Küresel yönetişim kavramı en doğru biçimde nasıl tanımlanır?
- A) Devletlerin ve diğer aktörlerin sınır aşan sorunları ortak kurallar ve kurumlar yoluyla yönetme çabası
- B) Bütün devletleri ortadan kaldıran tek bir dünya hükümeti
- C) Yalnızca devletlerin iç hukukuna ilişkin idari yapılanma
- D) Sadece askerî ittifaklar arasında kurulan gizli hiyerarşi
- E) Uluslararası hukuk ve örgütlerin tamamen sona ermesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Küresel yönetişim, tek bir dünya devleti gerektirmeden farklı aktörlerin ortak sorunlara kurallar ve işbirliğiyle yanıt vermesidir.
Birçok devletin ortak bir sorunu uluslararası kurumlar üzerinden görüşmesi hangi kavramla açıklanır?
- A) Tek taraflılık
- B) Çok taraflılık
- C) Mutlak izolasyon
- D) Sömürge idaresi
- E) İç egemenliğin ilgası
Doğru cevap: B
Çözüm: Çok taraflılık, birden fazla devletin ortak ilke ve kurallar etrafında işbirliği yürütmesini anlatır.
Birleşmiş Milletlerin 2015 yılında kabul ettiği 2030 Gündemi kaç Sürdürülebilir Kalkınma Amacı içerir?
Doğru cevap: C
Çözüm: BM 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi toplam 17 amaç içerir; 2030 bu amaçların hedef ufkudur.
Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarından 13 numaralı amaç hangi başlığa ayrılmıştır?
- A) Sudaki yaşam
- B) Nitelikli eğitim
- C) Toplumsal cinsiyet eşitliği
- D) İklim eylemi
- E) Sanayi ve altyapı
Doğru cevap: D
Çözüm: SKA 13 iklim değişikliğiyle mücadeleye odaklanır; diğer seçenekler farklı amaç numaralarıyla bağlantılıdır.
Sürdürülebilir Kalkınma Amacı 17 esas olarak neyi vurgular?
- A) Yalnızca ulusal savunma harcamaları
- B) Deniz yetki alanlarının sınırlandırılması
- C) Dünya çapında tek para birimi
- D) Devletlerin bütün sınırlarını kaldırması
- E) Amaçlar için ortaklıklar
Doğru cevap: E
Çözüm: SKA 17 uygulama araçlarını ve küresel ortaklıkları güçlendirmeyi hedefler.
Küresel iklim değişikliğiyle mücadelede 2015 yılında kabul edilen uluslararası antlaşma hangisidir?
- A) Paris Anlaşması
- B) Montrö Sözleşmesi
- C) Roma Antlaşması
- D) Washington Antlaşması
- E) Chicago Sözleşmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Paris Anlaşması, BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamında 2015 yılında kabul edildi.
Paris Anlaşmasının küresel sıcaklık hedefi hangi seçenekte doğru özetlenmiştir?
- A) Bütün ülkelerde sıcaklığı aynı dereceye sabitlemek
- B) Artışı 2°C’nin oldukça altında tutmak ve 1,5°C ile sınırlama çabasını sürdürmek
- C) Küresel sıcaklığın her yıl tam 2°C artmasını sağlamak
- D) Yalnız kutup bölgelerinde soğutma yapmak
- E) İklim değişikliğinin ekonomik etkilerini kapsam dışı bırakmak
Doğru cevap: B
Çözüm: Paris Anlaşması sanayi öncesi döneme göre 2°C’nin oldukça altında kalmayı ve 1,5°C hedefi için çaba göstermeyi öngörür.
Birleşmiş Milletler iklim müzakerelerinde COP kısaltması neyi ifade eder?
- A) Uluslararası Ceza Mahkemesi
- B) Dünya Sağlık Asamblesi
- C) Taraflar Konferansı
- D) Ekonomik ve Sosyal Konsey
- E) Uluslararası Denizcilik Örgütü
Doğru cevap: C
Çözüm: COP, ilgili sözleşmenin taraflarını bir araya getiren Taraflar Konferansıdır; iklim bağlamında UNFCCC müzakereleriyle ilişkilidir.
Hükümetlerarası İklim Değişikliği Panelinin (IPCC) temel işlevi hangisidir?
- A) Devletlerin karbon vergisini tek başına tahsil etmek
- B) Bütün ülkeler için bağlayıcı emisyon kotası koymak
- C) Silahlı çatışmalarda barışı koruma gücü yönetmek
- D) İklim bilimine ilişkin araştırmaları değerlendirip bilimsel raporlar hazırlamak
- E) Uluslararası iklim mahkemesi olarak hüküm vermek
Doğru cevap: D
Çözüm: IPCC bilimsel değerlendirme kuruluşudur; antlaşma müzakerecisi ya da küresel yaptırım organı değildir.
Paris Anlaşması kapsamındaki NDC kavramı neyi ifade eder?
- A) Nükleer silahsızlanma komitesi
- B) Uluslararası zorunlu para birimi
- C) Denizlerde geçiş serbestisi
- D) Tek tip mülteci statüsü
- E) Ulusal düzeyde belirlenen katkı
Doğru cevap: E
Çözüm: NDC, taraf devletin iklim eylemine ilişkin ulusal düzeyde belirlediği katkıyı ifade eder.
Sera gazı emisyonlarını azaltmak iklim politikalarında hangi kavramla açıklanır?
- A) Azaltım (mitigasyon)
- B) Uyum (adaptasyon)
- C) İltica
- D) Silahsızlandırma
- E) Hukukî tanıma
Doğru cevap: A
Çözüm: Azaltım, iklim değişikliğinin nedenleri olan sera gazı emisyonlarını azaltmaya veya yutakları güçlendirmeye yönelir.
Sıcak hava dalgalarına karşı kentte gölgelik alanlar ve erken uyarı sistemi kurmak hangi iklim politikasıdır?
- A) Sera gazı salımını doğrudan sıfırlama garantisi
- B) Uyum (adaptasyon)
- C) Silahlı caydırıcılık
- D) Gümrük birliğine katılma
- E) Karşılıklılık ilkesinin kaldırılması
Doğru cevap: B
Çözüm: Uyum politikası iklim etkilerine karşı kırılganlığı ve zararları azaltır; bu önlemler tek başına emisyon azaltımı değildir.
Uluslararası koruma bağlamında mülteci statüsünü ülke içinde yerinden edilmiş kişiden ayıran temel coğrafi ölçüt hangisidir?
- A) Bireyin en az iki dil bilmesi
- B) Yalnız doğal afet nedeniyle taşınması
- C) Uluslararası sınırın aşılmış olması
- D) Göç ettiği şehirde çalışmaya başlaması
- E) Mutlaka bir uluslararası örgütte görev yapması
Doğru cevap: C
Çözüm: Mülteci tanımında uluslararası sınırı aşarak ülke dışında bulunma şartı vardır; ülke içinde yerinden edilmiş kişiler sınırı aşmamıştır.
Bir kişi çatışma nedeniyle evinden ayrılıp kendi ülkesinin başka bir şehrine sığınırsa öncelikle hangi gruba girer?
- A) Vatandaşlık kazanmış mülteci
- B) Diplomatik dokunulmazlığı olan kişi
- C) Uluslararası savaş esiri
- D) Ülke içinde yerinden edilmiş kişi
- E) Uluslararası sınırı geçmiş sığınmacı
Doğru cevap: D
Çözüm: Ülke sınırları içinde kalan zorunlu yerinden edilme, ülke içinde yerinden edilmiş kişi kavramıyla açıklanır.
Mültecilerin uluslararası korunmasında özel görev üstlenen BM kuruluşu hangisidir?
- A) Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ)
- B) Uluslararası Para Fonu (IMF)
- C) Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU)
- D) Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA)
- E) Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR)
Doğru cevap: E
Çözüm: UNHCR mültecilerin korunması ve yerinden edilme meselelerinde yetkili BM kuruluşudur.
Uluslararası sağlık işbirliğinin merkezindeki uzmanlık kuruluşu hangisidir?
- A) Dünya Sağlık Örgütü (WHO/DSÖ)
- B) Dünya Meteoroloji Örgütü
- C) Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü
- D) Dünya Gümrük Örgütü
- E) Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi
Doğru cevap: A
Çözüm: DSÖ uluslararası halk sağlığı ve salgın hazırlığı işbirliğinde temel kurumsal aktördür.
Bir ülkede uygulanan aşılama ve hastalık gözetiminin sınır ötesi fayda sağlaması hangi düşünceye en yakın örnektir?
- A) Tam ekonomik otarşi
- B) Küresel kamusal yarar ve kolektif eylem
- C) Yalnızca iki devlet arasındaki sınır devri
- D) Mutlak savaş zamanı sansürü
- E) Kapalı ve izole ekonomik bölge
Doğru cevap: B
Çözüm: Bulaşıcı hastalıklarla mücadele tek ülkeyle sınırlı kalmayan yararlar yaratır; işbirliğini gerektirir.
Kritik altyapıya yönelik sınır aşan dijital saldırılar hangi güncel sorun alanına örnektir?
- A) İklim uyumu
- B) Geleneksel tarife müzakeresi
- C) Siber güvenlik
- D) Nüfus sayımı
- E) Karasuları genişliği
Doğru cevap: C
Çözüm: Kritik sistemlere yönelik dijital tehditler, siber güvenlik ve uluslararası işbirliği alanına girer.
2024 Gelecek Paktı ile bağlantılı kabul edilen küresel dijital işbirliği metninin adı hangisidir?
- A) Montrö Boğazlar Sözleşmesi
- B) Roma Statüsü
- C) Schengen Uygulama Sözleşmesi
- D) Küresel Dijital Mutabakat (Global Digital Compact)
- E) Kyoto Askerî Protokolü
Doğru cevap: D
Çözüm: 2024 BM Gelecek Paktının eklerinden biri Küresel Dijital Mutabakattır; dijital işbirliği ve teknoloji yönetişimine odaklanır.
Silahlı çatışmada siviller ile savaşçılar arasında ayrım gözetme yükümlülüğü hangi hukuk alanının ilkesidir?
- A) Gümrük hukukunda eşit işlem ilkesi
- B) Uluslararası ticarette damping yasağı
- C) Mülteci başvurusunda vatandaşlık ilkesi
- D) Deniz taşımacılığında kabotaj düzeni
- E) Uluslararası insancıl hukukta ayırt etme ilkesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Ayırt etme ilkesi uluslararası insancıl hukukun temel kurallarındandır; sivil kişiler ve askerî hedefler ayrılmalıdır.