1914’te İtalya’nın başlangıçta tarafsız kalıp 1915’te İtilaf yanında savaşa girmesi hangi genel yargıyı destekler?
- A) 1882 Üçlü İttifak İtalya’yı 1914’te Britanya’ya saldırmaya hukuken zorlamıştır
- B) Savaş öncesi ittifak üyeliği devletin her koşulda otomatik aynı safta savaşacağı anlamına gelmez
- C) İtalya 1915’te savaşın tüm taraflarını birleştirmiştir
- D) Üçlü İtilaf, Üçlü İttifak’la aynı üyelikten oluşmuştur
- E) İtalya savaş boyunca hiçbir cephede askerî faaliyet göstermemiştir
Doğru cevap: B
Çözüm: İtalya 1882 Üçlü İttifak üyesiydi ancak 1914’te tarafsız kaldı; 1915’te İtilaf cephesine geçti.
Bir sınav metni “uluslararası kuruluş” ile “bölgesel forum” kavramlarını aynı hukuki nitelikte sunuyor. Hangi yaklaşım bu hatayı düzeltir?
- A) Adında “dünya” olan her kurumun askerî ittifak olduğunu kabul etmek
- B) “Konsey” kelimesi geçen her kurumun aynı örgüte bağlı olduğunu varsaymak
- C) Tüm siyasi forumların BM ana organı olduğunu kabul etmek
- D) Bölgesel kuruluşların hiçbir uluslararası hukuk ilişkisi olamayacağını ileri sürmek
- E) Kuruluş belgesini, üyelik kapsamını, organlarını, karar bağlayıcılığını ve işlevini ayrı ayrı incelemek
Doğru cevap: E
Çözüm: Örgüt ve forumları yalnız isimleriyle değil antlaşma temeli, coğrafi kapsam, hukuki yetki ve görevleriyle ayırmak gerekir.
“Türkiye 1939’a kadar bütün komşularıyla aynı antlaşmayı yaptı; bölgesel girişimlerde coğrafyanın önemi yoktu” iddiası niçin yanlıştır?
- A) Çünkü her iki pakt da yalnız 2005’te imzalanmıştır.
- B) Çünkü Balkan Antantı Güney Amerika ülkeleri arasında kurulmuştur.
- C) Çünkü Sadabat Paktı sadece bir BM güvenlik kararıdır.
- D) Balkan Antantı ve Sadabat Paktı farklı coğrafi ortaklara ve bölgesel amaçlara dayanan iki ayrı düzenlemedir.
- E) Çünkü 1930’larda Türkiye dış politika yürütmemiştir.
Doğru cevap: D
Çözüm: 1934 Balkan Antantının Yunanistan-Romanya-Yugoslavya; 1937 Sadabatın İran-Irak-Afganistan ortakları bulunur.
Yabancı uyruklu kişi gözaltına alınıyor ve konsolosluğuyla temas hakkını kullanmak istiyor. 1963 Viyana Sözleşmesi 36. maddeye göre kabul eden devletin yükümlülüğü hangisidir?
- A) Konsolosluğa her durumda kişinin talebine bakmadan otomatik cezai hüküm kurdurmak
- B) Vatandaşı derhâl kendi ülkesinin egemenlik alanına taşımak
- C) Konsolosluk memuruna yerel mahkemelerin tüm yetkisini devretmek
- D) Gözaltıyı hiçbir koşulda konsolosluğa ilişkin bilgi vermeden sürdürmek
- E) Kişiyi haklarından gecikmeksizin haberdar etmek ve talebi varsa konsolosluğa bildirmek
Doğru cevap: E
Çözüm: 36. madde kişiyle konsolosluğun iletişim hakkını, hakların bildirilmesini ve kişi isterse konsolosluğun gecikmeden haberdar edilmesini düzenler.
Diplomatik zirvenin görünür liderleri incelenirken göçmen bakım emeği ve toplumsal cinsiyete dayalı maliyetler sistematik biçimde dışlanıyor. Hangi yaklaşım eksikliği öne çıkarır?
- A) Yalnız askerî dengeleme
- B) Sadece klasik ticaret teorisi
- C) Feminist uluslararası ilişkiler
- D) Yalnız iki kutupluluk
- E) Salt diplomatik protokol hukuku
Doğru cevap: C
Çözüm: Feminist kuram geleneksel yüksek siyaset analizinde görünmeyen toplumsal cinsiyet ve emek ilişkilerini tartışır.
2024 Küresel Dijital Mutabakatını değerlendiren bir uzman hangi ifadeyi kullanmalıdır?
- A) Bütün ülkelerin anayasasını değiştiren tek taraflı uluslararası mahkeme kararıdır.
- B) Doğrudan tüm özel şirketlerin lisanslarını iptal eden küresel polis organıdır.
- C) Dijital işbirliği ilkeleri ve uluslararası koordinasyon gündemi sunar; tek başına tüm dünyada doğrudan uygulanan bir AI ceza kanunu değildir.
- D) 2015 Paris Anlaşmasının sera gazı kotasını bütünüyle kaldırır.
- E) Yalnız deniz güvenliğine ilişkin askerî sözleşmedir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Global Digital Compact dijital kapsayıcılık, veri ve yapay zekâ yönetişimi gibi işbirliği başlıklarını içerir; evrensel otomatik ceza kanunu değildir.
1939 Alman-Sovyet Saldırmazlık Paktı’nın gizli protokolünün siyasi önemi hangisidir?
- A) Doğu Avrupa’daki nüfuz alanlarının paylaşımı ve Polonya’ya ilişkin düzenlemeleri öngörmesi
- B) Almanya ile Sovyetler Birliği’nin 1945’te NATO’yu kurması
- C) İtalya’nın Üçlü İttifaka 1939’da ilk kez katılması
- D) Milletler Cemiyetinin 1939’da bütün Avrupa sınırlarını silmesi
- E) Almanya’nın 1939’dan itibaren Polonya’nın bağımsızlığını koşulsuz koruması
Doğru cevap: A
Çözüm: Molotov-Ribbentrop Paktının gizli protokolü Doğu Avrupa’da nüfuz alanlarını düzenledi; Polonya işgalinin siyasi zemini açısından önemlidir.
Bir devlet, başka devletin iç işlerine müdahale yasağının BM Güvenlik Konseyinin VII. Bölüm tedbirlerini de mutlak biçimde yasakladığını iddia ediyor. Neden hatalıdır?
- A) VII. Bölüm yalnız akademik toplantılara ilişkindir
- B) BM Şartı egemenlik ilkesini hiç tanımaz
- C) Bütün devletler her dönemde aynı orduya sahiptir
- D) Güvenlik Konseyi hiçbir bağlayıcı karar alamaz
- E) BM Şartı 2/7 hükmü VII. Bölümdeki zorlama tedbirlerini saklı tutar
Doğru cevap: E
Çözüm: 2/7 maddesi iç yetki alanına müdahaleye ilişkin ilkenin VII. Bölüm zorlama tedbirlerinin uygulanmasını engellemediğini belirtir.
1949 NATO’nun kuruluşu, 1955 Batı Almanya’nın NATO’ya alınması ve Varşova Paktının kurulması sıralamasından hangi sonuç çıkar?
- A) NATO 1955’te Varşova Paktının askerî kolu hâline gelmiştir
- B) Almanya iki blokta aynı hükûmetle temsil edilmiştir
- C) Doğu Almanya 1949’da NATO’nun on iki kurucusundan biri olmuştur
- D) Almanya meselesi Avrupa’daki güvenlik bloklarının kuruluşu ve genişlemesiyle doğrudan ilişkilidir
- E) Varşova Paktı 1949’da kurulup NATO’yu 1955’te feshetmiştir
Doğru cevap: D
Çözüm: 1955’te Federal Almanya NATO’ya katıldı; Sovyet önderliğinde Varşova Paktı aynı yıl oluşturuldu.
Bir öğrenci “elçilik bahçesi gönderen ülkenin egemen toprağıdır; çünkü ev sahibi polis izinsiz giremez” diyor. Hangi açıklama doğrudur?
- A) Elçilik bahçesindeki herkes otomatik vatandaşlık kazanır
- B) Bina ile birlikte şehir yönetimi devredilir
- C) Tüm çevre yollar yabancı devlet ülkesine dönüşür
- D) Diplomatik dokunulmazlık ülkesel egemenliğin aktarılması anlamına gelmez
- E) Dokunulmazlık yalnız konsolosluk memurlarına uygulanır
Doğru cevap: D
Çözüm: Elçilik binası kabul eden devletin ülkesinde kalır; girilmezlik ve koruma düzeni diplomatik dokunulmazlığın sonucudur.
BM Güvenlik Konseyinin yedi daimi olmayan üyesi ile beş daimi üyesi bir tasarıya olumlu oy vermiştir. Esas konulu bu tasarının kabul edilebilmesiyle ilgili doğru değerlendirme hangisidir?
- A) Toplam oy sayısı ne olursa olsun yalnız Genel Kurul kabul edebilir.
- B) Gerekli en az dokuz olumlu oy ve daimi üyelerin olumsuz oy kullanmaması koşulları sağlandığı için kabul mümkündür.
- C) Daimi olmayanların tamamının olumlu oy vermesi zorunludur.
- D) Esas konularda 15 üyenin tamamının aynı oyda birleşmesi zorunludur.
- E) Kararı sadece BM Sekretaryası uygulamaya koyabilir; konsey oylaması geçersizdir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Güvenlik Konseyi esas konularında en az dokuz olumlu oy ve daimi üyelerin veto niteliğinde olumsuz oy kullanmaması temel oylama koşullarıdır.
Türkiye’nin 1930’lardaki dış politikasını “bölgesel barış örgütlenmesi ve statükoyu güvenceye alma” bakımından en iyi örneklendiren ikili hangisidir?
- A) 1926 Musul Antlaşması ile 1974 Kıbrıs harekâtı
- B) 1949 NATO kuruluşu ile 2005 AB müzakeresi
- C) 1934 Balkan Antantı ile 1937 Sadabat Paktı
- D) 1992 KEİ ile 2009 Nahçıvan Anlaşması
- E) 1950 Kore Savaşı ile 1996 Gümrük Birliği
Doğru cevap: C
Çözüm: Balkan Antantı ve Sadabat Paktı 1930’larda Türkiye’nin çevre bölgelerinde güvenlik ve karşılıklı işbirliği arayışlarıdır.
Bir devlet usulüne uygun taraf olduğu antlaşmayı uygulamayı reddederken kendi iç kanununun farklı olduğunu savunuyor. İlke olarak hangi sonuç doğar?
- A) İç kanun antlaşmayı kendiliğinden bütün taraflar için sona erdirir
- B) Devlet derhâl bütün diğer antlaşmalarla da bağını kaybeder
- C) Antlaşma yalnız basına karşı geçerli olur
- D) Uluslararası hukukta hiçbir bağlanma rızası aranmaz
- E) İç hukuk farklılığı antlaşmayı ifa etmemenin genel gerekçesi olamaz
Doğru cevap: E
Çözüm: Viyana Sözleşmesi 27. madde, iç hukuk hükümlerine dayanarak antlaşmayı ifa etmemenin genel olarak savunulamayacağını düzenler.
Bir Avrupa devleti Avrupa Konseyine üyeyken AB üyesi değilse hangisi kendiliğinden çıkarılamaz?
- A) AB yasama organlarında üyelik haklarına sahip olduğu
- B) Avrupa Konseyinin ayrı bir örgüt olduğu
- C) Avrupa Konseyinin insan hakları alanında çalıştığı
- D) AİHS sisteminin Avrupa Konseyi ile ilişkili olduğu
- E) AB ve Avrupa Konseyinin farklı hukukî yapılara sahip olduğu
Doğru cevap: A
Çözüm: Avrupa Konseyi üyeliği AB üyeliği değildir; AB hukukundan doğan kurum üyeliği hakları otomatik kazanılmaz.
1991 sonrasındaki uluslararası sistemi yalnız “tek kutuplu ve değişmez” olarak tanımlamak neden yetersiz olabilir?
- A) SSCB’nin 1991’den sonra aynı yapı ve sınırlarla varlığını sürdürmesi
- B) Bütün devletlerin 1991’de askeri olarak eşitlenmesi
- C) ABD’nin başlangıçtaki üstünlüğüne rağmen yeni ekonomik güç merkezleri, bölgesel aktörler ve devlet dışı ağların etkisinin zamanla değişmesi
- D) İki kutupluluğun 2000’den sonra hiç akademik tartışmaya konu olmaması
- E) Küreselleşmenin yalnız askerî harcamaları ifade etmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Kutupluluk dönemsel bir analizdir; yükselen güçler, teknoloji ve ekonomik karşılıklı bağımlılık dağılımı dönüştürebilir.
Bir güç, başka devletin yükselişinden endişe ederek onun yanında yer almak yerine karşı ittifak oluşturuyor. Bu strateji hangisidir?
- A) Güçlüye katılma (bandwagoning)
- B) Norm yayılımı
- C) Siyasal sosyalleşme
- D) Dengeleme (balancing)
- E) Diplomatik tanıma
Doğru cevap: D
Çözüm: Dengeleme güçlenen aktörü sınırlamaya yönelir; güçlüye katılma ise yükselen/tehdit oluşturan güçle birlikte hareket etmektir.
Bir hükümet kömür kaynaklı emisyonu azaltırken kıyı taşkınına karşı set yapıyor. Araçların sırasıyla doğru sınıflandırılması hangisidir?
- A) Emisyon azaltımı: geri gönderme; kıyı seti: askerî müdahale
- B) Emisyon azaltımı: mitigasyon; kıyı seti: adaptasyon
- C) İki araç da yalnız zorunlu göç statüsüdür.
- D) Emisyon azaltımı: ticaret tahkimi; kıyı seti: NDC yerine geçen yaptırım
- E) İki araç da sadece IPCC tarafından yürütülen uluslararası polis faaliyetidir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Emisyonu düşürmek nedenlerle mücadele, kıyı koruması ise değişen iklimin etkilerine uyumdur.
Diplomatik ajan hakkında ceza soruşturması yürütmek isteyen kabul eden devlet, ajanın şahsen dokunulmazlıktan vazgeçtiğini ileri sürüyor. Kimin iradesi belirleyicidir?
- A) Ev sahibindeki herhangi bir özel şirketin
- B) Sadece diplomatik ajanın kişisel telefon mesajının
- C) Bağışıklıktan feragat gönderen devlet tarafından yapılmalıdır
- D) İnternet üzerinden rastgele yapılan anketin
- E) Üçüncü bir devletin turizm dairesinin
Doğru cevap: C
Çözüm: Diplomatik yargı bağışıklığından feragat yetkisi kural olarak gönderen devlete aittir ve açık olmalıdır.
Boğazların egemenlik ve gemi geçiş rejimini inceleyen bir çalışma için 1923 Lozan düzeninden sonra hangi sözleşmeye başvurmak gerekir?
- A) 5 Haziran 1926 Musul Ankara Antlaşması
- B) 20 Temmuz 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi
- C) 9 Şubat 1934 Balkan Antantı
- D) 8 Temmuz 1937 Sadabat Paktı
- E) 12 Eylül 1963 Ankara Ortaklık Anlaşması
Doğru cevap: B
Çözüm: Montrö, Boğazların gemi geçiş rejimi ve Türkiye’nin egemenlik yetkileri bakımından 1936’daki temel sözleşmedir.
1878 Berlin Kongresi ile 1884–1885 Berlin Konferansını aynı toplantı sanan bir öğrenciyi düzeltmek için hangi karşılaştırma gereklidir?
- A) İlki ve ikincisi aynı gün aynı ülkenin NATO üyeliğini kararlaştırmıştır
- B) İkisi de 1938 Südetler krizine çözüm bulmak için yapılmıştır
- C) İlki Potsdam’a, ikincisi Yalta’ya verilen alternatif isimlerdir
- D) İkisi de 1928 savaşın yasaklanması paktının resmî maddeleridir
- E) İlki Osmanlı-Rus Savaşı sonrası Balkan düzenine, ikincisi Afrika sömürge rekabetine ilişkindir
Doğru cevap: E
Çözüm: Toplantılar aynı şehir adıyla anılır ama tarihleri, gündemleri ve uluslararası sonuçları farklıdır.