BM Genel Kurulu ile Güvenlik Konseyinin barış ve güvenlik alanındaki temel yetki farkı hangisidir?
- A) Genel Kurul çoğunlukla tavsiye eder; Güvenlik Konseyi Şart çerçevesinde bağlayıcı kararlar ve VII. Bölüm tedbirleri alabilir.
- B) Genel Kurul her zaman zor kullanma kararı verir; Konsey yalnız kültürel etkinlik düzenler.
- C) Genel Kurul yalnız beş üyeden oluşur; Güvenlik Konseyinde bütün devletler sürekli üyedir.
- D) Güvenlik Konseyinin hiçbir uluslararası hukuk yetkisi yoktur.
- E) Genel Kurul bütün devletlerin iç hukukunu tek taraflı kaldırır.
Doğru cevap: A
Çözüm: BM Şartı yetkileri farklılaştırır: Genel Kurul tavsiye, Güvenlik Konseyi ise koşulları varsa bağlayıcı tedbir alabilir.
Ortak iklim hedefinden faydalanırken maliyete katkı sunmaktan kaçınma eğilimi hangi kolektif eylem sorununa örnektir?
- A) Egemen eşitlik
- B) Bedavacılık (free-rider)
- C) Meşru müdafaa
- D) Barışçıl uyuşmazlık çözümü
- E) İnsan haklarının bölünmezliği
Doğru cevap: B
Çözüm: Bedavacılık, ortak yarardan yararlanıp ortak maliyete katılmamaya çalışma davranışıdır.
İklim müzakerelerinde ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar anlayışı neyi vurgular?
- A) Bütün ülkelere her konuda aynı sayısal sonuç zorunluluğunu
- B) Yalnız gelişmekte olan ülkelerin emisyonları azaltmasını
- C) Ortak yükümlülük zemininde ülkelerin kapasite ve koşullarının farklı olduğunun dikkate alınmasını
- D) İklim sorununun yalnız yerel yönetimlere bırakılmasını
- E) Tarihsel emisyonların hiçbir tartışmada dikkate alınmamasını
Doğru cevap: C
Çözüm: CBDR-RC yaklaşımı, sorumluluğun ortak niteliğiyle ülkelerin farklı kapasite ve koşullarını birlikte değerlendirir.
Geri göndermeme (non-refoulement) ilkesi hangi korumayla özellikle bağlantılıdır?
- A) Her sınır geçişinde koşulsuz otomatik vatandaşlık verme
- B) Her göç hareketini zorunlu olarak ekonomik sayma
- C) Bütün yerinden edilmiş kişilere diplomatik pasaport sağlama
- D) Kişiyi ciddi zulüm tehdidi bulunan yere geri göndermeme
- E) Mülteci statüsünü yalnız çalışma iznine bağlama
Doğru cevap: D
Çözüm: Geri göndermeme, mülteci hukukunda temel koruma ilkesidir; kişinin tehdit altında olacağı yere geri gönderilmesine ilişkin yasakla bağlantılıdır.
Uluslararası insancıl hukukta orantılılık ilkesinin çatışma sırasında hedef seçimine ilişkin anlamı hangisidir?
- A) Sivil kişilerin her durumda askerî hedef sayılması
- B) Her askerî hedefe sınırsız zarar verilmesinin serbest olması
- C) Yalnız ekonomik yaptırımların hukukî geçerliliği
- D) İki devletin her zaman aynı sayıda asker kullanması
- E) Beklenen somut ve doğrudan askerî avantaja göre aşırı sivil kayıp doğuracak saldırıların yasak olması
Doğru cevap: E
Çözüm: Orantılılık, sivil zarar ile beklenen somut ve doğrudan askerî avantaj arasındaki aşırılık değerlendirmesidir.
BM barışı koruma ve zorlayıcı tedbirler arasında hangi ayrım doğrudur?
- A) Barışı koruma genelde rıza, tarafsızlık ve sınırlı güç kullanımına dayanır; zorlayıcı tedbirler ayrı BM Şartı yetkilerine dayanabilir.
- B) Barışı koruma her zaman işgalci yönetim kurma işlemidir.
- C) Zorlayıcı tedbirler yalnız Genel Sekreterin kişisel talimatıyla başlar.
- D) Barışı koruma ve barışı zorlama tüm durumlarda aynı hukukî işlemdir.
- E) Barışı koruma yalnız iklim konferanslarında yapılır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Barışı koruma operasyonları ile VII. Bölüm yetkileri çerçevesindeki zorlayıcı tedbirler amaç, yetki ve uygulama bakımından ayrılır.
İnsani güvenlik yaklaşımı, geleneksel devlet güvenliği anlayışından nasıl farklılaşır?
- A) Yalnız devlet sınırlarının askerî korunmasını kapsar.
- B) Bireyin yaşam, sağlık, gıda ve geçim gibi güvenlik boyutlarını da merkeze alır.
- C) İnsan hakları ile sağlık risklerini tümüyle önemsiz görür.
- D) Yalnız askeri ittifak üyeliğini ölçüt kabul eder.
- E) Devletin güvenliğini her durumda hukuken yasaklar.
Doğru cevap: B
Çözüm: İnsani güvenlik, askerî tehditlerin yanında bireylerin çok boyutlu güvensizliklerini inceler.
BM Güvenlik Konseyi yaptırımları ile tek taraflı ekonomik yaptırımlar arasında doğru fark hangisidir?
- A) Her tek taraflı yaptırım BM kararı sayılır.
- B) BM Konseyi yalnız özel şirketlerin yönetim kuruludur.
- C) Konsey yaptırımlarının BM Şartı dayanağı ve kararın kapsamına göre bağlayıcılığı; tek taraflı tedbirlerin ise ayrı hukukî zemini vardır.
- D) İki tür tedbir de zorunlu olarak aynı ülkelerce uygulanır.
- E) Tek taraflı yaptırım uygulandığında BM Şartı yürürlükten kalkar.
Doğru cevap: C
Çözüm: Yaptırımı kimin, hangi yetkiyle ve hangi hukukî dayanakla aldığı ayrılmalıdır.
Paris Anlaşmasındaki küresel durum değerlendirmesi (global stocktake) neyi amaçlar?
- A) Her ülkenin ulusal parlamentosunu otomatik feshetmeyi
- B) Ülkelerin bilimsel veri açıklamasını yasaklamayı
- C) Yalnız tek bir ülkenin gümrük tarifesini saptamayı
- D) Anlaşmanın uzun vadeli hedeflerine yönelik ortak ilerlemeyi düzenli aralıklarla değerlendirmeyi
- E) IPCC’nin doğrudan yaptırım kararı vermesini
Doğru cevap: D
Çözüm: Küresel durum değerlendirmesi kolektif ilerlemeyi ele alır; bireysel NDC ile aynı belge değildir.
COP ve IPCC için hangi işlev eşleştirmesi doğrudur?
- A) COP: mültecilere vatandaşlık; IPCC: uluslararası polis yönetimi
- B) COP: küresel para politikası; IPCC: gümrük vergisi
- C) COP: ticaret uyuşmazlıkları yargısı; IPCC: askerî ittifak
- D) COP: devlet sınırlarının çizimi; IPCC: ülke seçimlerinin denetimi
- E) COP: tarafların iklim müzakereleri ve kararları; IPCC: bilimsel değerlendirmeler
Doğru cevap: E
Çözüm: COP siyasi-diplomatik taraflar forumudur; IPCC ise bilimsel bilgiyi derleyip değerlendirir.
Sürdürülebilir Kalkınma Amacı 16 en yakından hangi hedeflerle ilişkilidir?
- A) Barış, adalet ve güçlü kurumlar
- B) Yalnız sanayi üretimi ve ulaştırma
- C) Sadece denizlerde balıkçılık
- D) Yalnız temiz enerji yatırımları
- E) Uluslararası hava trafiği tarifesi
Doğru cevap: A
Çözüm: SKA 16 barışçıl ve kapsayıcı toplumlar, adalete erişim ve hesap verebilir kurumlarla ilgilidir.
2024 BM Gelecek Paktının iki önemli eki hangi seçenekte birlikte verilmiştir?
- A) Montrö Sözleşmesi ve Roma Antlaşması
- B) Küresel Dijital Mutabakat ve Gelecek Nesiller Bildirgesi
- C) Kyoto Protokolü ve NATO Antlaşması
- D) İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve GATT
- E) Schengen Sözleşmesi ve Maastricht Antlaşması
Doğru cevap: B
Çözüm: 2024 Gelecek Paktı, Global Digital Compact ile Declaration on Future Generations eklerini içerir.
2025 yılında Dünya Sağlık Asamblesinde kabul edilen DSÖ Pandemi Anlaşması için hangi çıkarım daha sağlamdır?
- A) Kabulüyle bütün devletlerin parlamentoları otomatik olarak dağıtılmıştır.
- B) Metin yalnız uluslararası havacılık emniyetini düzenlemektedir.
- C) Kabul edilmesi, her devlet açısından kendiliğinden onaylanıp yürürlüğe girdiği anlamına gelmez.
- D) DSÖ bu anlaşmayla dünya çapında tek hükümet kurmuştur.
- E) Anlaşmanın kabulü Paris İklim Anlaşmasını ortadan kaldırmıştır.
Doğru cevap: C
Çözüm: 20 Mayıs 2025’te kabul edilen Pandemi Anlaşmasının kabul, imza, onay ve yürürlük süreçleri birbirinden ayrılmalıdır.
Dijital uçurum kavramı hangi sorunu anlatır?
- A) Ülkeler arasında yeryüzü sıcaklığının eşitlenmesini
- B) Bütün ülkelerin aynı nüfus büyüklüğüne ulaşmasını
- C) Sadece denizaltı doğal kaynaklarının paylaşımını
- D) İnternet, dijital beceri ve teknolojilere erişimde toplumlar arasındaki eşitsizlikleri
- E) İklim raporlarının yalnız kâğıt üzerinden yayımlanmasını
Doğru cevap: D
Çözüm: Dijital uçurum altyapı, erişim ve beceri farklılıklarına işaret eder; teknoloji yönetişiminde kapsayıcılık meselesidir.
Sınır aşan bir siber saldırıda saldırganın kaynağını güvenilir biçimde belirleme zorluğu hangi kavramdır?
- A) Küresel durum değerlendirmesi
- B) Ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluk
- C) Geri göndermeme
- D) Uluslararası tahkim kararı
- E) Atıf (attribution) sorunu
Doğru cevap: E
Çözüm: Siber saldırılarda teknik izlerin fail ve devlet sorumluluğunu tek başına kesin göstermemesi atıf sorununu doğurabilir.
DTÖ, IMF ve Dünya Bankası arasındaki işlev farkı hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) DTÖ ticaret kuralları; IMF parasal/ödemeler dengesi istikrarı; Dünya Bankası kalkınma finansmanı
- B) DTÖ salgın ilacı; IMF savaş suçları yargısı; Dünya Bankası sınır polisi
- C) DTÖ iklim bilimsel raporu; IMF mülteci kimliği; Dünya Bankası NATO komutası
- D) Üçü de yalnız askerî savunma örgütüdür.
- E) Üçü de sadece ülke içi belediye seçimlerini düzenler.
Doğru cevap: A
Çözüm: DTÖ çok taraflı ticaret, IMF makroekonomik ve ödemeler dengesi, Dünya Bankası kalkınma boyutunda farklı görevler üstlenir.
Küresel üretim ağlarında tek bir tedarikçi bölgesine aşırı bağımlı olmanın riskini azaltma yaklaşımı hangisidir?
- A) Zorunlu sınır kapatma dışında hiçbir seçenek tanımama
- B) Tedarik zinciri dayanıklılığı ve çeşitlendirme
- C) Tek tedarikçi riskini tümüyle gizleme
- D) Bütün uluslararası ticaret kurallarını tek anda askıya alma
- E) Üretim şoklarının başka ülkelere yayılmadığını varsayma
Doğru cevap: B
Çözüm: Kaynak çeşitlendirmesi, stok planlaması ve alternatif lojistik kanallar küresel tedarik zincirinin kırılganlığını azaltabilir.
Kuraklığın tarımı, elektriği ve içme suyunu aynı anda zorlaması hangi ortak güvenlik yaklaşımıyla incelenir?
- A) Yalnız uluslararası ceza yargısı
- B) Sadece diplomatik dokunulmazlık
- C) Su–enerji–gıda bağlantısı (nexus)
- D) Hava sahası sınırlandırılması
- E) Gümrük vergilerinin eşitlenmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Su, enerji ve gıda sistemlerinin birbirine bağımlılığı bir sektördeki şokun diğerlerine aktarılmasını açıklayabilir.
Sığınma başvurusu inceleme aşamasında olan kişiyle mülteci statüsü tanınmış kişinin ayrımında hangi ifade doğrudur?
- A) Sığınmacı her durumda vatansızdır; mülteci ise her durumda diplomat
- B) Sığınma başvurusu tüm ülkelerde aynı gün otomatik kabul edilir.
- C) Statüler yalnız kişinin medeni durumuna göre ayrılır.
- D) Sığınmacının talebi henüz sonuçlanmamış olabilir; tanınmış mültecinin statüsü belirlenmiştir.
- E) Mülteci koruması için sınır aşma koşulu hiçbir zaman dikkate alınmaz.
Doğru cevap: D
Çözüm: Sığınma arayan kişi ile mülteci statüsü tanınmış kişi kavramları aynı usul aşamasını anlatmaz.
2005 Dünya Zirvesi kapsamında kabul edilen koruma sorumluluğunun (R2P) ilgilendiği dört ağır suç hangileridir?
- A) Yalnız vergi kaçakçılığı, gümrük tarifesi, tekel ve damping
- B) Her türlü küçük idari hata, trafik suçu, imar ve telif
- C) Sadece siber dolandırıcılık, döviz kuru ve işsizlik
- D) Yalnız çevre raporu, seçim takvimi, spor ve turizm
- E) Soykırım, savaş suçları, etnik temizlik ve insanlığa karşı suçlar
Doğru cevap: E
Çözüm: R2P 2005 zirvesi bağlamında dört ağır zulüm kategorisinden nüfusları koruma sorumluluğuna odaklanır.