Diplomatik ilişkilerde gönderen devlet ile kabul eden devlet ayrımı için doğru açıklama hangisidir?
- A) Gönderen temsilciyi yollar; kabul eden onu kendi ülkesinde kabul eder
- B) Gönderen mutlaka daha büyük nüfusa sahiptir
- C) Kabul eden yalnız uluslararası örgüt olabilir
- D) İki sıfat yalnız ülkenin kıtasını belirler
- E) Gönderen her durumda yargı yetkisini tüm dünyada kullanır
Doğru cevap: A
Çözüm: Gönderen devlet diplomatik misyonunu kuran ve personeli atayan; kabul eden devlet ise misyonun bulunduğu devlettir.
Misyon şefi atanmasında agrément isteyen devlete kabul eden devletin gerekçe sunma yükümlülüğü bakımından doğru ifade nedir?
- A) Reddin geçerliliği yalnız UAD kararına bağlıdır
- B) Kabul eden devlet agrément vermeyi reddederken gerekçe belirtmek zorunda değildir
- C) Agrément yalnız özel şirket müdürleri için aranır
- D) Reddedilen kişiye zorunlu vatandaşlık verilir
- E) Büyükelçi her hâlükârda göreve başlar
Doğru cevap: B
Çözüm: 1961 Viyana Sözleşmesi 4. madde, kabul eden devletin agrément vermemesi hâlinde neden belirtmek zorunda olmadığını düzenler.
Diplomatik temsilcinin persona non grata ilan edilmesi hakkında hangi ifade doğrudur?
- A) İlan yalnız ceza mahkemesinde mahkûmiyet sonrası mümkündür
- B) İlan ancak bütün BM üyeleri oybirliğiyle olursa geçerlidir
- C) Kabul eden devlet bunu görevli henüz ülkeye gelmeden de açıklayabilir
- D) İlan antlaşmalara taraf olma hakkını kaldırır
- E) İlan her durumda savaş ilanı sayılır
Doğru cevap: C
Çözüm: 1961 Viyana Sözleşmesi 9. madde persona non grata bildiriminin görevli ülkeye gelmeden de yapılabilmesini düzenler.
Büyükelçilik binasının statüsüne ilişkin en doğru ifade hangisidir?
- A) Bina fiziksel olarak gönderen devletin toprağına dönüşür
- B) Bina uluslararası mahkemenin zorunlu mülkü olur
- C) Ev sahibi polis her koşulda izinsiz girebilir
- D) Bina kabul eden devletin ülkesindedir, fakat diplomatik dokunulmazlıktan yararlanır
- E) Misyon arşivi diplomatik koruma kapsamında değildir
Doğru cevap: D
Çözüm: Diplomatik bina yabancı ülke toprağı değildir; dokunulmazlığı 1961 Viyana Sözleşmesinin 22. maddesinde düzenlenir.
Diplomatik ajanın ceza yargısı bağışıklığı hakkında doğru ifade nedir?
- A) Bağışıklık tüm hukuk kurallarını ortadan kaldırır
- B) Diplomat tüm ülkelerin askerî komutanı olur
- C) Bağışıklık her ihlali resmen meşrulaştırır
- D) Diplomat hiçbir hukukî yükümlülüğe tabi değildir
- E) Bağışıklık kabul eden devletin yargısından korur; gönderen devletin yargı yetkisini otomatik kaldırmaz
Doğru cevap: E
Çözüm: 31. madde kapsamındaki yargı bağışıklığı görev ve kişi korumasıdır; hukukî kurallara uyma yükümlülüğünü silmez.
Diplomatik ajanın yargı bağışıklığından feragat etme yetkisi kural olarak kimdedir?
- A) Gönderen devlette
- B) Kabul eden devletin belediye başkanında
- C) Diplomatik ajanın kişisel sosyal medya hesabında
- D) Uluslararası ticaret odasında
- E) Herhangi bir üçüncü devletin gümrüğünde
Doğru cevap: A
Çözüm: 1961 Viyana Sözleşmesi 32. madde diplomatik yargı bağışıklığından feragatin gönderen devlet tarafından yapılacağını düzenler.
Diplomatik ve konsolosluk bağışıklıklarının kapsamı bakımından hangisi doğrudur?
- A) Konsolos her kişisel eyleminde diplomattan daha geniş bağışıklığa sahiptir
- B) Diplomatik bağışıklık genel olarak daha geniştir; konsolosluk yargı bağışıklığı ağırlıkla görevle bağlantılı fiiller içindir
- C) Diplomatik ve konsolosluk yetkileri her konuda özdeştir
- D) Konsolosluk bağımsız egemen devlet yaratır
- E) Bütün bağışıklıklar yalnız mahkemenin kurulduğu tarih için geçerlidir
Doğru cevap: B
Çözüm: 1963 Sözleşmesi 43. madde konsolosluk yargı bağışıklığını görev sırasında yapılan fiillerle ilişkilendirir; diplomatik bağışıklığın kapsamı farklıdır.
Yabancı ülkede tutuklanan konsolosluk gönderen devletinin vatandaşına ilişkin 1963 Viyana Sözleşmesi 36. maddedeki temel ilke hangisidir?
- A) Tutuklanan herkes otomatik konsolos olur
- B) Konsolosluk her vatandaşını yargı dışına çıkarır
- C) Kişiye konsolosluk hakları gecikmeksizin bildirilir; talep ederse konsolosluğa bildirim yapılır
- D) Konsolosluk görevlileri otomatik tahliye emri verir
- E) Her tutuklama antlaşmaları sona erdirir
Doğru cevap: C
Çözüm: 1963 Viyana Sözleşmesi 36. madde kişinin konsolosluk iletişimine ilişkin haklarını, talep durumunda bildirim ve gecikmeksizin bilgilendirmeyi düzenler.
Diplomatik çantayla ilgili doğru kural hangisidir?
- A) Diplomatik çanta her zaman genel gümrük kontrolüne açık tutulur
- B) Her özel şirket paketi diplomatik çanta olur
- C) Çanta yalnız konsolosluk arşivinde geçerlidir
- D) Uygun diplomatik çanta kabul eden devlet makamlarınca açılmaz veya alıkonulmaz
- E) Çantaya ilişkin hukuk koruması bulunmaz
Doğru cevap: D
Çözüm: 1961 Viyana Sözleşmesi 27. madde diplomatik çantanın açılmaması ve alıkonulmaması kuralını düzenler.
Onaylama koşulu öngörülen bir antlaşmada imza ile onaylama için doğru karşılaştırma hangisidir?
- A) İmza her durumda bütün üçüncü devletleri otomatik bağlar
- B) Onaylama antlaşmayı kesinlikle geçersiz kılar
- C) İmza daima çekince ile aynı anlamdadır
- D) Onaylama yalnız davet mektubu gönderilmesidir
- E) İmza metni tasdik edebilir; antlaşmayla bağlanmak için ayrıca onaylama gerekebilir
Doğru cevap: E
Çözüm: Antlaşmanın bağlanma usulü belirleyicidir; imza ile nihai bağlılık aynı aşama olmayabilir.
1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesine göre bir çekince hangi durumda geçersizlik sorunu doğurur?
- A) Antlaşmanın konu ve amacıyla bağdaşmıyorsa
- B) Yalnız devletin adı uzunsa
- C) Müzakerede tercüman bulunuyorsa
- D) Çekince birkaç sözcükten oluşuyorsa
- E) Antlaşma birden çok sayfa içeriyorsa
Doğru cevap: A
Çözüm: Viyana Sözleşmesi 19. madde çekincelerin antlaşmanın konu ve amacıyla uyumluluğuna ilişkin temel sınırı koyar.
Çok taraflı antlaşmada tevdi makamının (depositary) tipik işlevi hangisidir?
- A) UAD yerine zorunlu ceza kararı vermek
- B) Antlaşmayla ilgili imza, onay veya katılma belgelerini muhafaza edip bildirimleri yönetmek
- C) Tarafların tüm sınırlarını tek başına çizmek
- D) Bütün bağışıklıkları bağımsız olarak kaldırmak
- E) Taraf devletlerin ekonomik bütçelerini onaylamak
Doğru cevap: B
Çözüm: Tevdi makamı antlaşma işlemlerini saklar ve taraflara usulüne uygun bildirimlerde bulunur; her zaman uyuşmazlık hakemi değildir.
BM Şartı 102. madde bağlamında bir antlaşmanın BM Sekretaryasına kaydedilmemesinin temel usulî sonucu nedir?
- A) Antlaşma her durumda baştan yok sayılır
- B) Bütün tarafların vatandaşlığı otomatik sona erer
- C) Kaydedilmemiş antlaşmaya BM organları önünde dayanılması kısıtlanır
- D) Uluslararası mahkemelerin tamamı kapatılır
- E) Kayıt yapılmaması doğrudan silahlı çatışma iznidir
Doğru cevap: C
Çözüm: BM Şartı 102/2 kaydedilmemiş antlaşmaya BM organları önünde dayanılmasını engeller; kayıt yokluğu antlaşmayı kendiliğinden geçersiz yapmaz.
Antlaşmanın yorumunda Viyana Sözleşmesi 31. maddeye uygun yöntem hangisidir?
- A) Yalnız tarafların bugün kamuoyuna söylediklerini dikkate almak
- B) Antlaşmanın sadece ilk paragrafını esas almak
- C) Belgeyi sadece devletin iç politikasıyla açıklamak
- D) Terimlerin olağan anlamını bağlam, konu ve amaçla birlikte iyi niyetle incelemek
- E) Bütün tanımları bağlamdan koparmak
Doğru cevap: D
Çözüm: 31. madde yorum için iyi niyet, metnin olağan anlamı, bağlam ve konu-amaç ilişkisini kurar.
Antlaşmanın sona ermesinde “koşulların köklü değişmesi” savunmasına ilişkin doğru ifade hangisidir?
- A) Her ekonomik dalgalanmada antlaşma kendiliğinden sona erer
- B) Sınır antlaşmaları bu savunmayla her zaman kolayca değiştirilebilir
- C) Değişiklik hiçbir olayda hukuken tartışılamaz
- D) Her devlet tek taraflı duyuruyla bütün antlaşmalarını kaldırabilir
- E) İstisnai ve sıkı koşullara tabidir; sınır kuran antlaşmalar bakımından özel sınırlama vardır
Doğru cevap: E
Çözüm: Viyana Sözleşmesi 62. madde köklü değişiklik iddiasını dar koşullara bağlar ve sınır antlaşmalarıyla ilgili istisna getirir.
İki taraflı antlaşmada bir tarafın antlaşmayı esaslı şekilde ihlal etmesi hâlinde diğer taraf hangi hukuki yola başvurabilir?
- A) Koşulları varsa sona erdirme veya uygulamayı askıya alma gerekçesi ileri sürebilir
- B) İhlal eden devletin bütün vatandaşlarına otomatik diplomatik dokunulmazlık verilir
- C) Hangi antlaşma olursa olsun derhâl otomatik savaş zorunluluğu doğar
- D) Her esaslı ihlal antlaşmayı üçüncü devlet adına değiştirir
- E) Hukukî ihlal hiçbir antlaşmanın uygulanmasını etkileyemez
Doğru cevap: A
Çözüm: Viyana Sözleşmesi 60. madde belirli koşullarda esaslı ihlalin antlaşmanın sona erdirilmesi veya askıya alınmasına dayanak olabileceğini düzenler.
Diplomatik/siyasal uyuşmazlık çözümü ile yargısal çözüm arasındaki temel ayrım hangisidir?
- A) Müzakere her durumda tarafları bağlayan mahkeme kararıdır
- B) Siyasal çözüm uzlaşma ve öneriyi, yargısal çözüm hukukî karar süreçlerini öne çıkarır
- C) Yargısal çözüm yalnız basın toplantısı yapmaktır
- D) Arabulucu bütün davalarda zorunlu yüksek mahkemedir
- E) Siyasal yollar uluslararası hukukta tamamen yasaktır
Doğru cevap: B
Çözüm: Görüşme ve arabuluculuk tarafların uzlaşmasını ararken yargısal yollar yetki ve usule bağlı hukukî karar verir.
Uyuşmazlığın maddi olaylarının tarafsız biçimde ortaya konmasına odaklanan barışçı yöntem hangisidir?
- A) Tarafsız kişiyi istenmeyen kişi ilan etme
- B) Silahlı yaptırım uygulama
- C) Soruşturma veya olay incelemesi (enquiry)
- D) Antlaşmaya çekince koyma
- E) Diplomatik çantayı alıkoyma
Doğru cevap: C
Çözüm: Enquiry uyuşmazlığın olgularını araştırmaya yönelir; müzakere ve mahkemeden farklı işleve sahiptir.
Uzlaştırma komisyonunun tipik çıktısı için genel olarak hangisi doğrudur?
- A) Tarafları rıza olmadan her durumda otomatik mahkûm eden ceza kararı
- B) Bütün devletler için zorunlu genel yasa
- C) Antlaşmaların yürürlüğünü otomatik sona erdiren bildiri
- D) Taraflara çözüm öneren rapor; bağlayıcılığı tarafların özel kabulüne bağlı olabilir
- E) Diplomatik temsilcilerin dokunulmazlığını kaldıran izin
Doğru cevap: D
Çözüm: Uzlaştırmada üçüncü bir heyet öneri hazırlayabilir; hakem/yargı kararının bağlayıcılığıyla karıştırılmaz.
Uluslararası Adalet Divanının devletler arasındaki çekişmeli uyuşmazlıkta yetkisi bakımından doğru yaklaşım hangisidir?
- A) Bir devlet başka devleti rızası olmadan her konuda otomatik dava ettirir
- B) Divan yalnız gerçek kişileri ceza mahkemesinde yargılar
- C) Divan sadece ekonomik istatistik yayımlar
- D) Divanın varlığı bütün tahkim sözleşmelerini otomatik iptal eder
- E) Yargı yetkisi ilgili devletlerin rızasıyla bağlantılı hukuki bir dayanağa sahip olmalıdır
Doğru cevap: E
Çözüm: UAD çekişmeli yargıda devletlerin özel anlaşma, antlaşma hükmü veya yetki beyanı gibi kaynaklarla kurulan rızasına dayanır.