Matrah büyüdükçe uygulanan sabit kanuni oran değişmiyorsa tarife nedir?
- A) Azalan oranlı tarife
- B) Artan oranlı tarife
- C) Düz (orantılı) oranlı tarife
- D) Yalnız marjinal tarife
- E) Geriye yansıtmalı tarife
Doğru cevap: C
Çözüm: Düz oranlı tarife, matrah arttığında toplam vergiyi artırır ancak uygulanan oranı sabit tutar.
Matrah arttıkça üst dilimlerde daha yüksek marjinal oranların uygulandığı tarife hangisidir?
- A) Artan oranlı tarife
- B) Sabit tutarlı spesifik tarife
- C) Gelire göre zorunlu azalan tarifeye
- D) Tek oranlı ad valorem tarife
- E) Düz oranlı tarife
Doğru cevap: A
Çözüm: Dilimli artan oranlı tarifede, üst dilime giren matrah kısmına daha yüksek oran uygulanır.
Toplam verginin, soruda tanımlanan toplam matraha bölünmesiyle bulunan oran hangisidir?
- A) Vergi geliri esnekliği
- B) Birim başına vergi
- C) Tahsilatın büyüme oranı
- D) Marjinal vergi oranı
- E) Ortalama vergi oranı
Doğru cevap: E
Çözüm: Ortalama vergi oranı toplam verginin ilgili toplam matraha oranıdır.
Matrahtaki ilave artışın doğurduğu vergi artışını ölçen oran hangisidir?
- A) Ortalama vergi oranı
- B) Vergi kapasitesi
- C) Yatay adalet katsayısı
- D) Marjinal vergi oranı
- E) Vergi uyum maliyeti
Doğru cevap: D
Çözüm: Marjinal oran, ek verginin ek matraha oranıdır.
Verginin kanunen satıcıdan tahsil edilmesine rağmen alıcının daha yüksek fiyat ödemesi hangi sürece örnektir?
- A) Verginin kaldırılması
- B) Verginin ileriye yansıtılması
- C) Tahsilatın tahakkuka dönüşmesi
- D) Verginin geriye yansıtılması
- E) Matrahın ortadan kalkması
Doğru cevap: B
Çözüm: Satıcının yükün bir kısmını fiyatla tüketiciye aktarması ileriye yansıtma örneğidir.
Yasal bir vergi indirimi nedeniyle tahsil edilmeyen kamu geliri, politika analizinde hangi kavram altında incelenir?
- A) Vergi kaçırma geliri
- B) Kesinleşmiş vergi cezası
- C) Verginin idari tahsilatı
- D) Borçlanma anaparası
- E) Vergi harcaması
Doğru cevap: E
Çözüm: İndirim ve istisnalarla olağan vergileme karşısında vazgeçilen gelir vergi harcaması niteliği taşıyabilir.
Vergi idaresinin bir verginin tahsili için 8 birim harcadığı, mükelleflerin kayıt ve beyan için ayrıca 12 birim harcadığı basit örnekte toplam doğrudan idari ve uyum maliyeti nedir?
- A) 12 birim
- B) 8 birim
- C) 20 birim
- D) 96 birim
- E) 24 birim
Doğru cevap: C
Çözüm: İdari maliyet 8 ve uyum maliyeti 12; toplam 20 birimdir.
Negatif çevresel dışsallık yaratan bir faaliyetin özel maliyetini toplumsal maliyete yaklaştırmak için uygulanan düzeltici vergi yaklaşımı nedir?
- A) Pigou vergisi
- B) Adam Smith'in uygunluk ilkesi
- C) Laffer eğrisi
- D) Vergi gayreti
- E) Salt spesifik tarife
Doğru cevap: A
Çözüm: Pigou vergisi, negatif dışsallığın dışsal maliyetini piyasa kararlarına yansıtmayı amaçlar.
Doğrusal arz-talep varsayımında birim vergi 5 TL, vergi sonrası miktar 120 birimse vergi hasılatı kaç TL'dir?
- A) 125 TL
- B) 600 TL
- C) 720 TL
- D) 500 TL
- E) 120 TL
Doğru cevap: B
Çözüm: Vergi hasılatı birim vergi × vergili işlem miktarıdır: 5×120=600.
Doğrusal bir arz-talep modelinde birim vergi 8 TL, miktar 100'den 80'e düşüyor. Ölü ağırlık kaybı kaç TL'dir?
- A) 80 TL
- B) 40 TL
- C) 800 TL
- D) 640 TL
- E) 160 TL
Doğru cevap: A
Çözüm: Üçgen alanı 1/2×8×(100−80)=80 TL; vergi geliri ise 8×80=640 TL'dir.
Vergi gelirleri %12 artarken karşılaştırılan gelir tabanı %8 artmışsa, aynı kapsam ve politika altında basit vergi geliri esnekliği kaçtır?
- A) 2,0
- B) 0,5
- C) 1,5
- D) 0,67
- E) 1,0
Doğru cevap: C
Çözüm: Gelir esnekliği, yüzde vergi geliri değişimi/yüzde taban değişimi: 12/8=1,5.
Nominal gelir büyürken vergi tarife eşikleri sabit kaldığı için kişi daha yüksek ortalama vergi ödemeye başlıyor. Bu olgu neyle açıklanır?
- A) Spesifik verginin azalması
- B) Ad valorem tarife
- C) Mali sürüklenme (bracket creep)
- D) İleriye vergi yansıması
- E) Yatay vergi adaleti
Doğru cevap: C
Çözüm: Tarife dilimleri nominal gelirle birlikte ayarlanmazsa kişiler daha üst dilimlere kayabilir; mali sürüklenme buna işaret eder.
Vergi gelirindeki artışın hem otomatik ekonomik büyümeyi hem de yıl içinde yapılan oran düzenlemelerini içerdiği ölçüm, saf otomatik esneklikten ziyade hangi kavrama yakındır?
- A) Belirlilik
- B) Vergi canlılığı (buoyancy)
- C) Vergi sorumluluğu
- D) Spesifik vergi
- E) Yatay adalet
Doğru cevap: B
Çözüm: Vergi canlılığı takdirî politika değişikliklerinin etkisini de barındırabilir; saf esneklikte bu etkiler ayrıştırılır.
Bir vergide olağan matrah 100.000 TL ve oran %20'dir. Kanuni istisna nedeniyle matrahın 25.000 TL'si vergilenmiyor. Başka değişken yoksa bu istisnanın basit vergi harcaması etkisi kaç TL'dir?
- A) 10.000 TL
- B) 2.500 TL
- C) 15.000 TL
- D) 20.000 TL
- E) 5.000 TL
Doğru cevap: E
Çözüm: İstisnasız vergi 20.000; istisnalı vergi 75.000×%20=15.000; fark 5.000 TL.
Bir üretim faaliyetinde marjinal dışsal zarar sabit 18 TL/birim, diğer koşullar basit Pigou çerçevesine uygundur. Düzeltici birim vergi hangi tutarı hedefler?
- A) Vergisiz piyasa hasılatının tamamı
- B) Ürünün satış fiyatının zorunlu olarak %18'i
- C) Birim başına 18 TL
- D) Birim başına 9 TL
- E) Birim başına 36 TL
Doğru cevap: C
Çözüm: Basit Pigou yaklaşımında uygun faaliyet düzeyinde birim başına marjinal dışsal zararı içselleştiren vergi 18 TL'dir.
Karşılaştırılabilir bir dönemde vergi geliri 500'den 600'e, gelir tabanı 1.000'den 1.100'e yükseliyor; takdirî politika değişikliği olmadığı varsayılıyor. Basit gelir esnekliği kaçtır?
- A) 1,5
- B) 0,5
- C) 1,0
- D) 2,0
- E) 2,5
Doğru cevap: D
Çözüm: Vergi gelirindeki artış %20; tabandaki artış %10. Esneklik 20/10=2,0'dır.
Fiyatı 100 TL olan malda 10 TL spesifik vergi ile %10 ad valorem vergi başlangıçta eşit yük doğuruyor. Vergi hariç malın fiyatı 200 TL'ye çıktığında hangi ifade doğrudur?
- A) Her iki vergi 20 TL olur
- B) Her iki vergi 10 TL kalır
- C) Spesifik vergi 10 TL kalır; ad valorem vergi 20 TL olur
- D) Spesifik vergi sıfırlanır; ad valorem vergi 10 TL olur
- E) Spesifik vergi 20 TL; ad valorem vergi 10 TL olur
Doğru cevap: C
Çözüm: Birim başına vergi miktara bağlı olduğundan 10 TL kalır; değer vergisi %10×200=20 TL'dir.
Bir çalışanın ücretinden verginin işveren tarafından kesilip idareye yatırıldığı örnekte en doğru hukuki-ekonomik kavram ayrımı hangisidir?
- A) Çalışan mükellef, işveren vergi sorumlusu olabilir; ekonomik yük ayrıca incelenir
- B) Verginin ekonomik yükünü kanunen mutlaka işveren taşır
- C) İşveren kesinti yaptığı için çalışan hiçbir şekilde mükellef olamaz
- D) Vergiyi doğuran olay, yalnız işverenin ödeme emri vermesidir
- E) Vergi sorumlusu sadece vergi mahkemesidir
Doğru cevap: A
Çözüm: Ücret vergisinde mükellef çalışan, stopajı yapıp yatıran işveren sorumlu olabilir; nihai ekonomik etki başka bir incelemedir.
İki alternatif tahsil sisteminin her ikisi de brüt 1.000 birim vergi geliri sağlıyor. A sisteminin idari maliyeti 30, uyum maliyeti 40; B sisteminin idari maliyeti 20, uyum maliyeti 25 birim. Toplam doğrudan maliyet bakımından hangisi daha iktisadidir?
- A) B sistemi; toplam maliyeti 45, A'nın 70 birimdir
- B) A sistemi; toplam maliyeti 40, B'nin 25 birimdir
- C) A sistemi; toplam maliyeti 30, B'nin 20 birimdir
- D) B sistemi; toplam maliyeti 70, A'nın 45 birimdir
- E) İki sistemin toplam doğrudan maliyeti de 1.000'dir
Doğru cevap: A
Çözüm: A: 30+40=70; B: 20+25=45. Aynı brüt gelir için toplam doğrudan maliyeti düşük olan B iktisadidir.
Vergi oranı %10 iken matrah 10.000 ve gelir 1.000; oran %15'e yükseltilince davranış tepkisiyle matrah 6.000 ve gelir 900 oluyor. Bu iki gözlemden hangi çıkarım doğrudur?
- A) Oran %15 olduğunda vergi gelirinin 1.500 olması zorunludur
- B) Matrah davranışsal tepki vermez; 6.000 bilgisi önemsizdir
- C) Bu örnekte oran artarken vergi geliri azalmıştır; bütün oranlar için genel sonuç çıkmaz
- D) İki gözlem optimum oranın kesin olarak %10 olduğunu kanıtlar
- E) Vergi geliri oranla her zaman aynı yönde hareket eder
Doğru cevap: C
Çözüm: %10×10.000=1.000 ve %15×6.000=900. Bu, ilgili geçişte hasılat düşüşünü gösterir; optimumu veya tüm oranları kanıtlamaz.