Siyaset biliminin temel inceleme alanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Toplumdaki iktidar ilişkileri, siyasal kurumlar ve karar süreçleri
- B) Yalnız bireylerin fizyolojik gelişimi
- C) Sadece doğa olaylarının fiziksel nedenleri
- D) Dillerin ses değişimlerinin sınıflandırılması
- E) Yalnız işletmelerin stok maliyetlerinin hesaplanması
Doğru cevap: A
Çözüm: Siyaset bilimi iktidarın oluşumunu, kullanılmasını, sınırlandırılmasını ve siyasal kararların toplumsal etkilerini inceler.
Bir kişinin veya kurumun başkalarının davranışları üzerinde sonuç doğurabilme kapasitesi siyaset biliminde hangi kavramdır?
- A) Coğrafi konum
- B) İktidar
- C) Demografi
- D) Enflasyon
- E) Nüfus yoğunluğu
Doğru cevap: B
Çözüm: İktidar yalnız hukuken tanınmış emir verme yetkisini değil, davranış ve kararları etkileme kapasitesini de kapsar.
Yönetilenlerce haklı ve kabul edilebilir görülen emir verme yetkisi hangi kavramla ifade edilir?
- A) Piyasa fiyatı
- B) Bireysel tüketim
- C) Otorite
- D) Doğal afet
- E) İklim rejimi
Doğru cevap: C
Çözüm: Otorite, iktidarın belirli bir meşruluk ve kabul çerçevesinde tanınan emir verme yönünü ifade eder.
Bir siyasal yönetimin yönetme hakkının toplumca haklı kabul edilmesi hangi kavramdır?
- A) Muhasebeleştirme
- B) Ölçek ekonomisi
- C) Sermaye stoku
- D) Meşruiyet
- E) Dış ticaret açığı
Doğru cevap: D
Çözüm: Meşruiyet, yönetimin haklılığına ilişkin toplumsal inançla ilgilidir; salt zor kullanımı ya da hukuki şekil değildir.
Devletin kendi ülkesinde üstün siyasal karar yetkisine sahip olmasını anlatan temel kavram hangisidir?
- A) Temettü
- B) Amortisman
- C) Likidite
- D) Fırsat maliyeti
- E) Egemenlik
Doğru cevap: E
Çözüm: Egemenlik, devletin üstün siyasal otoritesini ve dış ilişkilerde bağımsızlık boyutunu anlatır.
Ülke, insan topluluğu ve egemen kamu otoritesiyle örgütlenen siyasal yapı hangisidir?
- A) Devlet
- B) Sendika
- C) Aile şirketi
- D) Kooperatif
- E) Meslek odası
Doğru cevap: A
Çözüm: Devlet, belirli ülke ve nüfus üzerinde egemen kamu otoritesiyle örgütlenir; diğer örgütler aynı kapsama sahip değildir.
Devletin yürütme görevlerini belirli dönemde üstlenen ve değişebilen siyasal kadro hangi terimle adlandırılır?
- A) Millet
- B) Hükümet
- C) Ülke
- D) Egemenlik
- E) Toplumun tümü
Doğru cevap: B
Çözüm: Hükümet devletin yönetimini yürüten siyasal kadrodur; devletin kurumsal devamlılığı hükümetin görev süresini aşar.
Bir belediye başkanı, yasal yetkisi olmadan yalnız kişisel itibarı sayesinde bir işletmenin kararını değiştirebiliyor. Bu örnekte özellikle hangi olgu görülür?
- A) Resmî makam yetkisinden bağımsız etkileme gücü
- B) Sadece anayasa değişikliği
- C) İdari yargının kesin hükmü
- D) Otomatik egemenlik devri
- E) Devletin tüzel kişiliğinin sona ermesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Etkileme kapasitesi resmî hukuki yetki bulunmadan da ortaya çıkabilir; iktidar ve nüfuz kavramları bu nedenle yalnız makama indirgenmez.
Bir yöneticinin emirlerine, geçmişten gelen gelenekler nedeniyle uyulması Max Weber’in hangi otorite türüne örnektir?
- A) Karizmatik otorite
- B) Geleneksel otorite
- C) Yasal-ussal otorite
- D) Teknokratik piyasa dengesi
- E) İstatistiksel çoğunluk
Doğru cevap: B
Çözüm: Geleneksel otorite, eskiye dayanan yerleşik geleneklerin meşruluğuna duyulan inanca dayanır.
Toplumun bir lidere olağanüstü nitelikler atfettiği için ona bağlılık göstermesi hangi otorite türüdür?
- A) Geleneksel otorite
- B) Yasal-ussal otorite
- C) Karizmatik otorite
- D) Kolektif mülkiyet
- E) Bütçe hakkı
Doğru cevap: C
Çözüm: Karizmatik otoritede bağlılık, liderin kişisel ve olağanüstü kabul edilen niteliklerine yönelir.
Bir kamu görevlisine kişiliği için değil, mevzuatla tanımlanan makamının yetkileri nedeniyle uyulması hangi otoriteye örnektir?
- A) Geleneksel otorite
- B) Karizmatik otorite
- C) Tesadüfi toplumsal nüfuz
- D) Yasal-ussal otorite
- E) Kişisel sadakat ağı
Doğru cevap: D
Çözüm: Yasal-ussal otorite, kurallara ve makamların hukuken belirlenmiş yetkilerine duyulan kabule dayanır.
Bir kararın usulüne uygun çıkarılmış olmasıyla toplum tarafından haklı görülmesi hangi iki ayrı kavrama karşılık gelir?
- A) Laiklik ve enflasyon
- B) Egemenlik ve amortisman
- C) Temsil ve ithalat
- D) Demografi ve çoğunluk
- E) Hukukilik ve meşruiyet
Doğru cevap: E
Çözüm: Hukukilik norm ve usule uygunluğu; meşruiyet ise yönetme hakkının haklı görülmesini ifade eder. İkisi her zaman aynı düzeyde değildir.
Max Weber’in modern devlet tanımında belirli bir ülke üzerinde başarıyla ileri sürülen hangi iddia öne çıkar?
- A) Meşru fiziksel güç kullanımı tekeli iddiası
- B) Bütün ekonomik faaliyeti bizzat üretme zorunluluğu
- C) Her bireyin aynı siyasi görüşü benimsemesi
- D) Siyasi muhalefetin bulunmaması
- E) Toplumun tek bir kültürel gruptan oluşması
Doğru cevap: A
Çözüm: Weber, devletin belirli toprakta meşru fiziksel güç kullanımı tekeline yönelik başarılı iddiasını vurgular; tanım modern sosyolojide analitiktir.
Devletin kendi sınırları içinde üstün karar yetkisine sahip olması egemenliğin hangi boyutudur?
- A) Dış ticaret serbestisi
- B) İç egemenlik
- C) Diplomatik dokunulmazlık
- D) Çifte vatandaşlık
- E) Uluslararası uzmanlaşma
Doğru cevap: B
Çözüm: İç egemenlik devletin kendi ülkesinde en üstün siyasal otorite olmasını, dış egemenlik bağımsızlık boyutunu anlatır.
Usulüne uygun seçilen yönetimin bazı kararları toplumun geniş kesimlerince adaletsiz bulunuyor. Hangi çıkarım en isabetlidir?
- A) Hukuki yetki bulunması, bütün kararların aynı düzeyde meşru görüldüğünü kanıtlamaz
- B) Yasal seçimle oluşan her karar toplumca zorunlu olarak kabul edilir
- C) Toplumsal eleştiri devletin kendiliğinden sona ermesidir
- D) Hukukilik ile meşruiyet her durumda özdeştir
- E) Yönetimin eleştirilmesi vatandaşlığı ortadan kaldırır
Doğru cevap: A
Çözüm: Hukukilik yetkinin hukuki kaynağıyla, meşruiyet ise otoritenin haklı görülmesiyle ilgilidir; aynı anda farklı düzeylerde bulunabilir.
Bir liderin kişisel çekiciliğine dayalı bağlılık, liderin ayrılmasıyla zayıflarken örgüt kuralları devam ediyor. Bu gözlem hangi ayrımı güçlendirir?
- A) Geleneksel otorite yalnız yazılı anayasa gerektirir
- B) Karizmatik bağlılık kişi merkezli, yasal-ussal otorite makam ve kural merkezlidir
- C) Yasal-ussal otorite hiçbir kurum içermemelidir
- D) Karizma ile makam hukuk bakımından zorunlu olarak aynıdır
- E) Kişisel bağlılık devlet egemenliğiyle özdeştir
Doğru cevap: B
Çözüm: Weber’in otorite tipleri ideal tiplere dayanır; kişisel karizma ile kurala bağlı makam otoritesi farklı meşruluk temelleridir.
Ortak yurttaşlık kimliği olan bir toplumda çeşitli etnik kökenler ve diller bulunuyor. Bu örnek hangi yargıyı destekler?
- A) Millet kavramı yalnız kabine üyelerinden oluşur
- B) Farklı ana diller tek başına vatandaşlığı hukuken sona erdirir
- C) Siyasal millet aidiyeti tek bir etnik kökenle zorunlu olarak örtüşmez
- D) Her devletin mutlaka tek etnik topluluğu vardır
- E) Yurttaşlık daima aynı aile soyundan doğar
Doğru cevap: C
Çözüm: Siyasal millet anlayışı ortak yurttaşlık ve aidiyete dayanabilir; etnik homojenlik her millet tanımının zorunlu unsuru değildir.
İki devletin kamu hizmeti kurumları benzer; fakat vatandaşların otoriteye güveni ve katılım düzeyi çok farklıdır. Araştırmacı hangi kavramı ekleyerek açıklamasını güçlendirir?
- A) Sadece coğrafi boylam
- B) Tek başına para arzı
- C) Yalnız yıllık ihracat
- D) Siyasal kültür
- E) Fiziksel topografya
Doğru cevap: D
Çözüm: Benzer resmî kurumlar farklı tutum ve davranışlarla işleyebilir; siyasal kültür bu farklılıkları açıklayan değişkenlerden biridir.
Bir dernek bir yasa tasarısını değiştirmeye çalışıyor; kendisi seçimle hükûmet kurmak için aday göstermiyor. Bu yapı hangi kategoriye daha yakındır?
- A) Seçim yoluyla yürütmeye talip siyasi parti
- B) Resmî bakanlık
- C) Anayasa mahkemesi
- D) Bağımsız devlet
- E) Çıkar veya baskı grubu
Doğru cevap: E
Çözüm: Çıkar ve baskı grupları siyasal kararları etkilemeyi hedefler; siyasi partiler ise genellikle seçim ve temsil üzerinden siyasal iktidara taliptir.
Bir ülkede anayasal olarak bağımsız yargı vardır; ancak kararlar fiilen yürütme baskısıyla şekillenmektedir. Kurumsal incelemede hangi ayrım zorunludur?
- A) Resmî kurallar ile fiilî siyasal uygulamaları ayrı değerlendirmek
- B) Yalnız anayasa metninden kesin sonuç çıkarmak
- C) Yargı bağımsızlığını yalnız bina sayısıyla ölçmek
- D) İktidar ilişkilerinin gözlenmesini gereksiz saymak
- E) Kural ile uygulamayı her durumda aynı kabul etmek
Doğru cevap: A
Çözüm: Formel kurum tasarımı ile fiilî güç ilişkileri ayrılabilir; kurumsal ve davranışsal kanıtlar birlikte incelenmelidir.