BM Güvenlik Konseyi silahlı kuvvet kullanımını içermeyen ekonomik ve diplomatik yaptırımlar kabul ediyor. Bu önlemlere dayanak sağlayan düzenleme hangisidir?
- A) BM Şartı 51. maddedeki bireysel müdafaa
- B) UAD Statüsü 38/2
- C) Viyana Sözleşmesi 64. madde
- D) BM Şartı 41. madde
- E) Yalnız diplomatik nezaket kuralları
Doğru cevap: D
Çözüm: BM Şartı 41. madde Güvenlik Konseyinin silahlı kuvvet kullanımını içermeyen önlemler kararlaştırmasına ilişkindir.
1815 Viyana düzenini liberal milliyetçilik hareketleriyle birlikte ele alan bir tarihçi hangi temel gerilimi vurgulamalıdır?
- A) Hanedan meşruiyeti ve statükonun korunmasıyla ulusal egemenlik ve anayasal talepler arasındaki çatışma
- B) Milletler Cemiyetinin evrensel üyeliğiyle NATO’nun kuruluşu arasındaki benzerlik
- C) Almanya’nın 1945 işgal bölgeleriyle AB ortak para politikasının uyumu
- D) Sovyet-Amerikan nükleer denge sorunuyla 1815 dünya ticaretinin özdeşliği
- E) Bütün Avrupa hanedanlarının 1815’te kendiliğinden cumhuriyete dönüşmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Viyana düzeni meşru hanedanları ve güç dengesini korumaya yönelirken 1830 ve 1848 dalgaları liberal ve milliyetçi talepleri öne çıkardı.
İki devlet, aralarındaki hukuki uyuşmazlığı UAD’ye götürmek istiyor fakat hiçbir yetki dayanağı bulunmuyor. Temel hukukî engel hangisidir?
- A) UAD hiçbir zaman devlet uyuşmazlığına bakamaz
- B) UAD yalnız özel şirketlerin alacaklarını çözer
- C) Bütün devletler divanın zorunlu yargı yetkisini otomatik kabul etmiştir
- D) Divan davalarda antlaşma hukukunu uygulayamaz
- E) Divanın çekişmeli davalarda yetkisi için devletlerin rızasına dayalı hukukî dayanak gerekir
Doğru cevap: E
Çözüm: UAD, devletler arasındaki çekişmeli davalarda özel anlaşma, yetki şartı veya uygun beyan gibi rızaya dayalı yetki temeline ihtiyaç duyar.
1999 Helsinki Zirvesinde adaylığın kabulü ile 2005 katılım müzakerelerinin başlaması arasındaki fark hangisidir?
- A) İkisi de 1952 NATO katılımına ilişkin aynı belgedir.
- B) 1999 Gümrük Birliği yürürlüğü, 2005 Ankara Anlaşması imzasıdır.
- C) İlki aday ülke statüsünü tanıyan siyasi karardır; ikincisi müzakere sürecinin resmen açılmasıdır.
- D) 1999’da Türkiye AB tam üyesi olmuş, 2005’te AB’den ayrılmıştır.
- E) İki tarih de Milletler Cemiyetinin kapanış günleridir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Adaylık ve müzakere başlangıcı farklı aşamalardır; hiçbirisi tek başına tam üyelik kararı anlamına gelmez.
Bir güvenlik forumu sınır aşan sorunları siyasi-askerî, ekonomik-çevresel ve insani boyutlarda ele alıyor; ancak NATO benzeri kolektif savunma garantisi vermiyorsa hangi örgüt ön plandadır?
- A) NATO
- B) Dünya Ticaret Örgütü
- C) AGİT (OSCE)
- D) Uluslararası Para Fonu
- E) Avrupa Merkez Bankası
Doğru cevap: C
Çözüm: AGİT güvenliği çok boyutlu ve işbirliğine dayalı ele alır; NATO gibi ortak askerî savunma antlaşması değildir.
Devletler arasında merkezî dünya hükûmeti yoktur; buna rağmen diplomasi, egemenlik ve uluslararası hukuk bakımından ortak kurallar kabul edilmektedir. Hangi yaklaşım bu gözlemi özellikle öne çıkarır?
- A) Yalnız saldırgan realizmde sürekli fetih zorunluluğu
- B) Salt ekonomik merkez-çevre ayrımı
- C) Yalnız liberal demokratik barış tezi
- D) İngiliz Okulunun uluslararası toplum yaklaşımı
- E) Devletlerin kimliğini tamamen yok sayan yaklaşım
Doğru cevap: D
Çözüm: İngiliz Okulu anarşik sistemde egemen devletlerin ortak norm ve kurumlarla uluslararası toplum kurabileceğini savunur.
BM Genel Kurulu bir çatışma hakkında karar alırken Güvenlik Konseyi VII. Bölüm tedbirini tartışıyor. “İki organın bütün kararları aynı biçimde bağlayıcıdır” demek niçin yanlıştır?
- A) BM Genel Kurulu hiçbir konuda toplanamaz.
- B) Güvenlik Konseyi yalnız üniversite diploması verir.
- C) VII. Bölüm uluslararası sağlık sigortası bölümüdür.
- D) Genel Kurul ve Konsey aynı üyelere sahip özel şirketlerdir.
- E) Organların Şarttan doğan yetkileri ve kararların hukukî niteliği farklıdır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Genel Kurulun çoğu kararı tavsiye niteliğindeyken Güvenlik Konseyinin uygun kapsamda aldığı kararlar bağlayıcı olabilir.
1991 Körfez Savaşı ile 1999 Kosova müdahalesi hakkında hangi hukukî-siyasi ayrım doğrudur?
- A) Her ikisi de Varşova Paktının 1955’teki ortak operasyonlarıdır
- B) Kosova müdahalesi BM tarafından 1919 Versay Antlaşmasıyla yetkilendirilmiştir
- C) Körfez harekâtında BM Güvenlik Konseyinin 678 sayılı güç kullanma yetkisi vardı; Kosova’da NATO müdahalesinin açık Güvenlik Konseyi yetkisine dayanmaması tartışmalıdır
- D) Körfez Savaşı 1948 Berlin Hava Köprüsünün resmî adıdır
- E) İki olayda da uluslararası hukuk ve meşruiyet tartışması yoktur
Doğru cevap: C
Çözüm: Kuveyt’in kurtarılması için 678 (1990) Güvenlik Konseyi kararı alınmıştı; 1999 Kosova hava harekâtı için aynı nitelikte açık bir Konsey yetkisi bulunmuyordu.
1991 Asunción Antlaşmasıyla temeli atılan Güney Amerika ekonomik bütünleşme girişimi hangisidir?
- A) MERCOSUR
- B) ASEAN
- C) AGİT
- D) Avrupa Konseyi
- E) Arap Birliği
Doğru cevap: A
Çözüm: MERCOSUR 1991 Asunción Antlaşmasıyla Arjantin, Brezilya, Paraguay ve Uruguay arasında kurulan bölgesel bütünleşme düzenidir.
Türkiye’nin Soğuk Savaş başında Batı blokuna yakınlaşmasını analiz ederken hangi neden-sonuç zinciri daha tutarlıdır?
- A) 1939 Hatay → 2009 Nahçıvan → 1923 Lozan → NATO kuruluşu
- B) 1999 AB adaylığı → 1947 Truman → 1937 Sadabat
- C) Savaş sonrası Sovyet baskısı ve güvenlik kaygıları → ABD desteği/Truman Doktrini → Kore katılımı ve NATO üyeliği
- D) 1974 Kıbrıs → 1945 BM → 1932 Milletler Cemiyeti
- E) 1987 tam üyelik başvurusu → 1952 NATO → 1936 Montrö
Doğru cevap: C
Çözüm: Soğuk Savaşın ilk yıllarında güvenlik kaygıları ve ABD ile yakınlaşma Türkiye’nin 1952 NATO üyeliğine giden sürecinde etkiliydi.
Taraf oldukları antlaşmada uyuşmazlıkların UAD’ye sunulmasını öngören geçerli bir yargı yetkisi maddesi bulunmaktadır. Bu hükmün işlevi hangisidir?
- A) Belirlenen uyuşmazlıklar için Divanın yargı yetkisine rıza dayanağı sağlaması
- B) Bütün dünya devletlerini her konuda otomatik yargılatması
- C) UAD kararlarının hiçbir bağlayıcılığının kalmaması
- D) Antlaşma yorumunun yerini sadece siyasî beyanların alması
- E) Diplomatik arşivlerin sınırsız aranmasına izin vermesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Antlaşmadaki uyuşmazlık çözüm maddesi (compromissory clause), kapsamına giren davalarda mahkeme yargı yetkisi için dayanak olabilir.
Kendi kaderini tayin ilkesini bütün azınlık gruplarına her durumda otomatik tek taraflı bağımsızlık hakkı doğuruyormuş gibi okumak neden sorunludur?
- A) İlkenin uygulaması bağlam, halk kavramı ve diğer uluslararası hukuk kurallarıyla birlikte değerlendirilir
- B) Kendi kaderini tayin uluslararası hukukta hiç yer almaz
- C) Egemen devletler tarihte hiç kurulmamıştır
- D) Bütün ülkeler aynı toplumsal yapıya sahiptir
- E) Yalnız ticaret oranı bağımsızlık hakkını belirler
Doğru cevap: A
Çözüm: Kendi kaderini tayin ilkesi önemlidir; ancak her ayrılma talebinin otomatik ve koşulsuz hak olduğu sonucunu vermez.
Berlin Duvarının açılması, Almanya’nın birleşmesi ve SSCB’nin sona ermesini bir tek “1989’da Sovyetler dağıldı” cümlesiyle özetlemek neden yanlıştır?
- A) Çünkü Berlin Duvarı 1961’de hiç inşa edilmemiştir
- B) Bu olayların sırasıyla 1989, 1990 ve 1991’de gerçekleşen ayrı tarihsel süreçler olması
- C) Çünkü Almanya 1945’te iki ayrı ülke olmaktan çıkmıştır
- D) Çünkü Sovyetler Birliği 1919’da dağılmıştır
- E) Çünkü üç gelişme de yalnız 1975 Helsinki toplantısının aynı günkü kararlarıdır
Doğru cevap: B
Çözüm: Duvar 1989’da açıldı, Almanya 1990’da birleşti, SSCB 1991’de sona erdi; nedensel bağlantı tarihlerin eşitliği değildir.
Bir devlet Paris Anlaşması için yeni iklim katkısını açıklıyor; uzmanlar uluslararası düzeyde toplam ilerlemenin de ölçülmesini istiyor. Bu iki sürecin doğru eşleştirmesi nedir?
- A) Ülke katkısı NDC; ortak ilerlemenin değerlendirilmesi küresel durum değerlendirmesi (stocktake)
- B) Ülke katkısı IPCC yaptırımı; ortak ilerleme devlet vatandaşlığının iptali
- C) Ülke katkısı BM mülteci sözleşmesi; ortak ilerleme ticaret tahkimi
- D) Ülke katkısı DTÖ kotası; ortak ilerleme askeri ittifak antlaşması
- E) Her iki süreç de yalnız DSÖ salgın bildirimiyle yürütülür.
Doğru cevap: A
Çözüm: NDC ulusal iklim katkısını, global stocktake ise Paris hedeflerine yönelik kolektif ilerlemenin dönemsel değerlendirmesini ifade eder.
1943 Tahran, 1945 Yalta ve 1945 Potsdam konferansları arasında doğru zaman ve bağlam ilişkisi hangisidir?
- A) Potsdam 1919 barış metni; Yalta 1830 ayaklanması; Tahran 1871 birleşmesi
- B) Yalta 1943, Tahran 1945, Potsdam 1938 tarihlerinde yapılmıştır
- C) Tahran savaş sürerken askerî işbirliği; Yalta savaşın son safhasında düzen; Potsdam Almanya teslim olduktan sonra yönetim ve barış çerçevesi
- D) Konferansların tamamı Birinci Dünya Savaşı’nda Almanya’nın tesliminden önce gerçekleşmiştir
- E) Tahran yalnız Afrika sömürgeciliğine, Yalta yalnız Kırım Savaşına, Potsdam yalnız İtalyan birliğine ilişkindir
Doğru cevap: C
Çözüm: Tahran 1943, Yalta Şubat 1945, Potsdam Temmuz–Ağustos 1945 tarihlerindedir; Potsdam, Almanya’nın tesliminden sonradır.
Bir araştırma, demokrasiyle yönetilen A ve B arasında savaş ihtimalinin niçin düşük olduğunu soruyor; aynı devletlerin otoriter C’ye karşı çatışabileceğini dışlamıyor. Hangi savla uyumludur?
- A) Demokratik barış yaklaşımı
- B) Demokrasilerin bütün devletlerle savaşının imkânsızlığı iddiası
- C) Yalnız iki kutuplu güç dengesi
- D) Bağımlılık okulunun artı değer analizi
- E) Anarşinin bütün aktörlerce aynı anlamlandırılması
Doğru cevap: A
Çözüm: Demokratik barış yaklaşımı özellikle demokratik devletlerin birbirleri arasındaki çatışma olasılığına odaklanır.
Bir uluslararası kurumun çatışmayı nasıl yönettiğini açıklamakla yetinmeyen araştırmacı, kurumun kimlerin çıkarıyla kurulduğunu ve nasıl dönüşebileceğini sorguluyor. Hangi yaklaşım daha uygundur?
- A) Yalnız sorun çözücü teknik yaklaşım
- B) Eleştirel kuram
- C) Salt askerî caydırıcılık teorisi
- D) Sadece iki kutupluluk tanımı
- E) Yalnız nicel askerî kapasite hesabı
Doğru cevap: B
Çözüm: Eleştirel kuram mevcut düzenin tarihsel ve toplumsal güç ilişkilerini sorgular; salt mevcut yapıyı veri kabul etmez.
İkinci Dünya Savaşı’nın son safhası ile Birleşmiş Milletlerin kuruluş süreci arasında hangi kronoloji doğrudur?
- A) BM Şartının imzalanması → 1815 Viyana Kongresi → Yalta → Versay
- B) Potsdam → Yalta → Almanya’nın teslimi → BM Şartı
- C) Japonya’nın resmî teslimi → BM Şartı → Almanya’nın teslimi → Yalta
- D) Yalta Konferansı → Almanya’nın teslimi → BM Şartının imzalanması → Potsdam Konferansı → Japonya’nın resmî teslimi
- E) Yalta → Potsdam → 1918 Ateşkesi → Japonya’nın resmî teslimi
Doğru cevap: D
Çözüm: Yalta Şubat 1945, Almanya’nın teslimi Mayıs, BM Şartının imzası 26 Haziran, Potsdam Temmuz-Ağustos, Japonya’nın resmî teslimi 2 Eylül 1945’tir.
1956 Macaristan ve 1968 Çekoslovakya müdahaleleri, Doğu Blokunda egemenlik meselesi açısından hangi çelişkiyi ortaya koyar?
- A) Doğu Avrupa’nın 1956’dan itibaren tek bir NATO eyaletine dönüşmesi
- B) Resmî devlet egemenliği iddiasıyla Sovyet merkezli blok disiplininin askerî yöntemlerle korunması arasında gerilim bulunması
- C) Her iki olayın Sovyetler Birliği dışındaki tüm ülkeleri tamamen bağımsız bırakması
- D) İki müdahalenin 1815 Viyana Kongresi kararıyla yürütülmesi
- E) Her iki ülkede 1991’de Sovyetlerden ayrılma referandumu yapılması
Doğru cevap: B
Çözüm: Reform ve ayrışma girişimleri karşısındaki müdahaleler Sovyet etkisindeki sistemin egemenlik sınırlarını gösterdi.
Türk Konseyinin Türk Devletleri Teşkilatı adıyla anılmasının tarihsel açıklaması hangisidir?
- A) 1934 Balkan Antantının adı 2021’de değişmiştir.
- B) 1963 Ankara Anlaşması yeni ismi 2021’de almıştır.
- C) 1952’de NATO doğrudan TDT olarak kurulmuştur.
- D) 1992 KEİ örgütü 2021’de otomatik olarak TDT’ye dönüşmüştür.
- E) 2009 Nahçıvan Anlaşmasıyla kurulan Türk Konseyinin adı 2021’de Türk Devletleri Teşkilatı olarak değiştirilmiştir.
Doğru cevap: E
Çözüm: 2009 kurucu anlaşması ve 2021 ad değişimi farklı evrelerdir; örgütün kökü 1992 zirveler sürecine uzanır.