Bir devlet Paris Anlaşması için yeni iklim katkısını açıklıyor; uzmanlar uluslararası düzeyde toplam ilerlemenin de ölçülmesini istiyor. Bu iki sürecin doğru eşleştirmesi nedir?
- A) Ülke katkısı NDC; ortak ilerlemenin değerlendirilmesi küresel durum değerlendirmesi (stocktake)
- B) Ülke katkısı IPCC yaptırımı; ortak ilerleme devlet vatandaşlığının iptali
- C) Ülke katkısı BM mülteci sözleşmesi; ortak ilerleme ticaret tahkimi
- D) Ülke katkısı DTÖ kotası; ortak ilerleme askeri ittifak antlaşması
- E) Her iki süreç de yalnız DSÖ salgın bildirimiyle yürütülür.
Doğru cevap: A
Çözüm: NDC ulusal iklim katkısını, global stocktake ise Paris hedeflerine yönelik kolektif ilerlemenin dönemsel değerlendirmesini ifade eder.
Bir hükümet kömür kaynaklı emisyonu azaltırken kıyı taşkınına karşı set yapıyor. Araçların sırasıyla doğru sınıflandırılması hangisidir?
- A) Emisyon azaltımı: geri gönderme; kıyı seti: askerî müdahale
- B) Emisyon azaltımı: mitigasyon; kıyı seti: adaptasyon
- C) İki araç da yalnız zorunlu göç statüsüdür.
- D) Emisyon azaltımı: ticaret tahkimi; kıyı seti: NDC yerine geçen yaptırım
- E) İki araç da sadece IPCC tarafından yürütülen uluslararası polis faaliyetidir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Emisyonu düşürmek nedenlerle mücadele, kıyı koruması ise değişen iklimin etkilerine uyumdur.
Aynı çatışmada A kişisi ülke içinde başka şehre, B kişisi uluslararası sınırın ötesine zorla göç ediyor. Hangisi kesin olarak söylenebilir?
- A) A otomatik olarak başka ülkenin vatandaşı olur; B hiçbir korumadan yararlanamaz.
- B) A ve B mutlaka aynı uluslararası hukuk statüsündedir.
- C) A ülke içinde yerinden edilmiştir; B sınırı aşmıştır ancak mülteci statüsünün diğer şartları ayrıca değerlendirilir.
- D) A için uluslararası sınır aşılması gerçekleşmiş sayılır.
- E) B yalnız iklim müzakerelerine katıldığı için diplomat sayılır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Mekânsal ölçüt A için ülke içi yerinden edilmedir; B için sınır aşılması tek başına her hukukî unsurun tamamlandığını göstermez.
BM Güvenlik Konseyinde önerilen yaptırım kararı kabul edilmiyor; tek bir devlet ayrıca ticari kısıtlamaya başvuruyor. En doğru hukukî okuma hangisidir?
- A) Tek taraflı tedbir BM Güvenlik Konseyinin kararı sayılır.
- B) Konsey oylaması başarısızsa bütün uluslararası hukuk sona erer.
- C) BM Genel Sekreteri her ticari tedbiri otomatik olarak bağlayıcı ilan eder.
- D) Konsey kararı oluşmaması ile devletin kendi tedbiri farklı süreçlerdir; tek taraflı tedbir otomatik olarak BM yaptırımı değildir.
- E) Tek taraflı tedbir kullanılması Güvenlik Konseyini hukuken fesheder.
Doğru cevap: D
Çözüm: Kararın kaynağı ve hukukî dayanak önemlidir; BM yaptırımı ile devletlerin tek taraflı ekonomik tedbirleri özdeş değildir.
DSÖ Pandemi Anlaşmasının 2025’te kabul edildiğini okuyan öğrenci “2025’te bütün devletlerde eksiksiz yürürlüğe girdi” diyor. Hata nerede?
- A) DSÖ uluslararası sağlıkla hiç ilgilenmez.
- B) 2025 yılında herhangi bir uluslararası metin kabul edilmemiştir.
- C) Pandemi Anlaşması sadece havacılık yakıt standardı koymuştur.
- D) Uluslararası antlaşmaların hiçbirinde yürürlük süreci bulunmaz.
- E) Uluslararası bir metnin kabulü, taraf olma ve yürürlüğe girme koşullarını kendiliğinden tamamlamaz.
Doğru cevap: E
Çözüm: Metnin kabul tarihi ile devletler bakımından bağlanma ve yürürlüğe girme aşamaları ayrı değerlendirilmelidir.
Bir askerî hedefe saldırı planlayan birlik, beklenen aşırı sivil kaybı önemsemiyor ve çevrede sivillerin bulunup bulunmadığını kontrol etmiyor. Hangi iki ilke birlikte gündeme gelir?
- A) Orantılılık ve saldırıda önlem alma yükümlülüğü
- B) Sadece gümrükte eşit muamele ve ticaret kolaylığı
- C) Yalnız iltica başvurusu ve vatandaşlığa kabul
- D) Sadece devletlerin para basma yetkisi ve bütçe dengesi
- E) Yalnız deniz hukukunda kabotaj ve kıta sahanlığı
Doğru cevap: A
Çözüm: Uluslararası insancıl hukukta saldırı öncesinde sivil zararı değerlendirme ve uygulanabilir önlemleri alma gereklidir.
Bir rapor “IPCC 2024’te iklim antlaşması imzalayıp bütün ülkelere para cezası kesti” iddiasında bulunuyor. En temel kavram yanılgısı nedir?
- A) IPCC yalnız uluslararası ceza mahkemesidir.
- B) Bilimsel değerlendirme yapan IPCC ile devletlerin iklim müzakere forumu COP karıştırılmıştır.
- C) COP mülteci statüsü verebilen tek ulusal kurumdur.
- D) Bilimsel raporlar yalnız devlet sınırlarını çizer.
- E) Küresel iklim işbirliği 2015’ten önce hiç bulunmamıştır.
Doğru cevap: B
Çözüm: IPCC iklim bilimine ilişkin bulguları değerlendirir; anlaşmaların tarafları devletlerdir ve müzakereler COP çerçevesinde yürütülür.
2024 Küresel Dijital Mutabakatını değerlendiren bir uzman hangi ifadeyi kullanmalıdır?
- A) Bütün ülkelerin anayasasını değiştiren tek taraflı uluslararası mahkeme kararıdır.
- B) Doğrudan tüm özel şirketlerin lisanslarını iptal eden küresel polis organıdır.
- C) Dijital işbirliği ilkeleri ve uluslararası koordinasyon gündemi sunar; tek başına tüm dünyada doğrudan uygulanan bir AI ceza kanunu değildir.
- D) 2015 Paris Anlaşmasının sera gazı kotasını bütünüyle kaldırır.
- E) Yalnız deniz güvenliğine ilişkin askerî sözleşmedir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Global Digital Compact dijital kapsayıcılık, veri ve yapay zekâ yönetişimi gibi işbirliği başlıklarını içerir; evrensel otomatik ceza kanunu değildir.
Bir bölgesel çatışma tahıl sevkiyatını kesiyor; uzak ülkelerde gıda fiyatları artıyor. Bu ilişki nasıl açıklanmalıdır?
- A) Çatışmaların yalnız olay ülkesini etkileyip dış ticarete hiç yansımaması
- B) Gıda fiyatlarının uluslararası taşımacılıktan tümüyle bağımsız olması
- C) Bütün fiyat değişimlerinin otomatik olarak iklim raporuyla belirlenmesi
- D) Ticaret ve lojistik bağlantıları üzerinden güvenlik krizinin küresel gıda arzına yayılması
- E) Bu gelişmenin yalnız devlet vatandaşlık hukukuyla ilgisi olması
Doğru cevap: D
Çözüm: Kritik üretim veya sevkiyat hatlarındaki kesinti küresel arz ve fiyatlara etki edebilir; karşılıklı bağımlılığın örneğidir.
Yolsuzlukla mücadele, bağımsız kurumlar ve çok taraflı teknik yardım aynı programda yer alıyor. Hangi iki SKA en güçlü bağlantıyı kurar?
- A) SKA 6 ve SKA 14
- B) SKA 2 ve SKA 12
- C) SKA 7 ve SKA 15
- D) SKA 3 ve SKA 11
- E) SKA 16 ve SKA 17
Doğru cevap: E
Çözüm: SKA 16 barış, adalet ve kurumları; SKA 17 ise uygulama araçlarını ve işbirliğini birlikte gündeme getirir.
Bir ülke ödemeler dengesi krizi yaşarken bir diğeri ticaret uyuşmazlığına, üçüncüsü uzun vadeli kalkınma kredisine ihtiyaç duyuyor. Kurum sıralaması nedir?
- A) IMF – DTÖ – Dünya Bankası
- B) DTÖ – WHO – UNHCR
- C) Dünya Bankası – IPCC – NATO
- D) UNHCR – IMF – Uluslararası Ceza Mahkemesi
- E) NATO – DSÖ – Uluslararası Denizcilik Örgütü
Doğru cevap: A
Çözüm: IMF dış finansman ve makro istikrar, DTÖ ticaret kuralları ve uyuşmazlıkları, Dünya Bankası kalkınma finansmanıyla ilişkilidir.
Yeni bir bulaşıcı hastalığı izleyen devletler, vaka bildirimini ve sınır aşan sağlık riskine hazırlığı eşgüdümlüyor. Doğru kurumsal çerçeve hangisidir?
- A) Yalnız Paris Anlaşmasının ulusal karbon katkı süreci
- B) DSÖ ve Uluslararası Sağlık Tüzüğü (IHR) çerçevesinde sağlık işbirliği
- C) Sadece DTÖ gümrük tarifesi uyuşmazlığı
- D) Uluslararası insancıl hukukun tüm sağlık kurumlarının yerine geçmesi
- E) BM Barış Gücünün her hastaneyi doğrudan yönetmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Uluslararası Sağlık Tüzüğü, uluslararası sağlık riski bildirimleri ve temel hazırlık kapasitesi için düzenleyici çerçeve sunar.
Geliri düşük bir ülke sel önleme altyapısına destek istiyor; yüksek emisyonlu aktörlerden daha fazla katkı talep ediyor. Hangi iki kavram birlikte açıklayıcıdır?
- A) Yalnız antlaşmasız ilhak ve sınır revizyonu
- B) Sadece askerî ittifak genişlemesi ve veto
- C) İklim uyum finansmanı ve ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar
- D) Tüm iklim maliyetlerinin tek yoksul ülkeye yüklenmesi
- E) Sadece göçmen işçi çalışma izni ve kabotaj
Doğru cevap: C
Çözüm: Sel önleme uyum ihtiyacıdır; iklim finansmanı ve farklı kapasite/sorumluluk tartışmaları uluslararası işbirliğini ilgilendirir.
R2P için “bir devlet istediğinde uluslararası hukuku dikkate almadan her ülkeye tek taraflı askerî müdahale edebilir” iddiası neden sorunludur?
- A) R2P sadece uluslararası ticaretin kuralıdır.
- B) R2P devletlerin hiçbir sorumluluğu bulunmadığını savunur.
- C) R2P yalnız Kyoto Protokolünün teknik bir ekidir.
- D) R2P dört ağır suçtan korumayla ilgilidir; BM Şartı ve uluslararası hukukun güç kullanma kurallarını ortadan kaldırmaz.
- E) R2P iklim sıcaklık ölçüm kurumunun adıdır.
Doğru cevap: D
Çözüm: 2005 Dünya Zirvesinde tanımlanan koruma sorumluluğu, tek taraflı sınırsız müdahale yetkisi olarak okunamaz.
BM Genel Kurulu bir çatışma hakkında karar alırken Güvenlik Konseyi VII. Bölüm tedbirini tartışıyor. “İki organın bütün kararları aynı biçimde bağlayıcıdır” demek niçin yanlıştır?
- A) BM Genel Kurulu hiçbir konuda toplanamaz.
- B) Güvenlik Konseyi yalnız üniversite diploması verir.
- C) VII. Bölüm uluslararası sağlık sigortası bölümüdür.
- D) Genel Kurul ve Konsey aynı üyelere sahip özel şirketlerdir.
- E) Organların Şarttan doğan yetkileri ve kararların hukukî niteliği farklıdır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Genel Kurulun çoğu kararı tavsiye niteliğindeyken Güvenlik Konseyinin uygun kapsamda aldığı kararlar bağlayıcı olabilir.
Siber saldırı sonrası teknik analiz bir IP adresi saptamış ancak devlet sorumluluğu tartışmalı kalmıştır. Hangi yaklaşım daha uygundur?
- A) Teknik bulguyu hukukî atıfla eşitlemeden kanıt, işbirliği ve siber güvenlik normlarını birlikte değerlendirmek
- B) Bir IP adresinin otomatik olarak ilgili devletin kesin hukukî sorumluluğunu ispatladığını kabul etmek
- C) Siber saldırıyı yalnız iklim sıcaklığına indirgemek
- D) Kişisel verilerin korunmasını tümüyle gereksiz saymak
- E) Uluslararası işbirliğini kategorik olarak dışlamak
Doğru cevap: A
Çözüm: Atıf sorunu teknik kimliklendirme ile devletin hukukî sorumluluğu arasında dikkatli kanıt ve değerlendirme gerektirir.
Kritik bir deniz geçiş hattındaki güvenlik riski taşımacılığı uzatıyor, sigorta ve enerji maliyetlerini yükseltiyor. En uygun analiz nedir?
- A) Deniz ulaşımının dünya ticaretinde hiçbir rolünün bulunmaması
- B) Jeopolitik riskin küresel lojistik, tedarik ve enerji fiyatlarına yayılması
- C) Ulaştırma gecikmelerinin maliyetleri her durumda düşürmesi
- D) Enerji güvenliğinin yalnız ülke içi spor politikası olması
- E) Her deniz hattının BM Genel Kurulu tarafından doğrudan işletilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Stratejik ulaştırma hatlarındaki krizler navlun, sigorta, teslimat süresi ve enerji arzını etkileyebilir.
Zulüm tehlikesi nedeniyle sınırı geçmiş bir kişiyle ülke içinde çatışmadan kaçan kişi için hangi hukukî değerlendirme doğrudur?
- A) İkisi de zorunlu olarak diplomatik temsilcidir.
- B) Ülke içinde yerinden edilen kişinin uluslararası sınırı geçmiş olduğu varsayılır.
- C) Birincisi mülteci hukukunun ilgili şartları ve geri göndermeme kapsamında incelenebilir; ikincisi ülke içi yerinden edilmiştir.
- D) Geri göndermeme ilkesi yalnız gümrük vergisine uygulanır.
- E) Hiçbirinin korunması uluslararası hukuku ilgilendiremez.
Doğru cevap: C
Çözüm: Mülteci koruması ile ülke içinde yerinden edilme aynı hukukî statü değildir; ikisi de korunma ihtiyacı doğurabilir.
Küresel finansal kriz, ticaret kısıtlamaları ve salgın birlikte yaşanıyor. G20, DTÖ ve DSÖ arasındaki ilişki nasıl kurulmalıdır?
- A) G20 bütün devletler üzerinde tek mahkemedir; DTÖ yalnız askerî eğitim verir.
- B) DSÖ tek başına küresel döviz kuru belirler; DTÖ mülteci statüsü verir.
- C) Üç kurumun görevleri tümüyle aynı ve birbirinin yerine geçebilir.
- D) G20 politika eşgüdüm forumu; DTÖ ticaret kuralları; DSÖ uluslararası sağlık koordinasyonu sağlar.
- E) G20 BM Şartının bağlayıcı VII. Bölüm kararlarını otomatik olarak çıkarır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Farklı küresel sorunlar farklı ama eşgüdümü gereken kurumlara yönelir; bir forumun işlevi uzman örgütlerin görevlerini silmez.
İklim kaynaklı kuraklık, gıda fiyat artışı, ülke içi göç ve siber altyapı kesintileri birlikte yaşanıyor. En kapsamlı yönetişim yaklaşımı hangisidir?
- A) Bütün sorunları yalnız devletlerarası klasik savaşa indirgemek
- B) Kurumların işlevlerini gözetmeden tek bir askerî yaptırım çözümünü yeterli saymak
- C) Göç, sağlık ve gıda ilişkisini bütünüyle reddetmek
- D) İklim ve dijital konularda bilimsel veriyi tümüyle dışlamak
- E) Ulusal kapasiteyi, bölgesel dayanışmayı, BM/uzman kuruluş işbirliğini ve çok boyutlu insan güvenliğini bir arada ele almak
Doğru cevap: E
Çözüm: Birbirine bağlı sınır aşan riskler iklim, gıda, göç, dijital güvenlik ve kurumlar arasında eşgüdümlü çok düzeyli yönetişim gerektirir.