Devletin bir antlaşmanın belirli hükümlerinin kendisine uygulanmasını dışlamayı ya da değiştirmeyi amaçlayan tek taraflı beyanı nedir?
- A) Konsolosluk bildirimi
- B) Ön yargılama
- C) İhbarname teatisi
- D) Soruşturma heyeti
- E) Çekince (reservation)
Doğru cevap: E
Çözüm: Çekince, antlaşmanın belirli hükümlerinin devlet bakımından hukukî etkisini dışlamak veya değiştirmek amacı taşıyan tek taraflı beyandır.
Antlaşmadan öngörülen usulle çıkma iradesinin bildirilmesi hangi kavrama yakındır?
- A) Fesih veya çekilme bildirimi (denunciation)
- B) Büyükelçi için agrément alınması
- C) Yeni bir konsolosluk binası kiralanması
- D) Sadece diplomatik davet gönderilmesi
- E) Sınır sorununu araştırma heyetine aktarmak
Doğru cevap: A
Çözüm: Denunciation, antlaşmadan çıkışa ilişkin bildirimi anlatır; bunun mümkün olup olmadığı antlaşma hükümleri ve hukuk kurallarına bağlıdır.
Uluslararası uyuşmazlığın tarafların doğrudan görüşmesiyle çözülmeye çalışılması nedir?
- A) Tanınmamış zorlayıcı işgal
- B) Görüşme (negotiation)
- C) Uluslararası casusluk
- D) Antlaşmanın kayıt dışı bırakılması
- E) Konsolosluk bağışıklığı
Doğru cevap: B
Çözüm: Görüşme, tarafların doğrudan karşılıklı müzakere ederek uzlaşma aradığı barışçı çözüm yöntemidir.
Üçüncü bir tarafın çatışan devletleri görüşmeye başlatması, fakat çözüm önerisini zorunlu olarak üstlenmemesi hangi yöntemdir?
- A) Meşru müdafaa
- B) Tek taraflı ilhak
- C) Dostça girişim (good offices)
- D) Yargısal ceza yaptırımı
- E) Diplomatik personel dokunulmazlığı
Doğru cevap: C
Çözüm: Dostça girişimde üçüncü taraf görüşme imkânı sağlar; esas çözüm görüşmesini taraflar yapar.
Üçüncü kişinin tarafların uzlaşma sürecine etkin katılarak çözüm önerileri sunabilmesi hangi yöntemdir?
- A) Diplomatik sınır dışı etme
- B) Devletler arası noterlik
- C) Savaş tazminatı tahsili
- D) Arabuluculuk (mediation)
- E) Zorlayıcı hukuk yaratımı
Doğru cevap: D
Çözüm: Arabulucu tarafları yakınlaştırmak ve çözüm önermek üzere sürece etkin katkı verebilir; anlaşma tarafların iradesine bağlıdır.
Tarafların belirli uyuşmazlığı seçtikleri hakem veya hakem kuruluna götürerek bağlayıcı karar aldırması hangi yöntemdir?
- A) Protokol nezaketi
- B) Şahsi diplomatik bağışıklık
- C) Genel Kurul tavsiyesi
- D) Sadece dostça girişim
- E) Uluslararası tahkim (arbitration)
Doğru cevap: E
Çözüm: Tahkim, tarafların rızasına dayanan ve yetkilendirilen hakem kurulunun hukukî karar verdiği uyuşmazlık çözüm yoludur.
Antlaşmanın yorumunda Viyana Sözleşmesi 31. maddeye uygun yöntem hangisidir?
- A) Yalnız tarafların bugün kamuoyuna söylediklerini dikkate almak
- B) Antlaşmanın sadece ilk paragrafını esas almak
- C) Belgeyi sadece devletin iç politikasıyla açıklamak
- D) Terimlerin olağan anlamını bağlam, konu ve amaçla birlikte iyi niyetle incelemek
- E) Bütün tanımları bağlamdan koparmak
Doğru cevap: D
Çözüm: 31. madde yorum için iyi niyet, metnin olağan anlamı, bağlam ve konu-amaç ilişkisini kurar.
Antlaşmanın sona ermesinde “koşulların köklü değişmesi” savunmasına ilişkin doğru ifade hangisidir?
- A) Her ekonomik dalgalanmada antlaşma kendiliğinden sona erer
- B) Sınır antlaşmaları bu savunmayla her zaman kolayca değiştirilebilir
- C) Değişiklik hiçbir olayda hukuken tartışılamaz
- D) Her devlet tek taraflı duyuruyla bütün antlaşmalarını kaldırabilir
- E) İstisnai ve sıkı koşullara tabidir; sınır kuran antlaşmalar bakımından özel sınırlama vardır
Doğru cevap: E
Çözüm: Viyana Sözleşmesi 62. madde köklü değişiklik iddiasını dar koşullara bağlar ve sınır antlaşmalarıyla ilgili istisna getirir.
İki taraflı antlaşmada bir tarafın antlaşmayı esaslı şekilde ihlal etmesi hâlinde diğer taraf hangi hukuki yola başvurabilir?
- A) Koşulları varsa sona erdirme veya uygulamayı askıya alma gerekçesi ileri sürebilir
- B) İhlal eden devletin bütün vatandaşlarına otomatik diplomatik dokunulmazlık verilir
- C) Hangi antlaşma olursa olsun derhâl otomatik savaş zorunluluğu doğar
- D) Her esaslı ihlal antlaşmayı üçüncü devlet adına değiştirir
- E) Hukukî ihlal hiçbir antlaşmanın uygulanmasını etkileyemez
Doğru cevap: A
Çözüm: Viyana Sözleşmesi 60. madde belirli koşullarda esaslı ihlalin antlaşmanın sona erdirilmesi veya askıya alınmasına dayanak olabileceğini düzenler.
Diplomatik/siyasal uyuşmazlık çözümü ile yargısal çözüm arasındaki temel ayrım hangisidir?
- A) Müzakere her durumda tarafları bağlayan mahkeme kararıdır
- B) Siyasal çözüm uzlaşma ve öneriyi, yargısal çözüm hukukî karar süreçlerini öne çıkarır
- C) Yargısal çözüm yalnız basın toplantısı yapmaktır
- D) Arabulucu bütün davalarda zorunlu yüksek mahkemedir
- E) Siyasal yollar uluslararası hukukta tamamen yasaktır
Doğru cevap: B
Çözüm: Görüşme ve arabuluculuk tarafların uzlaşmasını ararken yargısal yollar yetki ve usule bağlı hukukî karar verir.
Uyuşmazlığın maddi olaylarının tarafsız biçimde ortaya konmasına odaklanan barışçı yöntem hangisidir?
- A) Tarafsız kişiyi istenmeyen kişi ilan etme
- B) Silahlı yaptırım uygulama
- C) Soruşturma veya olay incelemesi (enquiry)
- D) Antlaşmaya çekince koyma
- E) Diplomatik çantayı alıkoyma
Doğru cevap: C
Çözüm: Enquiry uyuşmazlığın olgularını araştırmaya yönelir; müzakere ve mahkemeden farklı işleve sahiptir.
Uzlaştırma komisyonunun tipik çıktısı için genel olarak hangisi doğrudur?
- A) Tarafları rıza olmadan her durumda otomatik mahkûm eden ceza kararı
- B) Bütün devletler için zorunlu genel yasa
- C) Antlaşmaların yürürlüğünü otomatik sona erdiren bildiri
- D) Taraflara çözüm öneren rapor; bağlayıcılığı tarafların özel kabulüne bağlı olabilir
- E) Diplomatik temsilcilerin dokunulmazlığını kaldıran izin
Doğru cevap: D
Çözüm: Uzlaştırmada üçüncü bir heyet öneri hazırlayabilir; hakem/yargı kararının bağlayıcılığıyla karıştırılmaz.
Uluslararası Adalet Divanının devletler arasındaki çekişmeli uyuşmazlıkta yetkisi bakımından doğru yaklaşım hangisidir?
- A) Bir devlet başka devleti rızası olmadan her konuda otomatik dava ettirir
- B) Divan yalnız gerçek kişileri ceza mahkemesinde yargılar
- C) Divan sadece ekonomik istatistik yayımlar
- D) Divanın varlığı bütün tahkim sözleşmelerini otomatik iptal eder
- E) Yargı yetkisi ilgili devletlerin rızasıyla bağlantılı hukuki bir dayanağa sahip olmalıdır
Doğru cevap: E
Çözüm: UAD çekişmeli yargıda devletlerin özel anlaşma, antlaşma hükmü veya yetki beyanı gibi kaynaklarla kurulan rızasına dayanır.
Taraflar sınır olayı hakkında birbirini suçluyor, bağımsız heyet öncelikle olayın gerçekleşme biçimini ve kanıtlarını araştırıyor. Hangi barışçı yöntem uygulanıyor?
- A) Persona non grata ilanı
- B) Antlaşma çekincesi
- C) Diplomatik dokunulmazlıktan feragat
- D) Soruşturma / olay incelemesi (enquiry)
- E) Kuvvet kullanımı yetkilendirmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Enquiry olgusal uyuşmazlığın aydınlatılmasıdır; tek başına hakem kararının bütün hukuki sonuçlarını taşımaz.
İki devlet, aralarındaki hukuki uyuşmazlığı UAD’ye götürmek istiyor fakat hiçbir yetki dayanağı bulunmuyor. Temel hukukî engel hangisidir?
- A) UAD hiçbir zaman devlet uyuşmazlığına bakamaz
- B) UAD yalnız özel şirketlerin alacaklarını çözer
- C) Bütün devletler divanın zorunlu yargı yetkisini otomatik kabul etmiştir
- D) Divan davalarda antlaşma hukukunu uygulayamaz
- E) Divanın çekişmeli davalarda yetkisi için devletlerin rızasına dayalı hukukî dayanak gerekir
Doğru cevap: E
Çözüm: UAD, devletler arasındaki çekişmeli davalarda özel anlaşma, yetki şartı veya uygun beyan gibi rızaya dayalı yetki temeline ihtiyaç duyar.
Taraf oldukları antlaşmada uyuşmazlıkların UAD’ye sunulmasını öngören geçerli bir yargı yetkisi maddesi bulunmaktadır. Bu hükmün işlevi hangisidir?
- A) Belirlenen uyuşmazlıklar için Divanın yargı yetkisine rıza dayanağı sağlaması
- B) Bütün dünya devletlerini her konuda otomatik yargılatması
- C) UAD kararlarının hiçbir bağlayıcılığının kalmaması
- D) Antlaşma yorumunun yerini sadece siyasî beyanların alması
- E) Diplomatik arşivlerin sınırsız aranmasına izin vermesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Antlaşmadaki uyuşmazlık çözüm maddesi (compromissory clause), kapsamına giren davalarda mahkeme yargı yetkisi için dayanak olabilir.
İki devlet, seçtikleri hakem kurulunun kararının bağlayıcı olacağını önceden kabul ediyor. Bu yöntem aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yalnız tavsiye sunan dostça girişim
- B) Rızaya dayalı uluslararası tahkim
- C) Görüşme ortamı sağlayan arabuluculuk
- D) Diplomatik misyon şefi ataması
- E) Sadece olay araştırması
Doğru cevap: B
Çözüm: Tahkimde taraflar uyuşmazlığı hakem kuruluna götürür ve karara uyma yükümlülüğünü üstlenir; siyasi arabuluculuktan farklıdır.
BM’nin yetkili organı UAD’den bir hukukî konu hakkında danışma görüşü talep ediyor. Bu mekanizma için doğru ifade nedir?
- A) Danışma görüşüne yalnız gerçek kişiler başvurabilir
- B) Her danışma görüşü bütün devletler arasında yeni bir antlaşma olur
- C) Danışma görüşü çekişmeli davada iki devlet arasındaki bağlayıcı hükümle aynı usulî niteliği taşımaz
- D) Danışma görüşleri her durumda mahkemenin yargı yetkisinin yokluğu demektir
- E) Danışma görüşü yalnız hakem kurullarınca verilir
Doğru cevap: C
Çözüm: UAD danışma görüşleri yetkili BM organ veya kuruluşlarının hukukî sorularına yöneliktir; çekişmeli yargıdaki taraflar arası karar niteliğiyle karıştırılmaz.
Güvenlik Konseyi, süren uyuşmazlıkta taraflara müzakere yolunu tavsiye ediyor; başka bir olayda VII. Bölüm kapsamında bağlayıcı yaptırım kararı alıyor. Ayrım nasıl açıklanır?
- A) Her iki karar da her durumda yalnız şahsi nezaket kuralıdır
- B) VII. Bölüm yalnız büyükelçi atama usulünü düzenler
- C) VI. Bölüm her türlü askeri işgal zorunluluğu getirir
- D) VI. Bölümde barışçı çözüm önerisi ile VII. Bölümde Şart yetkisine dayalı zorlama tedbiri farklıdır
- E) Konsey antlaşmalara veya barışçı çözüm yollarına hiç değinemez
Doğru cevap: D
Çözüm: BM Şartı VI. Bölüm uyuşmazlıkların barışçı çözümünü, VII. Bölüm ise barışa tehdit ve saldırı konularındaki kolektif önlemleri düzenler.
Bir devlet diplomatik ajanının özel hukuk davasındaki yargı bağışıklığından açıkça feragat ediyor. Aynı davada kararın zorla icrası için ayrıca feragat gerekmesi nasıl açıklanır?
- A) İlk feragat bütün diplomatik arşivleri otomatik ortadan kaldırır
- B) Mahkeme kararı bütün üçüncü devletlerin ceza yargısını devralır
- C) Diplomatik ajan davaya katılınca her antlaşma kendiliğinden sona erer
- D) Yargı bağışıklığından feragat yalnız konsolosluk vizesi sayılır
- E) Yargı bağışıklığından feragat kararın icrasına ilişkin bağışıklıktan feragat sayılmaz
Doğru cevap: E
Çözüm: 1961 Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi 32/4, hukuk ve idare davalarında yargı bağışıklığından feragatin icra bağışıklığından ayrıca feragat yerine geçmediğini açıklar.