Dilimli tarifede ilk 100 birim %10, sonraki 200 birim %20, 300'ü aşan kısım %30 vergileniyor. 400 birim matrahın toplam vergisi kaçtır?
- A) 90 birim
- B) 80 birim
- C) 60 birim
- D) 70 birim
- E) 120 birim
Doğru cevap: B
Çözüm: Dilimler: 100×%10=10, 200×%20=40, son 100×%30=30; toplam 80 birim.
İlk 100 birim için %10, sonraki 200 birim için %20 ve kalan kısım için %30 oranının uygulandığı bir tarifede, 250 birim matrah için ortalama ve marjinal oranlar sırasıyla nedir?
- A) Ortalama %20; marjinal %16
- B) Ortalama %16; marjinal %20
- C) Ortalama %16; marjinal %30
- D) Ortalama %25; marjinal %30
- E) Ortalama %10; marjinal %20
Doğru cevap: B
Çözüm: Vergi 100×%10+150×%20=40; ortalama 40/250=%16, ilgili son dilimde marjinal %20.
İlk 100'e %10, 100–300 arasına %20 ve 300 üstüne %30 uygulanan tarifede matrah 250'den 350'ye çıktığında vergideki artışın bu artışa oranı kaçtır?
- A) %30
- B) %15
- C) %35
- D) %20
- E) %25
Doğru cevap: E
Çözüm: 250 matrahta vergi 10+150×%20=40; 350'de 10+200×%20+50×%30=65; fark 25/100=%25.
Rekabetçi piyasada talebin ters fonksiyonu P=100−Q, arzın ters fonksiyonu P=20+Q olsun. Satıcıdan tahsil edilen birim başına 10 TL vergi sonrası denge miktarı kaçtır?
- A) 30 birim
- B) 50 birim
- C) 40 birim
- D) 45 birim
- E) 35 birim
Doğru cevap: E
Çözüm: Vergili denge: 100−Q=(20+Q)+10; 70=2Q, Q=35. Vergisiz Q=40'tır.
Talep P=100−Q ve arz P=20+Q olan piyasada satıcıya birim başına 10 TL vergi konuyor. Vergi sonrası alıcı fiyatı ve satıcının eline geçen net fiyat hangisidir?
- A) Alıcı 60 TL; satıcı 60 TL
- B) Alıcı 55 TL; satıcı 65 TL
- C) Alıcı 60 TL; satıcı 50 TL
- D) Alıcı 65 TL; satıcı 55 TL
- E) Alıcı 70 TL; satıcı 60 TL
Doğru cevap: D
Çözüm: Vergi sonrası Q=35. Talep fiyatı 100−35=65; arz fiyatı 20+35=55; aradaki kama 10'dur.
Doğrusal arz-talep modelinde vergi öncesi miktar 300, vergi sonrası miktar 260 ve birim vergi 15 TL'dir. Vergi geliri ile ölü ağırlık kaybı sırasıyla kaçtır?
- A) 4.500 TL ve 300 TL
- B) 3.900 TL ve 600 TL
- C) 4.500 TL ve 600 TL
- D) 3.900 TL ve 300 TL
- E) 2.600 TL ve 300 TL
Doğru cevap: D
Çözüm: Vergi hasılatı 15×260=3.900; üçgen kayıp 1/2×15×(300−260)=300 TL'dir.
Rekabetçi bir piyasada arz tam esnek (yatay), talep aşağı eğimli olsun. Birim verginin küçük ve piyasada işlem devam ettiği varsayıldığında ekonomik yükün dağılımı için ne söylenebilir?
- A) Yük satıcı ve alıcı arasında mutlaka eşit bölünür
- B) Vergi yükünü alıcılar taşır; satıcının net aldığı fiyat değişmez
- C) Vergi yükünün tamamı satıcılarda kalır
- D) Vergi gelirinin tümü ölü ağırlık kaybına dönüşür
- E) Vergi hiçbir fiyatı ve miktarı değiştirmez
Doğru cevap: B
Çözüm: Tam esnek arz sabit net satıcı fiyatı gerektirir; vergi alıcı fiyatına yansır ve işlem miktarı azalabilir.
Talebin tam esnek olmayan (dikey), arzın yukarı eğimli olduğu rekabetçi piyasada birim vergi açısından hangisi beklenir?
- A) Miktar değişmez ve yükün tamamı alıcılara yansıyabilir
- B) Miktar zorunlu olarak iki katına çıkar
- C) Vergi geliri her durumda sıfır olur
- D) Alıcının ödediği fiyat kesinlikle değişmez
- E) Miktar sıfıra düşer ve vergiyi satıcı öder
Doğru cevap: A
Çözüm: Tam esnek olmayan talepte miktar fiyata tepki vermez; arzın uygun koşullarında vergi alıcı fiyatına aktarılır.
Standart rekabetçi arz-talep modelinde aynı miktar vergisi önce kanunen satıcıya, sonra kanunen alıcıya yüklenirse ve bütün diğer koşullar sabitse hangi sonuç beklenir?
- A) Vergi alıcıya yazılınca miktar mutlaka artar
- B) Yasal yükümlülük değişince vergi geliri her zaman ikiye katlanır
- C) Vergi satıcıya yazılınca bütün yük satıcıda kalır
- D) Vergi alıcıya yazılınca ekonomik yük tamamen yok olur
- E) Denge fiyatları, miktar ve ekonomik yük dağılımı değişmez
Doğru cevap: E
Çözüm: Standart modelde kanuni ödeme tarafının değişmesi tek başına vergi kamasını ve ekonomik yük dağılımını değiştirmez.
İki hane aynı %10 değer esaslı tüketim vergisiyle karşılaşmaktadır. A hanesi 100 birim gelirinin 80'ini, B hanesi 400 birim gelirinin 160'ını vergilendirilen tüketime harcıyor. Verginin gelire oranı bakımından doğru karşılaştırma hangisidir?
- A) A %10, B %10; gelire göre düz oranlıdır
- B) A %16, B %40; her ikisi de artan oranlıdır
- C) A %8, B %8; gelir düzeyi etkisizdir
- D) A %8, B %4; vergi gelire göre azalan etkili yük doğurur
- E) A %4, B %8; artan etkili yük doğurur
Doğru cevap: D
Çözüm: Vergi A'da 8, B'de 16'dır; gelire oranları 8/100=%8 ve 16/400=%4'tür.
Aşağıdaki örneklerden hangisi toplam vergi artsa bile ortalama vergi oranının düştüğünü doğrudan kanıtlar?
- A) Matrah 100'den 200'e, vergi 20'den 50'ye yükseliyor
- B) Matrah 100'den 200'e, vergi 20'den 30'a yükseliyor
- C) Matrah 100'den 200'e, vergi 10'dan 20'ye yükseliyor
- D) Matrah 100'den 200'e, vergi 20'den 60'a yükseliyor
- E) Matrah 100'den 200'e, vergi 10'dan 30'a yükseliyor
Doğru cevap: B
Çözüm: İlk oran 20/100=%20, ikinci oran 30/200=%15; toplam vergi yükselmiş, ortalama oran düşmüştür.
Ramsey vergileme yaklaşımının basitleştirilmiş ters esneklik sezgisine göre, diğer koşullar ve ilgili varsayımlar sabitse hangi tabana görece daha yüksek vergi oranı önerme eğilimi vardır?
- A) Fiyat esnekliği 0,3 olan tabana
- B) Fiyat esnekliği 3,0 olan tabana
- C) Fiyat esnekliği 2,0 olan tabana
- D) Fiyat esnekliği 1,0 olan tabana
- E) Fiyat esnekliği 1,5 olan tabana
Doğru cevap: A
Çözüm: Ramsey'nin basit ters esneklik sezgisinde görece düşük talep esnekliği daha az miktar tepkisi anlamına gelir; adalet koşulu ayrıca değerlendirilir.
Laffer eğrisine dayanarak bir ülkede vergi oranının %30'dan %25'e düşürülmesinin kesin olarak vergi gelirini artıracağı iddia ediliyor. Bu iddiadaki temel hata hangisidir?
- A) Laffer yaklaşımında vergi oranının gelirle ilişkisi tamamen doğrusal kabul edilir
- B) Her koşulda optimum oran tam olarak %50'dir
- C) Ülkenin eğri üzerindeki konumu ve matrah tepkisi bilinmeden sonuç kesinleştirilemez
- D) Vergi geliri vergi matrahından hiçbir şekilde etkilenmez
- E) Vergi oranını azaltmak matematiksel olarak her zaman geliri azaltır
Doğru cevap: C
Çözüm: Laffer eğrisi ters-U olasılığını gösterir; belirli bir oran indiriminin hasılat etkisi koşullara ve başlangıç konumuna bağlıdır.
Bir vergide olağan matrah 100.000 TL ve oran %20'dir. Kanuni istisna nedeniyle matrahın 25.000 TL'si vergilenmiyor. Başka değişken yoksa bu istisnanın basit vergi harcaması etkisi kaç TL'dir?
- A) 10.000 TL
- B) 2.500 TL
- C) 15.000 TL
- D) 20.000 TL
- E) 5.000 TL
Doğru cevap: E
Çözüm: İstisnasız vergi 20.000; istisnalı vergi 75.000×%20=15.000; fark 5.000 TL.
Bir üretim faaliyetinde marjinal dışsal zarar sabit 18 TL/birim, diğer koşullar basit Pigou çerçevesine uygundur. Düzeltici birim vergi hangi tutarı hedefler?
- A) Vergisiz piyasa hasılatının tamamı
- B) Ürünün satış fiyatının zorunlu olarak %18'i
- C) Birim başına 18 TL
- D) Birim başına 9 TL
- E) Birim başına 36 TL
Doğru cevap: C
Çözüm: Basit Pigou yaklaşımında uygun faaliyet düzeyinde birim başına marjinal dışsal zararı içselleştiren vergi 18 TL'dir.
Karşılaştırılabilir bir dönemde vergi geliri 500'den 600'e, gelir tabanı 1.000'den 1.100'e yükseliyor; takdirî politika değişikliği olmadığı varsayılıyor. Basit gelir esnekliği kaçtır?
- A) 1,5
- B) 0,5
- C) 1,0
- D) 2,0
- E) 2,5
Doğru cevap: D
Çözüm: Vergi gelirindeki artış %20; tabandaki artış %10. Esneklik 20/10=2,0'dır.
Fiyatı 100 TL olan malda 10 TL spesifik vergi ile %10 ad valorem vergi başlangıçta eşit yük doğuruyor. Vergi hariç malın fiyatı 200 TL'ye çıktığında hangi ifade doğrudur?
- A) Her iki vergi 20 TL olur
- B) Her iki vergi 10 TL kalır
- C) Spesifik vergi 10 TL kalır; ad valorem vergi 20 TL olur
- D) Spesifik vergi sıfırlanır; ad valorem vergi 10 TL olur
- E) Spesifik vergi 20 TL; ad valorem vergi 10 TL olur
Doğru cevap: C
Çözüm: Birim başına vergi miktara bağlı olduğundan 10 TL kalır; değer vergisi %10×200=20 TL'dir.
Bir çalışanın ücretinden verginin işveren tarafından kesilip idareye yatırıldığı örnekte en doğru hukuki-ekonomik kavram ayrımı hangisidir?
- A) Çalışan mükellef, işveren vergi sorumlusu olabilir; ekonomik yük ayrıca incelenir
- B) Verginin ekonomik yükünü kanunen mutlaka işveren taşır
- C) İşveren kesinti yaptığı için çalışan hiçbir şekilde mükellef olamaz
- D) Vergiyi doğuran olay, yalnız işverenin ödeme emri vermesidir
- E) Vergi sorumlusu sadece vergi mahkemesidir
Doğru cevap: A
Çözüm: Ücret vergisinde mükellef çalışan, stopajı yapıp yatıran işveren sorumlu olabilir; nihai ekonomik etki başka bir incelemedir.
İki alternatif tahsil sisteminin her ikisi de brüt 1.000 birim vergi geliri sağlıyor. A sisteminin idari maliyeti 30, uyum maliyeti 40; B sisteminin idari maliyeti 20, uyum maliyeti 25 birim. Toplam doğrudan maliyet bakımından hangisi daha iktisadidir?
- A) B sistemi; toplam maliyeti 45, A'nın 70 birimdir
- B) A sistemi; toplam maliyeti 40, B'nin 25 birimdir
- C) A sistemi; toplam maliyeti 30, B'nin 20 birimdir
- D) B sistemi; toplam maliyeti 70, A'nın 45 birimdir
- E) İki sistemin toplam doğrudan maliyeti de 1.000'dir
Doğru cevap: A
Çözüm: A: 30+40=70; B: 20+25=45. Aynı brüt gelir için toplam doğrudan maliyeti düşük olan B iktisadidir.
Vergi oranı %10 iken matrah 10.000 ve gelir 1.000; oran %15'e yükseltilince davranış tepkisiyle matrah 6.000 ve gelir 900 oluyor. Bu iki gözlemden hangi çıkarım doğrudur?
- A) Oran %15 olduğunda vergi gelirinin 1.500 olması zorunludur
- B) Matrah davranışsal tepki vermez; 6.000 bilgisi önemsizdir
- C) Bu örnekte oran artarken vergi geliri azalmıştır; bütün oranlar için genel sonuç çıkmaz
- D) İki gözlem optimum oranın kesin olarak %10 olduğunu kanıtlar
- E) Vergi geliri oranla her zaman aynı yönde hareket eder
Doğru cevap: C
Çözüm: %10×10.000=1.000 ve %15×6.000=900. Bu, ilgili geçişte hasılat düşüşünü gösterir; optimumu veya tüm oranları kanıtlamaz.