Varşova Paktı hangi yılda kurulmuştur?
- A) 1945
- B) 1947
- C) 1955
- D) 1962
- E) 1989
Doğru cevap: C
Çözüm: Sovyetler Birliği ve Doğu Avrupa müttefikleri Varşova Paktını 1955’te kurdu.
1950–1953 arasında yaşanan ve ateşkesle sona eren savaş hangisidir?
- A) Kırım Savaşı
- B) İspanya İç Savaşı
- C) Birinci Körfez Savaşı
- D) Kore Savaşı
- E) Falkland Savaşı
Doğru cevap: D
Çözüm: Kore Savaşı 1950’de başladı, 1953 ateşkesiyle çatışmalar durdu; kapsamlı barış antlaşması yapılmadı.
1955 Bandung Konferansı hangi siyasal eğilimle ilişkilendirilir?
- A) Avrupa’da mutlak monarşilerin restorasyonu
- B) NATO’nun ilk kuruluş toplantısı
- C) ABD-Sovyet SALT görüşmelerinin başlaması
- D) Almanya’nın yeniden birleşmesinin ilanı
- E) Asya-Afrika dayanışması ve sömürgecilik karşıtlığı
Doğru cevap: E
Çözüm: Bandung Konferansı Asya ve Afrika ülkelerinin bağımsızlık ve işbirliği gündemini güçlendirdi; Bağlantısızlar Hareketi için zemin hazırladı.
1961’de Doğu ve Batı Berlin arasındaki geçişi büyük ölçüde engellemek için inşa edilen yapı hangisidir?
- A) Berlin Duvarı
- B) Maginot Hattı
- C) Hadrian Duvarı
- D) Süveyş Kanalı
- E) Kore Ateşkes Bölgesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Berlin Duvarı, 1961’de Doğu Alman yönetimi tarafından inşa edilerek kentin bölünmesini sembolleştirdi.
1962’de ABD ile Sovyetler Birliği’ni nükleer çatışma eşiğine getiren olay hangisidir?
- A) Süveyş Krizi
- B) Küba Füze Krizi
- C) Prag Baharı
- D) Berlin Kongresi
- E) Tahran Konferansı
Doğru cevap: B
Çözüm: Küba Füze Krizi Ekim 1962’de Sovyet nükleer füzelerinin Küba’ya yerleştirilmesi sorunuyla yaşandı.
1968’de Çekoslovakya’daki reform girişimini ifade eden tarihsel terim hangisidir?
- A) Glasnost
- B) Perestroyka
- C) Prag Baharı
- D) Berlin Hava Köprüsü
- E) Marshall Planı
Doğru cevap: C
Çözüm: Prag Baharı Çekoslovakya’daki reform hareketidir; Varşova Paktı kuvvetlerince Ağustos 1968’de bastırıldı.
Soğuk Savaşta iki süper güç arasında ilişkilerin görece yumuşaması hangi kavramla adlandırılır?
- A) Blitzkrieg
- B) Anschluss
- C) Restorasyon
- D) Détente (yumuşama)
- E) Dekolonizasyon
Doğru cevap: D
Çözüm: Détente özellikle 1960’ların sonu ve 1970’lerde ABD-Sovyet ilişkilerindeki görece yumuşamayı ifade eder.
Vekâlet savaşı (proxy war) kavramı Soğuk Savaşta neyi anlatır?
- A) Yalnız tarafların uluslararası mahkemede hukukî dava açması
- B) Devletlerin tüm silahlarını tek uluslararası depoya taşıması
- C) Büyük güçlerin doğrudan savaşa girmeden yerel çatışmalardaki tarafları destekleyerek rekabet etmesi
- D) Sadece büyükelçi atamasının gecikmesi
- E) Savaş ilanından önce ticaret anlaşması imzalanması
Doğru cevap: C
Çözüm: Kore, Vietnam ve başka bölgesel çatışmalarda büyük güçlerin dolaylı destek ve müdahaleleri rekabetin bir boyutuydu.
1962 Küba Füze Krizi’nin çözümünde hangi gelişme belirleyicidir?
- A) NATO’nun SSCB’yi askerî ittifaka tam üye yapması
- B) Küba’nın ABD tarafından resmen ilhak edilmesi
- C) Varşova Paktının 1962’de hemen feshedilmesi
- D) Sovyetlerin Küba’daki füzeleri geri çekmesi karşılığında ABD’nin işgal etmeme güvencesi ve Türkiye’deki Jüpiter füzelerine ilişkin gizli düzenleme
- E) BM Şartının 1962’de yürürlükten kaldırılması
Doğru cevap: D
Çözüm: Kriz diplomatik uzlaşmayla sonlandırıldı; Sovyet füzeleri çıkarıldı, ABD Küba’yı işgal etmeme sözü verdi ve Türkiye’deki Jüpiter füzeleri gizli uzlaşma konusu oldu.
1956 Macaristan ayaklanması ile 1968 Prag Baharı arasındaki ortak nokta nedir?
- A) İki olayın da ABD’nin 1948 Avrupa yardım programı olması
- B) Her iki hareketin 1989’da Doğu Almanya tarafından başlatılması
- C) İkisinin de sadece Latin Amerika’da gerçekleşmesi
- D) Her ikisinin de Sovyetler Birliği’nin 1991’den sonra kurulmasını sağlaması
- E) Sovyetler Birliği ve müttefiklerinin Doğu Blokundaki siyasi dönüşüm taleplerine askerî müdahaleyle karşılık vermesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Macaristan 1956 ve Çekoslovakya 1968 krizleri Doğu Blokunda Sovyet nüfuzunun sınırlarına işaret eder.
SALT I (1972) ile SALT II (1979) arasında hukuki-sonuç farkını doğru veren açıklama hangisidir?
- A) SALT I anlaşmaları yürürlüğe giren sınırlamalar sağladı; SALT II imzalanmasına rağmen ABD tarafından onaylanmadı
- B) SALT II 1947’de Truman tarafından hazırlanıp NATO’yu kurdu
- C) SALT I yalnız Avrupa ticaret gümrüklerini düzenledi
- D) Her iki metin Varşova Paktı’nın fesih belgeleridir
- E) SALT I ve II yalnız Kore yarımadasının sınırlarını belirledi
Doğru cevap: A
Çözüm: SALT I 1972’de ABM Antlaşması ve geçici stratejik sınırlamalar getirdi; SALT II 1979’da imzalandı fakat ABD tarafından onaylanmadı.
1968 Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) ile 1972 SALT I arasındaki ana fark nedir?
- A) NPT yalnız Kore Ateşkes Antlaşmasının başka adıdır
- B) NPT yayılmanın önlenmesi ve uluslararası çerçeveye; SALT I ABD-SSCB stratejik silah sınırlarına odaklanır
- C) SALT I bütün ülkelere ortak para birimi dayatır
- D) NPT 1989 Berlin Duvarı’nın açılmasını yasaklar
- E) İki belge yalnız 1815 Avrupa Uyumu için hazırlanmıştır
Doğru cevap: B
Çözüm: NPT çok taraflı nükleer silahların yayılmasını önleme rejimiyle, SALT I ABD-SSCB ikili stratejik silah görüşmeleriyle ilgilidir.
1975 Helsinki Nihai Senedinin insan hakları hükümleri Soğuk Savaşın son döneminde nasıl etki doğurmuştur?
- A) Bütün devletlerin 1975’te nükleer silahlarını anında yok etmesini zorunlu kılmıştır
- B) Berlin Duvarını 1975’te resmen yıkmıştır
- C) Muhaliflerin ve izleme gruplarının Doğu Avrupa’daki insan hakları ihlallerini gündeme getirmesine dayanak sağlamıştır
- D) Avrupa devletlerinin tümünü Varşova Paktına otomatik katmıştır
- E) Milletler Cemiyetini 1975’te yeniden kurmuştur
Doğru cevap: C
Çözüm: Helsinki’nin insan hakları boyutu sonraki yıllarda izleme hareketlerine ve Doğu Avrupa’daki taleplere normatif dayanak sundu.
1956 Macaristan ve 1968 Çekoslovakya müdahaleleri, Doğu Blokunda egemenlik meselesi açısından hangi çelişkiyi ortaya koyar?
- A) Doğu Avrupa’nın 1956’dan itibaren tek bir NATO eyaletine dönüşmesi
- B) Resmî devlet egemenliği iddiasıyla Sovyet merkezli blok disiplininin askerî yöntemlerle korunması arasında gerilim bulunması
- C) Her iki olayın Sovyetler Birliği dışındaki tüm ülkeleri tamamen bağımsız bırakması
- D) İki müdahalenin 1815 Viyana Kongresi kararıyla yürütülmesi
- E) Her iki ülkede 1991’de Sovyetlerden ayrılma referandumu yapılması
Doğru cevap: B
Çözüm: Reform ve ayrışma girişimleri karşısındaki müdahaleler Sovyet etkisindeki sistemin egemenlik sınırlarını gösterdi.
1968 NPT, 1972 SALT I, 1975 Helsinki Nihai Senedi ve 1987 INF Antlaşması en tutarlı nasıl sınıflanır?
- A) Dört belge de yalnız 1919 Paris barış antlaşmalarıdır
- B) Dört belge de Berlin Duvarının inşa emirleridir
- C) Yayılmanın önlenmesi; stratejik silah sınırlaması; Avrupa güvenliği/insan hakları; orta menzilli kara füzelerinin tasfiyesi
- D) NPT ve INF yalnız Avrupa ortak pazarı oluşturma metinleridir
- E) Helsinki ve SALT I Sovyetler Birliği’nin kuruluş anlaşmalarıdır
Doğru cevap: C
Çözüm: NPT çok taraflı nükleer yayılma; SALT ve INF silah denetimi; Helsinki Avrupa güvenliği ve insani boyut alanındadır.
1970’lerde ABD-SSCB yumuşaması sırasında Vietnam ve gelişmekte olan ülkelerdeki rekabetin sürmesi hangi değerlendirmeyi destekler?
- A) Détente dönemi bütün savaşları hukuken imkânsız hâle getirmiştir
- B) Yumuşama sadece 1945’ten önceki Avrupa Uyumu sistemidir
- C) Yumuşama sırasında hiçbir nükleer silah görüşmesi yapılmamıştır
- D) Détente, iki büyük güç arasındaki tüm çıkar çatışmalarını ve vekâlet mücadelelerini sona erdirmemiştir
- E) ABD ve SSCB 1972’de ortak bir federal devlet kurmuştur
Doğru cevap: D
Çözüm: Yumuşama silah denetimi ve diplomatik ilişkilerde yakınlaşmaydı; küresel rekabet sürüyordu.
1979 Afganistan müdahalesi, SALT II’nin ABD’de onaylanmaması ve 1980’lerin başındaki gerilim bir arada düşünüldüğünde hangisi açıklayıcıdır?
- A) SALT II’nin 1979’da bütün NATO üyelerini SSCB’ye katması
- B) Afganistan müdahalesinin Avrupa’nın 1815 güç dengesini yeniden kurması
- C) SALT II’nin ABD tarafından koşulsuz onaylanıp hiç tartışılmaması
- D) Sovyetler Birliği’nin 1979’da resmen dağılması
- E) Yumuşamanın sınırları ve jeopolitik müdahalenin silah denetimi üzerinde olumsuz etkisi
Doğru cevap: E
Çözüm: Afganistan müdahalesi ilişkileri sertleştirdi; SALT II imzalandığı hâlde ABD’de onaylanmadı.
Gorbaçov’un reformları, Doğu Avrupa’da 1989 devrimleri ve 1991 SSCB’nin dağılması arasındaki ilişki nasıl değerlendirilmelidir?
- A) Reformların ve Sovyet müdahalesindeki azalmanın blok çözülmesini kolaylaştırması; farklı iç ve dış etkenlerin SSCB’nin dağılmasında birlikte rol oynaması
- B) Gorbaçov’un 1985’te Varşova Paktını kurması
- C) SSCB’nin 1989’da siyasi gücünün hiç değişmeden artması
- D) Doğu Avrupa reformlarının ancak 2001’de başlaması
- E) Reformların bütün Sovyet cumhuriyetlerinin sorunlarını tek hamlede çözmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Glasnost-perestroyka, Doğu Avrupa’daki değişime müdahale etmeme ve Sovyet iç krizleri birlikte sistem dönüşümüne katkı yaptı.
Berlin Duvarının açılması, Almanya’nın birleşmesi ve SSCB’nin sona ermesini bir tek “1989’da Sovyetler dağıldı” cümlesiyle özetlemek neden yanlıştır?
- A) Çünkü Berlin Duvarı 1961’de hiç inşa edilmemiştir
- B) Bu olayların sırasıyla 1989, 1990 ve 1991’de gerçekleşen ayrı tarihsel süreçler olması
- C) Çünkü Almanya 1945’te iki ayrı ülke olmaktan çıkmıştır
- D) Çünkü Sovyetler Birliği 1919’da dağılmıştır
- E) Çünkü üç gelişme de yalnız 1975 Helsinki toplantısının aynı günkü kararlarıdır
Doğru cevap: B
Çözüm: Duvar 1989’da açıldı, Almanya 1990’da birleşti, SSCB 1991’de sona erdi; nedensel bağlantı tarihlerin eşitliği değildir.
1991 Körfez Savaşı ile 1999 Kosova müdahalesi hakkında hangi hukukî-siyasi ayrım doğrudur?
- A) Her ikisi de Varşova Paktının 1955’teki ortak operasyonlarıdır
- B) Kosova müdahalesi BM tarafından 1919 Versay Antlaşmasıyla yetkilendirilmiştir
- C) Körfez harekâtında BM Güvenlik Konseyinin 678 sayılı güç kullanma yetkisi vardı; Kosova’da NATO müdahalesinin açık Güvenlik Konseyi yetkisine dayanmaması tartışmalıdır
- D) Körfez Savaşı 1948 Berlin Hava Köprüsünün resmî adıdır
- E) İki olayda da uluslararası hukuk ve meşruiyet tartışması yoktur
Doğru cevap: C
Çözüm: Kuveyt’in kurtarılması için 678 (1990) Güvenlik Konseyi kararı alınmıştı; 1999 Kosova hava harekâtı için aynı nitelikte açık bir Konsey yetkisi bulunmuyordu.