Fayol’un yönetim ilkelerinden “komuta birliği” neyi ifade eder?
- A) Bütün departmanların farklı hedef izlemesini
- B) Tüm çalışanların aynı unvana sahip olmasını
- C) Çalışanın esas olarak tek bir amirden emir almasını
- D) Kontrol işlevinin ortadan kaldırılmasını
- E) Bütçenin personelden gizlenmesini
Doğru cevap: C
Çözüm: Komuta birliği, bir çalışanın birden fazla amirden çelişen emirler almasını önlemeye yöneliktir.
Bürokrasiyi ideal tip olarak inceleyen sosyolog kimdir?
- A) Henri Fayol
- B) Frederick Taylor
- C) Elton Mayo
- D) Max Weber
- E) Douglas McGregor
Doğru cevap: D
Çözüm: Weber, yasal-ussal otoriteye dayanan bürokratik örgütlenmenin ideal tipini çözümlemiştir.
Weber’in yasal-ussal otorite anlayışında meşruiyetin temel kaynağı nedir?
- A) Liderin kalıtsal soyu
- B) Yöneticinin kişisel büyüsü
- C) Rastlantısal grup yakınlığı
- D) Yalnız fiziksel güç
- E) Genel ve önceden konulmuş kurallara uygun yetki
Doğru cevap: E
Çözüm: Yasal-ussal otorite kişiye değil, hukuk düzenince tanımlanmış makama ve kurallara dayanır.
Hawthorne araştırmaları hangi yönetim yaklaşımının gelişmesinde etkili olmuştur?
- A) İnsan ilişkileri yaklaşımı
- B) Yalnız bilimsel yönetim
- C) Yalnız klasik iktisat
- D) Anayasal yargı kuramı
- E) Jeopolitik yaklaşım
Doğru cevap: A
Çözüm: Hawthorne araştırmaları, işyerindeki sosyal ilişkilerin ve grup dinamiklerinin incelenmesine ilgiyi artırmıştır.
Hawthorne araştırmalarıyla sıkça ilişkilendirilen araştırmacı kimdir?
- A) Frederick Taylor
- B) Elton Mayo
- C) Henry Gantt
- D) Max Weber
- E) Henri Fayol
Doğru cevap: B
Çözüm: Elton Mayo, insan ilişkileri okulunun gelişmesiyle bağlantılı Hawthorne araştırmalarının öne çıkan isimlerindendir.
Resmî örgüt şemasında yer almadan çalışanlar arasında oluşan ilişki ağına ne denir?
- A) Emir-komuta zinciri
- B) Yasal yetki devri
- C) İnformel örgüt
- D) Normlar hiyerarşisi
- E) Mali denetim
Doğru cevap: C
Çözüm: İnformel örgüt, biçimsel yapıdan bağımsız gelişen sosyal ve grup ilişkilerini anlatır.
Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinde temel fizyolojik ihtiyaçlara örnek hangisidir?
- A) Saygınlık kazanma
- B) Kendini gerçekleştirme
- C) Toplumsal statü
- D) Beslenme ve uyku
- E) Özsaygı
Doğru cevap: D
Çözüm: Beslenme ve uyku, Maslow modelindeki fizyolojik ihtiyaçlar arasında sayılır.
Yöneticinin “İnsanlar uygun koşullarda sorumluluk üstlenir ve kendi kendini yönlendirebilir” kabulü McGregor’un hangi bakışına uygundur?
- A) X kuramı
- B) Bilimsel ırkçılık
- C) Y kuramı
- D) Geleneksel otorite
- E) Yalnız hiyerarşik yetki
Doğru cevap: C
Çözüm: Y kuramı, uygun koşullarda çalışanların özdenetim ve sorumluluk geliştirebileceğini varsayar.
Bir çalışan karara katılabildiğinde işe bağlılığı güçleniyor; ekip içinde kabul görmek de motivasyonunu etkiliyor. Hangi yaklaşım bu duruma özellikle dikkat çeker?
- A) Salt mekanik iş analizi
- B) Yalnız hukuk normlarının çatışması
- C) Dış ticaret yaklaşımı
- D) İnsan ilişkileri yaklaşımı
- E) Jeostratejik yaklaşım
Doğru cevap: D
Çözüm: İnsan ilişkileri yaklaşımı, sosyal ihtiyaçları, katılımı ve grup ilişkilerini örgütsel davranışta önemser.
Bir hastane hizmeti çevreden insan gücü ve malzeme alıyor, hizmet sunuyor ve hasta geribildirimine göre süreçleri değiştiriyor. Hangi sıralama uygundur?
- A) Çıktı–girdi–rastlantı–izolasyon
- B) Denetimsizlik–durgunluk–ayrışma
- C) Sadece emir–sadece yaptırım
- D) Yalnız bütçe–yargı–seçim
- E) Girdi–dönüşüm–çıktı–geri bildirim
Doğru cevap: E
Çözüm: Sistem yaklaşımı girdileri örgütsel süreçte çıktı hâline getiren ve çevresel geribildirimle uyum sağlayan bütünlüğü inceler.
Birimler tek başına başarılı görünse de birbirinin işini engelliyor. Sistem yaklaşımı açısından hangi sorun öne çıkar?
- A) Alt sistemler arasındaki karşılıklı bağımlılığın yönetilememesi
- B) Bütünün parçalardan tamamen bağımsız olması
- C) Örgütün çevreyle ilişkisinin bulunmaması
- D) Her parçanın tek başına tüm sistemi temsil etmesi
- E) Sinerjinin yalnız muhasebe işlemi olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Sistem yaklaşımı birimler arasındaki etkileşimin bütünün başarısını etkilediğini vurgular.
Belirsiz çevrede değişen müşteri taleplerine hızlı cevap vermek için esnek ekipler kuruluyor. Hangi örgüt yapısı daha uygundur?
- A) Aşırı katı mekanik yapı
- B) Organik yapı
- C) Tamamen kişisel hanedan yapısı
- D) Yalnız askerî hiyerarşi
- E) Mutlak merkezîleşmiş tek görev
Doğru cevap: B
Çözüm: Burns ve Stalker ayrımında dinamik çevreler esnek, organik örgütlenmeye daha elverişlidir.
İstikrarlı, standartlaştırılmış ve tekrarlı süreçlerde kesin görev tanımları ile merkezî karar alma daha çok hangi yapıdadır?
- A) Organik yapıdaki geçici ekiplerde
- B) Ağ tipi gevşek ortaklıkta
- C) Mekanik örgüt yapısında
- D) Tamamen plansız gruplarda
- E) Resmî yapısı olmayan toplulukta
Doğru cevap: C
Çözüm: Mekanik yapılar daha belirgin hiyerarşi, görev tanımı ve standartlaşmayla ilişkili olabilir.
Hawthorne çalışmalarından hareketle aşağıdaki sonuçlardan hangisine kesin ve evrensel yasa olarak ulaşılamaz?
- A) Sosyal etkileşim araştırılmaya değer bir etkendir
- B) Dikkat gören her çalışanın performansı her koşulda aynı oranda artar
- C) Grup normları davranış üzerinde etkili olabilir
- D) Üretkenliği yalnız fiziksel koşullarla açıklamak eksik olabilir
- E) Araştırma tasarımı ve yorumlar dikkatle değerlendirilmelidir
Doğru cevap: B
Çözüm: Hawthorne araştırmalarına atfedilen etkiler koşullara ve araştırma yorumuna bağlıdır; mutlak evrensel yasa çıkarılamaz.
Maslow’un modelini kullanan bir yönetici bütün çalışanlar için ihtiyaç sıralamasının değişmez olduğunu varsayıyor. Temel metodolojik sorun hangisidir?
- A) Modelin ihtiyaç kavramı içermemesi
- B) Maslow’un yalnız bütçeleme işlemi önermesi
- C) Modeldeki genel sıralamayı kültür ve birey farklarını dikkate almayan katı yasa sayması
- D) Fizyolojik ihtiyaçların hiçbir işyerinde bulunmaması
- E) Sosyal ihtiyaçların örgütlerle ilgisiz olması
Doğru cevap: C
Çözüm: İhtiyaçlar hiyerarşisi açıklayıcı bir çerçevedir; her bireyin motivasyonu aynı katı sırayla ilerlemeyebilir.
Bir yönetici iş koşullarını iyileştirip memnuniyetsizliği azaltıyor; fakat çalışanların işin kendisinden duyduğu tatmin artmıyor. Herzberg kuramına göre hangi hamle daha doğrudan uygundur?
- A) Yalnız ofis sıcaklığını değiştirmek
- B) Çalışanları daha fazla kuralla sınırlamak
- C) İşin anlamını ve geri bildirimi tamamen kaldırmak
- D) Başarı, tanınma ve sorumluluk fırsatlarını artırmak
- E) Yalnız park alanını büyütmek
Doğru cevap: D
Çözüm: Herzberg, hijyen etkenleri ile motivatörleri ayırır; başarı ve sorumluluk işin içeriğiyle ilgili motivatörlerdir.
Bir yönetici “çalışanlar tembeldir” varsayımına dayanan sıkı denetimi kuruyor; ardından çalışanların inisiyatif göstermediğini gözlüyor. Bu gözlem neden X kuramının doğruluğunu tek başına ispatlamaz?
- A) Çalışan davranışı her zaman yönetimden bağımsızdır
- B) X ve Y kuramları yalnız ücret düzeylerini sınıflar
- C) Sıkı denetim bütün koşullarda özdenetimi artırır
- D) Kuram çalışan davranışı hakkında hiçbir varsayım içermez
- E) Yönetim düzeni çalışan davranışını da şekillendirerek kendini doğrulayan etki yaratabilir
Doğru cevap: E
Çözüm: Yöneticinin beklentileri uygulamalarını ve çalışan tepkilerini etkileyebilir; tek gözlem neden-sonuç kanıtı değildir.
Bir yönetici çalışanların bilgisi sınırlı olduğundan tüm seçenekleri hesaplamak yerine kabul edilebilir ilk çözümü seçiyor. Bu hangi kavramla açıklanır?
- A) Sınırlı rasyonellik ve yeterli bulunan seçeneği tercih etme
- B) Sınırsız tam bilgiyle optimizasyon
- C) Karizmatik otorite
- D) Hiyerarşik emir hattı
- E) Geleneksel yönetim sürekliliği
Doğru cevap: A
Çözüm: Herbert Simon, karar vericilerin bilgi ve bilişsel sınırlılıkları nedeniyle çoğu kez tatmin edici seçeneği aradığını açıklar.
Bir afet yönetimi örgütünde tüm alt birimler tek tek hedef tutturduğu hâlde ortak acil müdahale başarısız oluyor. Sistem kuramına göre hangi çıkarım doğrudur?
- A) Her alt sistemin başarısı bütünün başarısını zorunlu kılar
- B) Alt birim performansları arasındaki bağlantılar ve eşgüdüm toplam sonucu belirler
- C) Sistem çıktısı hiçbir zaman geribildirimden etkilenmez
- D) Çevresel belirsizlik tek birimle sınırlıdır
- E) İş bölümü varsa iletişim gereksiz hâle gelir
Doğru cevap: B
Çözüm: Sistem yaklaşımında bütün, etkileşimli alt sistemlerin oluşturduğu bir yapıdır; koordinasyon eksikliği toplam performansı düşürebilir.
Bir örgütte teknolojik belirsizlik artarken yönetim hâlâ bütün kararları üst kademe onayına bağlıyor. Durumsallık yaklaşımına göre ilk değerlendirme ne olmalıdır?
- A) Merkezî yapı bütün çevrelerde zorunlu olarak en iyidir
- B) Yönetim biçimini yalnız kurumun adına göre seçmek
- C) Mevcut merkezî yapının çevrenin değişkenliğine ne ölçüde uyduğunu incelemek
- D) Teknolojiyi örgüt tasarımından tamamen ayrı tutmak
- E) Her sorun için personelin tamamını değiştirmek
Doğru cevap: C
Çözüm: Durumsallık yaklaşımı teknoloji ve çevre özellikleriyle örgüt yapısının uyumuna bakar.