alan partiye bütün sandalyelerin verilmesi
- C) Siyasi partilerin seçimlere katılamaması
- D) Tüm seçmenlerin aynı partiye oy vermesi
- E) Partilerin aldığı oy paylarının sandalye dağılımına görece yansıtılması
Doğru cevap: E
Çözüm: Nispi temsil sistemleri genel olarak oy payları ile sandalye payları arasındaki orantıyı artırmayı hedefler; eşikler ve çevre büyüklüğü sonucu etkiler.
Dar bölge çoğunluk esasına dayanan bir sistemin olası siyasal sonucu hangisidir?
- A) Büyük partilere temsil avantajı sağlayabilmesi
- B) Her zaman kusursuz oy-sandalye orantısı üretmesi
- C) Hiçbir koşulda iki partili rekabeti güçlendirmemesi
- D) Bütün küçük partileri mutlaka eşit temsil etmesi
- E) Seçim çevresi sınırlarını anlamsız kılması
Doğru cevap: A
Çözüm: Tek üyeli çoğunluk sistemleri bazı koşullarda büyük partileri güçlendirebilir; bunun derecesi siyasal ve coğrafi dağılıma bağlıdır.
Hiçbir partinin tek başına meclis çoğunluğunu sağlayamadığı bir parlamentoda iki partinin ortak hükümet kurması ne olarak adlandırılır?
- A) Doğrudan referandum
- B) Koalisyon hükümeti
- C) Tek parti diktatörlüğü
- D) Yargısal denetim
- E) İdari vesayet
Doğru cevap: B
Çözüm: Koalisyon hükümeti farklı siyasi partilerin yönetimde birlikte sorumluluk üstlenmesidir.
Bir siyasi partinin programında çevreye ilişkin düzenleme istemesi ile bir çevre derneğinin aynı istemde bulunması arasındaki temel kurumsal fark nedir?
- A) Derneğin bütün üyelerinin zorunlu olarak milletvekili olması
- B) Partilerin kamusal meselelerde hiçbir görüş açıklayamaması
- C) Partinin seçime ve iktidara talip olabilmesi, derneğin ise çoğunlukla kararları etkilemesi
- D) Derneklerin siyasal hiçbir etkide bulunamaması
- E) Partilerin yalnız tek konuda talepte bulunabilmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Partiler ile baskı grupları aynı politika tercihini savunabilir; örgütlerin iktidar ve temsil hedefleri farklıdır.
Bir kişinin seçimde oy vermekle yetinmeyip belediye bütçesi görüşmelerine katılması hangi kavrama örnektir?
- A) Sadece ekonomik tüketim
- B) Mutlak siyasal yabancılaşma
- C) Devletin ülke unsuru
- D) Seçim dışı ve katılımcı siyaset
- E) Siyasal otoritenin sona ermesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Katılım oy vermekle sınırlı değildir; yurttaşlar bütçe ve yerel karar süreçlerine doğrudan katkı sunabilir.
Bir kişi belli bir yasaya karşı şiddet kullanmadan ve yaptırıma katlanmayı göze alarak kamuya açık biçimde itaatsizlik ediyor. Eylem hangi kavramla ilişkilendirilebilir?
- A) Sadece siyasi parti üyeliği
- B) Gizli darbe teşebbüsü
- C) Yalnız parlamenter denetim
- D) Mali disiplin
- E) Sivil itaatsizlik
Doğru cevap: E
Çözüm: Sivil itaatsizlik genellikle kamusal, şiddetsiz ve vicdani gerekçeyle belli bir hukuki düzenlemeyi protesto eden eylem olarak tartışılır.
Bir seçmen, “Katılımımın kamusal kararlar üzerinde etkisi olabilir” inancına sahiptir. Bu en yakından hangi kavrama işaret eder?
- A) Siyasal etkililik duygusu
- B) Siyasal yabancılaşmanın zorunlu artışı
- C) Geleneksel meşruiyet
- D) Ekonomik ölçek etkisi
- E) Seçim barajının teknik oranı
Doğru cevap: A
Çözüm: Siyasal etkililik, bireyin siyasal süreçleri anlama veya etkileme kapasitesine dair inancıyla ilgilidir.
Siyasal kurumlara güvenini kaybeden kişinin siyasal süreci kendinden uzak ve anlamsız görmesi hangi kavramla ilişkilidir?
- A) Yasal-ussal otorite
- B) Siyasal yabancılaşma
- C) Ekonomik rekabet
- D) Toplumsal hareketliliğin mutlak artışı
- E) Doğrudan temsil oranı
Doğru cevap: B
Çözüm: Siyasal yabancılaşma kişinin siyasal kurum veya süreçlerden uzaklaşma ve etkisizlik hisleriyle ilişkilidir.
Bir aday seçmene oy desteği karşılığında kişiye özel kamu imkânı sağlamayı vaat ediyor. Bu ilişki en çok neyle açıklanır?
- A) Eşit ve nesnel kamu hizmeti ilkesi
- B) Salt program temelli siyasal rekabet
- C) Kayırmacı müşteri-patron ilişkisi (klientalizm)
- D) Yalnız anayasal yargı denetimi
- E) Doğrudan demokrasi kararı
Doğru cevap: C
Çözüm: Klientalizm, siyasi destek karşılığında seçici maddi veya kişisel çıkar sağlanması ilişkisini ifade eder.
Bir siyasal hareketin seçim kampanyasında halk ile ayrıcalıklı elitler arasında keskin karşıtlık kurup tek gerçek halk iradesini temsil ettiğini ileri sürmesi hangi siyasal söyleme daha yakındır?
- A) Teknik bürokratik uzmanlaşma
- B) Yalnız federalizm
- C) Katı güçler ayrılığı
- D) Popülizm
- E) Yalnız klasik cumhuriyetçilik
Doğru cevap: D
Çözüm: Popülist söylem halk-elit karşıtlığı ve halkın gerçek iradesini tek başına temsil iddiasını öne çıkarabilir.
Bir siyasal parti üyelerinin kararlarını üst yönetimden bağımsız biçimde alabilmesi ve farklı görüşlerin yarışması hangi ilkeye yakındır?
- A) Kalıtsal otorite
- B) Tek sesli zorunlu bağlılık
- C) Totaliter siyasal seferberlik
- D) Çifte vergilendirme
- E) Parti içi demokrasi
Doğru cevap: E
Çözüm: Parti içi demokrasi üyelerin katılımı, karar süreçlerinde açıklık ve görüş çeşitliliğiyle ilişkilidir.