1972 SALT I süreci esas olarak hangi alana ilişkindir?
- A) Uluslararası ticaret tarifelerinin kaldırılması
- B) Sömürge ülkelerinin bağımsızlık ilanı
- C) Kore Savaşı ateşkesinin imzalanması
- D) İnsan hakları mahkemelerinin birleştirilmesi
- E) Stratejik nükleer silahların sınırlandırılması
Doğru cevap: E
Çözüm: SALT I ve aynı yılki ABM Antlaşması stratejik silah denetimine ilişkin önemli adımlardır.
1975 Helsinki Nihai Senedi hangi alanları birlikte ele almıştır?
- A) Avrupa güvenliği, işbirliği ve insan hakları
- B) İtalya’nın siyasi birliğinin sağlanması
- C) Kırım Savaşı barış hükümleri
- D) Birinci Dünya Savaşı tazminatları
- E) NATO üyeliğinin tüm devletlere zorunlu kılınması
Doğru cevap: A
Çözüm: Helsinki Nihai Senedi sınırlar, güvenlik, ekonomik işbirliği ve insan haklarına ilişkin ilkeler içerir.
Sovyet lider Gorbaçov’la ilişkilendirilen glasnost kavramı neyi ifade eder?
- A) Avrupa’da sömürge paylaşımı
- B) Açıklık ve kamusal tartışma alanını genişletme politikası
- C) Nükleer denizaltıların tümünü savaşta kullanma
- D) Yalnız askerî blok üyeliğini genişletme
- E) ABD’nin Marshall yardımlarını kesmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Glasnost açıklık ve kamusal ifade alanına ilişkin reform politikasıdır; perestroyka ise yeniden yapılanma anlamına gelir.
Berlin Duvarı’nın açılması ve yıkılması sürecinin dönüm noktası kabul edilen yıl hangisidir?
- A) 1955
- B) 1961
- C) 1989
- D) 1972
- E) 2001
Doğru cevap: C
Çözüm: 9 Kasım 1989 Berlin Duvarı’nın açılması Avrupa’da Soğuk Savaş düzeninin çözülmesini simgeledi.
Almanya’nın yeniden birleştiği yıl hangisidir?
- A) 1949
- B) 1955
- C) 1980
- D) 1990
- E) 2004
Doğru cevap: D
Çözüm: 3 Ekim 1990’da Alman yeniden birleşmesi gerçekleşti; bu olay 1989 duvarın açılmasıyla aynı tarih değildir.
Sovyetler Birliği’nin dağıldığı yıl hangisidir?
- A) 1968
- B) 1979
- C) 1985
- D) 2001
- E) 1991
Doğru cevap: E
Çözüm: SSCB 1991 sonunda dağıldı; Doğu Avrupa dönüşümleri ve Berlin Duvarının açılması daha önce yaşanmıştı.
1979 Sovyetler Birliği’nin Afganistan’a müdahalesinin yumuşama sürecine etkisi nasıl değerlendirilir?
- A) NATO ve Varşova Paktını 1979’da aynı ittifaka dönüştürmüştür
- B) Soğuk Savaşı 1979’da kesin biçimde bitirmiştir
- C) SALT II’nin ABD Senatosunda derhâl onaylanmasına yol açmıştır
- D) ABD-Sovyet gerilimini artırarak détente sürecinin bozulmasında önemli rol oynamıştır
- E) Berlin Duvarını 1979’da açmıştır
Doğru cevap: D
Çözüm: Afganistan müdahalesi 1979 sonrasında ilişkileri sertleştirdi ve silah denetiminde işbirliğini zorlaştırdı.
Gorbaçov dönemindeki glasnost ve perestroyka kavramlarının doğru eşleştirmesi hangisidir?
- A) Glasnost askerî abluka, perestroyka sınır savaşlarıdır
- B) Glasnost yalnız nükleer test, perestroyka ittifak kurmadır
- C) Glasnost sömürgecilik, perestroyka 1815 restorasyonudur
- D) İkisi de 1948 Berlin Hava Köprüsünün kod adıdır
- E) Glasnost açıklık, perestroyka yeniden yapılanma politikasıdır
Doğru cevap: E
Çözüm: Glasnost kamusal açıklığı, perestroyka ekonomik-siyasi yeniden yapılanmayı ifade eder.
1987 INF Antlaşmasının Soğuk Savaş diplomasisindeki önemi nedir?
- A) ABD ile Sovyetlerin belirli menzildeki karadan fırlatılan füzeleri ortadan kaldırmasını öngörmesi
- B) Sovyetler Birliği’nin 1987’de kuruluş belgesi olması
- C) Kore Savaşını başlatması
- D) İki Almanya’nın 1987’de birleşmesini kararlaştırması
- E) Avrupa Birliğinin para birimini 1987’de yürürlüğe koyması
Doğru cevap: A
Çözüm: 1987 INF Antlaşması ABD-SSCB silah denetiminde belirli kara konuşlu füze sınıflarının elimine edilmesini öngördü.
1989 Berlin Duvarı’nın açılması, 1990 Almanya’nın birleşmesi ve 1991 SSCB’nin dağılması için hangi sıralama doğrudur?
- A) SSCB’nin dağılması → Berlin Duvarı’nın açılması → Alman birliği
- B) Doğu Avrupa dönüşümü → Alman birliği → Sovyetler Birliği’nin sona ermesi
- C) Alman birliği → SSCB’nin kurulması → Berlin Duvarı’nın inşası
- D) Berlin Duvarı’nın açılması → SSCB’nin 1945’te kurulması → Alman birliği
- E) Süveyş Krizi → Berlin Duvarı’nın inşası → Almanya’nın bölünmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: 1989, 1990, 1991 olayları aynı değildir; Doğu Avrupa’daki çözülme ve kurumsal dönüşümler birbirini izledi.
1990 Kuveyt işgali ve 1991 Körfez Savaşı bakımından hangi ifade doğrudur?
- A) Kuveyt 1990’da Irak’ı işgal ederek Varşova Paktını yeniden kurmuştur
- B) Müdahale 1815 Avrupa Uyumu bünyesinde yapılmıştır
- C) Irak’ın Kuveyt’i işgaline karşı BM Güvenlik Konseyi kararlarıyla desteklenen çok uluslu müdahale gerçekleşmiştir
- D) Savaş Sovyetler Birliği’nin 1949’daki NATO üyeliğiyle başlamıştır
- E) Kriz yalnız iki Almanya’nın birleşme antlaşmasıdır
Doğru cevap: C
Çözüm: BM Güvenlik Konseyi 678 (1990) sayılı kararda belirli şartlarla güç kullanımına yetki verdi; 1991’de koalisyon harekâtı yürütüldü.
1991 sonrası “tek kutuplu an” terimi hangi gözleme dayanır?
- A) Sovyetler Birliği’nin 1991’de bütün kıtaları birleştirmesine
- B) Bütün devletlerin 1991’den sonra sınırsız eşit güç kullanmasına
- C) NATO’nun 1991’de Varşova Paktına katılmasına
- D) SSCB’nin çözülmesinin ardından ABD’nin küresel ölçekte belirgin askerî ve siyasi üstünlük kazanmasına
- E) Küresel ekonomik ilişkilerin tamamen durmasına
Doğru cevap: D
Çözüm: Tek kutuplu an, özellikle 1990’larda ABD’nin üstün konumunu tanımlar; bunun bütün dönemler için değişmez olduğu iddiası değildir.
2001’deki 11 Eylül saldırılarının uluslararası sistem bakımından başlıca etkilerinden biri nedir?
- A) Birinci Dünya Savaşının sona ermesi
- B) Berlin Duvarının ilk kez inşa edilmesi
- C) Varşova Paktının 1955’te kurulması
- D) Milletler Cemiyetinin yeniden faaliyete geçmesi
- E) Terörle mücadele ve güvenlik gündeminin uluslararası siyasette ağırlık kazanması
Doğru cevap: E
Çözüm: 11 Eylül 2001 saldırıları uluslararası güvenlik önceliklerini ve Afganistan müdahalesi gibi gelişmeleri etkiledi.
1990’larda “tek kutuplu an” ve 2000’lerden itibaren “çok kutupluluk tartışmaları” arasında nasıl bir kavramsal ayrım yapılır?
- A) İkisi de 1949 NATO’nun aynı askerî komuta birimini adlandırır
- B) Çok kutupluluk yalnız bir büyük gücün bulunduğu sistemdir
- C) Tek kutupluluk bütün devletlerin aynı oranda güç sahibi olduğu yapıdır
- D) İlki ABD’nin belirgin üstünlüğünü, ikincisi güç dağılımındaki değişme ve yeni merkezlerin etkisini vurgular
- E) İki kavram tarihte hiç devlet dışı aktör bulunmadığı varsayımını gerektirir
Doğru cevap: D
Çözüm: Kutupluluk güç dağılımına ilişkin analitik kavramdır; farklı dönemlerde aktörlerin göreli kapasitesi değişebilir.
Soğuk Savaşın sona ermesinden sonra Yugoslavya’daki çatışmaların yaşanması hangi genellemeyi geçersiz kılar?
- A) Devletlerin 1990 sonrasında da uluslararası hukuk öznesi olmasını
- B) Soğuk Savaşta nükleer silahların önemli rol oynamasını
- C) Almanya’nın 1990’da yeniden birleşmiş olmasını
- D) 1991’de Sovyetler Birliği’nin dağılmış olmasını
- E) İki kutupluluğun bitmesiyle etnik, bölgesel ve devlet içi çatışmaların otomatik olarak ortadan kalktığı iddiasını
Doğru cevap: E
Çözüm: 1990’ların Balkan çatışmaları blok karşıtlığı azalsa da bölgesel ve etnik güvenlik sorunlarının devam edebileceğini gösterdi.
2001 terör saldırıları sonrasında güvenlik gündeminin değişmesi, devletlerarası güç rekabetinden nasıl ayrılır?
- A) Devlet dışı silahlı aktörler ve asimetrik tehditlerin uluslararası güvenlik politikasında daha görünür hâle gelmesi
- B) Bütün savaşların yalnız iki resmî devlet ordusu arasında yürütülmesi
- C) Sömürgecilik çağındaki 1815 kongre diplomasisinin tek belirleyici olması
- D) Nükleer caydırıcılığın 1945’te hiç ortaya çıkmamış olması
- E) Tüm ülkelerin sınırlarını ve ordularını 2001’de kaldırması
Doğru cevap: A
Çözüm: 11 Eylül sonrasında terörle mücadele devlet dışı aktörler, istihbarat işbirliği ve müdahale tartışmalarını yoğunlaştırdı.
2008 küresel finans krizinin uluslararası siyasete etkisini açıklamak için hangi yaklaşım daha uygundur?
- A) Kriz yalnız bir devletin 1815 monarşi sorununu çözmüştür
- B) Finansal karşılıklı bağımlılığın krizlerin sınır aşan etkilerini ve uluslararası koordinasyon ihtiyacını artırdığını görmek
- C) 2008’de küresel ticaret, finans ve ülkeler arası bağımlılık tamamen sona ermiştir
- D) 2008 krizi Varşova Paktının yeniden kuruluş belgesidir
- E) Kriz bütün ülkeleri aynı anda eşit ölçüde etkilemiş ve hiç politika ayrışması yaratmamıştır
Doğru cevap: B
Çözüm: Finansal entegrasyon bir ülkedeki şokun başkalarını etkilemesine neden olabilir; kriz sonrası koordinasyon ve düzenleme tartışmaları arttı.
1991 sonrasındaki uluslararası sistemi yalnız “tek kutuplu ve değişmez” olarak tanımlamak neden yetersiz olabilir?
- A) SSCB’nin 1991’den sonra aynı yapı ve sınırlarla varlığını sürdürmesi
- B) Bütün devletlerin 1991’de askeri olarak eşitlenmesi
- C) ABD’nin başlangıçtaki üstünlüğüne rağmen yeni ekonomik güç merkezleri, bölgesel aktörler ve devlet dışı ağların etkisinin zamanla değişmesi
- D) İki kutupluluğun 2000’den sonra hiç akademik tartışmaya konu olmaması
- E) Küreselleşmenin yalnız askerî harcamaları ifade etmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Kutupluluk dönemsel bir analizdir; yükselen güçler, teknoloji ve ekonomik karşılıklı bağımlılık dağılımı dönüştürebilir.
Çevreleme, caydırıcılık ve bağlantısızlık kavramlarını doğru eşleştiren seçenek hangisidir?
- A) Çevreleme yalnız insan hakları antlaşması; caydırıcılık ticari gümrük; bağlantısızlık zorunlu NATO üyeliği
- B) Çevreleme 1990 Alman birleşmesi; caydırıcılık 1815 meşruiyet; bağlantısızlık Varşova yönetimi
- C) Çevreleme 1949 üyelik tüzüğü; caydırıcılık yalnız seçim yasası; bağlantısızlık savaş ilanı
- D) Çevreleme rakip etkinin genişlemesini sınırlama; caydırıcılık maliyet tehdidiyle saldırıyı önleme; bağlantısızlık bloklara bağımlı olmadan politika yürütme
- E) Çevreleme ekonomik büyüme oranı; caydırıcılık bütün devletlerin silahsızlanması; bağlantısızlık birleşik devlet sistemi
Doğru cevap: D
Çözüm: Üç kavramın analiz düzeyleri farklıdır: stratejik sınırlama, saldırıyı önleme ve dış politika özerkliği.
Soğuk Savaş tarihindeki olayları şu sırayla yerleştiren hangi seçenek doğrudur?
- A) NATO (1949) → Truman Doktrini (1947) → Helsinki (1975) → Varşova Paktı (1955) → Berlin (1989) → Küba (1962)
- B) Varşova (1955) → NATO (1949) → Truman (1947) → Küba (1962) → Berlin (1989) → Helsinki (1975)
- C) Küba (1962) → Truman (1947) → Varşova (1955) → NATO (1949) → Helsinki (1975) → Berlin (1989)
- D) Helsinki (1975) → Varşova (1955) → Küba (1962) → NATO (1949) → Truman (1947) → Berlin (1989)
- E) Truman Doktrini (1947) → NATO (1949) → Varşova Paktı (1955) → Küba Füze Krizi (1962) → Helsinki (1975) → Berlin Duvarının açılması (1989)
Doğru cevap: E
Çözüm: Tarih sırası 1947–1949–1955–1962–1975–1989 şeklindedir; olaylar arasındaki dönemsellik cevaplamayı kolaylaştırır.