Mültecilerin uluslararası korunmasında özel görev üstlenen BM kuruluşu hangisidir?
- A) Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ)
- B) Uluslararası Para Fonu (IMF)
- C) Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU)
- D) Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA)
- E) Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR)
Doğru cevap: E
Çözüm: UNHCR mültecilerin korunması ve yerinden edilme meselelerinde yetkili BM kuruluşudur.
Uluslararası sağlık işbirliğinin merkezindeki uzmanlık kuruluşu hangisidir?
- A) Dünya Sağlık Örgütü (WHO/DSÖ)
- B) Dünya Meteoroloji Örgütü
- C) Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü
- D) Dünya Gümrük Örgütü
- E) Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi
Doğru cevap: A
Çözüm: DSÖ uluslararası halk sağlığı ve salgın hazırlığı işbirliğinde temel kurumsal aktördür.
Bir ülkede uygulanan aşılama ve hastalık gözetiminin sınır ötesi fayda sağlaması hangi düşünceye en yakın örnektir?
- A) Tam ekonomik otarşi
- B) Küresel kamusal yarar ve kolektif eylem
- C) Yalnızca iki devlet arasındaki sınır devri
- D) Mutlak savaş zamanı sansürü
- E) Kapalı ve izole ekonomik bölge
Doğru cevap: B
Çözüm: Bulaşıcı hastalıklarla mücadele tek ülkeyle sınırlı kalmayan yararlar yaratır; işbirliğini gerektirir.
Kritik altyapıya yönelik sınır aşan dijital saldırılar hangi güncel sorun alanına örnektir?
- A) İklim uyumu
- B) Geleneksel tarife müzakeresi
- C) Siber güvenlik
- D) Nüfus sayımı
- E) Karasuları genişliği
Doğru cevap: C
Çözüm: Kritik sistemlere yönelik dijital tehditler, siber güvenlik ve uluslararası işbirliği alanına girer.
2024 Gelecek Paktı ile bağlantılı kabul edilen küresel dijital işbirliği metninin adı hangisidir?
- A) Montrö Boğazlar Sözleşmesi
- B) Roma Statüsü
- C) Schengen Uygulama Sözleşmesi
- D) Küresel Dijital Mutabakat (Global Digital Compact)
- E) Kyoto Askerî Protokolü
Doğru cevap: D
Çözüm: 2024 BM Gelecek Paktının eklerinden biri Küresel Dijital Mutabakattır; dijital işbirliği ve teknoloji yönetişimine odaklanır.
Silahlı çatışmada siviller ile savaşçılar arasında ayrım gözetme yükümlülüğü hangi hukuk alanının ilkesidir?
- A) Gümrük hukukunda eşit işlem ilkesi
- B) Uluslararası ticarette damping yasağı
- C) Mülteci başvurusunda vatandaşlık ilkesi
- D) Deniz taşımacılığında kabotaj düzeni
- E) Uluslararası insancıl hukukta ayırt etme ilkesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Ayırt etme ilkesi uluslararası insancıl hukukun temel kurallarındandır; sivil kişiler ve askerî hedefler ayrılmalıdır.
Dijital uçurum kavramı hangi sorunu anlatır?
- A) Ülkeler arasında yeryüzü sıcaklığının eşitlenmesini
- B) Bütün ülkelerin aynı nüfus büyüklüğüne ulaşmasını
- C) Sadece denizaltı doğal kaynaklarının paylaşımını
- D) İnternet, dijital beceri ve teknolojilere erişimde toplumlar arasındaki eşitsizlikleri
- E) İklim raporlarının yalnız kâğıt üzerinden yayımlanmasını
Doğru cevap: D
Çözüm: Dijital uçurum altyapı, erişim ve beceri farklılıklarına işaret eder; teknoloji yönetişiminde kapsayıcılık meselesidir.
Sınır aşan bir siber saldırıda saldırganın kaynağını güvenilir biçimde belirleme zorluğu hangi kavramdır?
- A) Küresel durum değerlendirmesi
- B) Ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluk
- C) Geri göndermeme
- D) Uluslararası tahkim kararı
- E) Atıf (attribution) sorunu
Doğru cevap: E
Çözüm: Siber saldırılarda teknik izlerin fail ve devlet sorumluluğunu tek başına kesin göstermemesi atıf sorununu doğurabilir.
DTÖ, IMF ve Dünya Bankası arasındaki işlev farkı hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) DTÖ ticaret kuralları; IMF parasal/ödemeler dengesi istikrarı; Dünya Bankası kalkınma finansmanı
- B) DTÖ salgın ilacı; IMF savaş suçları yargısı; Dünya Bankası sınır polisi
- C) DTÖ iklim bilimsel raporu; IMF mülteci kimliği; Dünya Bankası NATO komutası
- D) Üçü de yalnız askerî savunma örgütüdür.
- E) Üçü de sadece ülke içi belediye seçimlerini düzenler.
Doğru cevap: A
Çözüm: DTÖ çok taraflı ticaret, IMF makroekonomik ve ödemeler dengesi, Dünya Bankası kalkınma boyutunda farklı görevler üstlenir.
Küresel üretim ağlarında tek bir tedarikçi bölgesine aşırı bağımlı olmanın riskini azaltma yaklaşımı hangisidir?
- A) Zorunlu sınır kapatma dışında hiçbir seçenek tanımama
- B) Tedarik zinciri dayanıklılığı ve çeşitlendirme
- C) Tek tedarikçi riskini tümüyle gizleme
- D) Bütün uluslararası ticaret kurallarını tek anda askıya alma
- E) Üretim şoklarının başka ülkelere yayılmadığını varsayma
Doğru cevap: B
Çözüm: Kaynak çeşitlendirmesi, stok planlaması ve alternatif lojistik kanallar küresel tedarik zincirinin kırılganlığını azaltabilir.
Kuraklığın tarımı, elektriği ve içme suyunu aynı anda zorlaması hangi ortak güvenlik yaklaşımıyla incelenir?
- A) Yalnız uluslararası ceza yargısı
- B) Sadece diplomatik dokunulmazlık
- C) Su–enerji–gıda bağlantısı (nexus)
- D) Hava sahası sınırlandırılması
- E) Gümrük vergilerinin eşitlenmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Su, enerji ve gıda sistemlerinin birbirine bağımlılığı bir sektördeki şokun diğerlerine aktarılmasını açıklayabilir.
Sığınma başvurusu inceleme aşamasında olan kişiyle mülteci statüsü tanınmış kişinin ayrımında hangi ifade doğrudur?
- A) Sığınmacı her durumda vatansızdır; mülteci ise her durumda diplomat
- B) Sığınma başvurusu tüm ülkelerde aynı gün otomatik kabul edilir.
- C) Statüler yalnız kişinin medeni durumuna göre ayrılır.
- D) Sığınmacının talebi henüz sonuçlanmamış olabilir; tanınmış mültecinin statüsü belirlenmiştir.
- E) Mülteci koruması için sınır aşma koşulu hiçbir zaman dikkate alınmaz.
Doğru cevap: D
Çözüm: Sığınma arayan kişi ile mülteci statüsü tanınmış kişi kavramları aynı usul aşamasını anlatmaz.
2005 Dünya Zirvesi kapsamında kabul edilen koruma sorumluluğunun (R2P) ilgilendiği dört ağır suç hangileridir?
- A) Yalnız vergi kaçakçılığı, gümrük tarifesi, tekel ve damping
- B) Her türlü küçük idari hata, trafik suçu, imar ve telif
- C) Sadece siber dolandırıcılık, döviz kuru ve işsizlik
- D) Yalnız çevre raporu, seçim takvimi, spor ve turizm
- E) Soykırım, savaş suçları, etnik temizlik ve insanlığa karşı suçlar
Doğru cevap: E
Çözüm: R2P 2005 zirvesi bağlamında dört ağır zulüm kategorisinden nüfusları koruma sorumluluğuna odaklanır.
R2P için “bir devlet istediğinde uluslararası hukuku dikkate almadan her ülkeye tek taraflı askerî müdahale edebilir” iddiası neden sorunludur?
- A) R2P sadece uluslararası ticaretin kuralıdır.
- B) R2P devletlerin hiçbir sorumluluğu bulunmadığını savunur.
- C) R2P yalnız Kyoto Protokolünün teknik bir ekidir.
- D) R2P dört ağır suçtan korumayla ilgilidir; BM Şartı ve uluslararası hukukun güç kullanma kurallarını ortadan kaldırmaz.
- E) R2P iklim sıcaklık ölçüm kurumunun adıdır.
Doğru cevap: D
Çözüm: 2005 Dünya Zirvesinde tanımlanan koruma sorumluluğu, tek taraflı sınırsız müdahale yetkisi olarak okunamaz.
BM Genel Kurulu bir çatışma hakkında karar alırken Güvenlik Konseyi VII. Bölüm tedbirini tartışıyor. “İki organın bütün kararları aynı biçimde bağlayıcıdır” demek niçin yanlıştır?
- A) BM Genel Kurulu hiçbir konuda toplanamaz.
- B) Güvenlik Konseyi yalnız üniversite diploması verir.
- C) VII. Bölüm uluslararası sağlık sigortası bölümüdür.
- D) Genel Kurul ve Konsey aynı üyelere sahip özel şirketlerdir.
- E) Organların Şarttan doğan yetkileri ve kararların hukukî niteliği farklıdır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Genel Kurulun çoğu kararı tavsiye niteliğindeyken Güvenlik Konseyinin uygun kapsamda aldığı kararlar bağlayıcı olabilir.
Siber saldırı sonrası teknik analiz bir IP adresi saptamış ancak devlet sorumluluğu tartışmalı kalmıştır. Hangi yaklaşım daha uygundur?
- A) Teknik bulguyu hukukî atıfla eşitlemeden kanıt, işbirliği ve siber güvenlik normlarını birlikte değerlendirmek
- B) Bir IP adresinin otomatik olarak ilgili devletin kesin hukukî sorumluluğunu ispatladığını kabul etmek
- C) Siber saldırıyı yalnız iklim sıcaklığına indirgemek
- D) Kişisel verilerin korunmasını tümüyle gereksiz saymak
- E) Uluslararası işbirliğini kategorik olarak dışlamak
Doğru cevap: A
Çözüm: Atıf sorunu teknik kimliklendirme ile devletin hukukî sorumluluğu arasında dikkatli kanıt ve değerlendirme gerektirir.
Kritik bir deniz geçiş hattındaki güvenlik riski taşımacılığı uzatıyor, sigorta ve enerji maliyetlerini yükseltiyor. En uygun analiz nedir?
- A) Deniz ulaşımının dünya ticaretinde hiçbir rolünün bulunmaması
- B) Jeopolitik riskin küresel lojistik, tedarik ve enerji fiyatlarına yayılması
- C) Ulaştırma gecikmelerinin maliyetleri her durumda düşürmesi
- D) Enerji güvenliğinin yalnız ülke içi spor politikası olması
- E) Her deniz hattının BM Genel Kurulu tarafından doğrudan işletilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Stratejik ulaştırma hatlarındaki krizler navlun, sigorta, teslimat süresi ve enerji arzını etkileyebilir.
Zulüm tehlikesi nedeniyle sınırı geçmiş bir kişiyle ülke içinde çatışmadan kaçan kişi için hangi hukukî değerlendirme doğrudur?
- A) İkisi de zorunlu olarak diplomatik temsilcidir.
- B) Ülke içinde yerinden edilen kişinin uluslararası sınırı geçmiş olduğu varsayılır.
- C) Birincisi mülteci hukukunun ilgili şartları ve geri göndermeme kapsamında incelenebilir; ikincisi ülke içi yerinden edilmiştir.
- D) Geri göndermeme ilkesi yalnız gümrük vergisine uygulanır.
- E) Hiçbirinin korunması uluslararası hukuku ilgilendiremez.
Doğru cevap: C
Çözüm: Mülteci koruması ile ülke içinde yerinden edilme aynı hukukî statü değildir; ikisi de korunma ihtiyacı doğurabilir.
Küresel finansal kriz, ticaret kısıtlamaları ve salgın birlikte yaşanıyor. G20, DTÖ ve DSÖ arasındaki ilişki nasıl kurulmalıdır?
- A) G20 bütün devletler üzerinde tek mahkemedir; DTÖ yalnız askerî eğitim verir.
- B) DSÖ tek başına küresel döviz kuru belirler; DTÖ mülteci statüsü verir.
- C) Üç kurumun görevleri tümüyle aynı ve birbirinin yerine geçebilir.
- D) G20 politika eşgüdüm forumu; DTÖ ticaret kuralları; DSÖ uluslararası sağlık koordinasyonu sağlar.
- E) G20 BM Şartının bağlayıcı VII. Bölüm kararlarını otomatik olarak çıkarır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Farklı küresel sorunlar farklı ama eşgüdümü gereken kurumlara yönelir; bir forumun işlevi uzman örgütlerin görevlerini silmez.
İklim kaynaklı kuraklık, gıda fiyat artışı, ülke içi göç ve siber altyapı kesintileri birlikte yaşanıyor. En kapsamlı yönetişim yaklaşımı hangisidir?
- A) Bütün sorunları yalnız devletlerarası klasik savaşa indirgemek
- B) Kurumların işlevlerini gözetmeden tek bir askerî yaptırım çözümünü yeterli saymak
- C) Göç, sağlık ve gıda ilişkisini bütünüyle reddetmek
- D) İklim ve dijital konularda bilimsel veriyi tümüyle dışlamak
- E) Ulusal kapasiteyi, bölgesel dayanışmayı, BM/uzman kuruluş işbirliğini ve çok boyutlu insan güvenliğini bir arada ele almak
Doğru cevap: E
Çözüm: Birbirine bağlı sınır aşan riskler iklim, gıda, göç, dijital güvenlik ve kurumlar arasında eşgüdümlü çok düzeyli yönetişim gerektirir.