Truman Doktrini ile Marshall Planı arasındaki temel farklılık hangisidir?
- A) İlki siyasal-güvenlik desteğini, ikincisi Avrupa ekonomik toparlanma programını öne çıkarır
- B) İlki 1991 sonrasında, ikincisi 1815’te başlatılmıştır
- C) İkisi de sadece Sovyetler Birliği tarafından uygulanmıştır
- D) İlki Varşova Paktının kurucu metnidir
- E) İkincisi Kore Savaşının ateşkes antlaşmasıdır
Doğru cevap: A
Çözüm: Truman Doktrini çevreleme bağlamında Türkiye-Yunanistan desteğini; Marshall Planı Avrupa’nın ekonomik iyileşmesini hedefledi.
1948–1949 Berlin Ablukası ile 1961 Berlin Duvarının ortak ve farklı yönünü açıklayan seçenek hangisidir?
- A) Her ikisi de aynı gün 1949’da başlamış tek bir inşaat projesidir
- B) İkisi Almanya’nın bölünmesiyle ilgilidir; ilki erişim ve ikmal krizi, ikincisi kent içi geçişin fiziksel engellenmesidir
- C) İlki 1990’daki birleşmeye, ikincisi 1919 barışına doğrudan verilen isimdir
- D) Berlin Duvarı Batılı devletlerin 1948 hava köprüsünü kurmasıdır
- E) Abluka Batı Berlin’in SSCB’ye gönüllü ilhakı anlamına gelir
Doğru cevap: B
Çözüm: Abluka Batı Berlin’in kara bağlantıları ve ikmaline ilişkin 1948–49 kriziydi; Duvar 1961’de fiziksel geçiş engeli oluşturdu.
NATO’nun 1949, Varşova Paktının 1955’te kurulması Soğuk Savaş açısından neyi gösterir?
- A) Avrupa Uyumu sisteminin 1815’te aynen sürmesini
- B) ABD ile Sovyetlerin 1955’te tek devlet oluşturmasını
- C) Avrupa’da karşıt askerî blokların kurumsallaşmasını
- D) Tüm üyelerin askerî tarafsızlığı kabul etmesini
- E) Birleşmiş Milletlerin kapanıp yerini tek örgüte bırakmasını
Doğru cevap: C
Çözüm: NATO ve Varşova Paktı karşıt kolektif savunma yapılarının simgeleridir; kuruluş tarihleri farklıdır.
Kore Savaşı’nın 1953’teki sonucu için hangisi en isabetlidir?
- A) Kore yarımadası tek bir devlet altında kalıcı biçimde birleşti
- B) Kore Savaşı NATO ile Varşova Paktı arasında doğrudan nükleer savaşa dönüştü
- C) Ateşkes 1975 Helsinki’de imzalandı
- D) Ateşkesle sıcak çatışmalar durdu ancak kapsamlı barış antlaşması yapılmadı
- E) Savaşın sonunda Birleşmiş Milletler tamamen dağıldı
Doğru cevap: D
Çözüm: 27 Temmuz 1953 Kore Ateşkesi, savaşın askerî çatışma safhasını durdurdu; barış antlaşması ile eş tutulmamalıdır.
1955 Bandung Konferansı ile 1961 Belgrad Bağlantısızlar zirvesi arasındaki ilişkiyi doğru açıklayan seçenek hangisidir?
- A) Her iki toplantı NATO’nun nükleer kuvvetlerini tekleştirdi
- B) Bandung 1989’da Berlin Duvarının yıkılışını kararlaştırdı
- C) Belgrad toplantısı yalnız Varşova Paktı üyelerine açık askerî tatbikattı
- D) Bandung Avrupa’da yeni bir Prusya Krallığı kurdu
- E) Bandung Asya-Afrika dayanışmasına zemin oluşturdu; Belgrad Bağlantısızlar Hareketinin ilk zirvesi oldu
Doğru cevap: E
Çözüm: Bandung 1955 ve Belgrad 1961 bağlantısızlık tarihinin ayrı ama ilişkili dönüm noktalarıdır.
1956 Süveyş Krizinin Soğuk Savaş içindeki ayırt edici yönü nedir?
- A) Mısır’ın kanalı millîleştirmesi üzerine Britanya-Fransa-İsrail müdahalesi ve ABD-SSCB baskısının önem kazanması
- B) Kore’de 38. paralelin resmen kaldırılması
- C) Batı Berlin’e hava köprüsünün ilk kez kurulması
- D) Gorbaçov’un SSCB liderliğine yükselmesi
- E) NATO’nun 1999 müdahalesinin resmen başlaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Nasır’ın millîleştirme kararı sonrasında müdahale yaşandı; iki süper gücün tutumu sömürge sonrası güç değişimini gösterdi.
Nükleer caydırıcılıkta karşılıklı garantili imha (MAD) mantığı hangi varsayıma dayanır?
- A) Bütün tarafların nükleer silahı ilk kullanışta etkisizleşir ve karşılık olamaz
- B) İlk saldırıya uğrayan tarafın da karşılık verebilme kapasitesinin saldırıyı caydırması
- C) Süper güçlerin hiç nükleer silahı bulunmaması
- D) Her konvansiyonel savaşın zorunlu olarak dünya savaşına dönüşmesi
- E) Yalnız diplomatik toplantıların askerî denge yaratması
Doğru cevap: B
Çözüm: İkinci vuruş kapasitesi inandırıcıysa karşılıklı yıkım beklentisi ilk saldırıyı caydırabilir.
Vekâlet savaşı (proxy war) kavramı Soğuk Savaşta neyi anlatır?
- A) Yalnız tarafların uluslararası mahkemede hukukî dava açması
- B) Devletlerin tüm silahlarını tek uluslararası depoya taşıması
- C) Büyük güçlerin doğrudan savaşa girmeden yerel çatışmalardaki tarafları destekleyerek rekabet etmesi
- D) Sadece büyükelçi atamasının gecikmesi
- E) Savaş ilanından önce ticaret anlaşması imzalanması
Doğru cevap: C
Çözüm: Kore, Vietnam ve başka bölgesel çatışmalarda büyük güçlerin dolaylı destek ve müdahaleleri rekabetin bir boyutuydu.
1962 Küba Füze Krizi’nin çözümünde hangi gelişme belirleyicidir?
- A) NATO’nun SSCB’yi askerî ittifaka tam üye yapması
- B) Küba’nın ABD tarafından resmen ilhak edilmesi
- C) Varşova Paktının 1962’de hemen feshedilmesi
- D) Sovyetlerin Küba’daki füzeleri geri çekmesi karşılığında ABD’nin işgal etmeme güvencesi ve Türkiye’deki Jüpiter füzelerine ilişkin gizli düzenleme
- E) BM Şartının 1962’de yürürlükten kaldırılması
Doğru cevap: D
Çözüm: Kriz diplomatik uzlaşmayla sonlandırıldı; Sovyet füzeleri çıkarıldı, ABD Küba’yı işgal etmeme sözü verdi ve Türkiye’deki Jüpiter füzeleri gizli uzlaşma konusu oldu.
1956 Macaristan ayaklanması ile 1968 Prag Baharı arasındaki ortak nokta nedir?
- A) İki olayın da ABD’nin 1948 Avrupa yardım programı olması
- B) Her iki hareketin 1989’da Doğu Almanya tarafından başlatılması
- C) İkisinin de sadece Latin Amerika’da gerçekleşmesi
- D) Her ikisinin de Sovyetler Birliği’nin 1991’den sonra kurulmasını sağlaması
- E) Sovyetler Birliği ve müttefiklerinin Doğu Blokundaki siyasi dönüşüm taleplerine askerî müdahaleyle karşılık vermesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Macaristan 1956 ve Çekoslovakya 1968 krizleri Doğu Blokunda Sovyet nüfuzunun sınırlarına işaret eder.
SALT I (1972) ile SALT II (1979) arasında hukuki-sonuç farkını doğru veren açıklama hangisidir?
- A) SALT I anlaşmaları yürürlüğe giren sınırlamalar sağladı; SALT II imzalanmasına rağmen ABD tarafından onaylanmadı
- B) SALT II 1947’de Truman tarafından hazırlanıp NATO’yu kurdu
- C) SALT I yalnız Avrupa ticaret gümrüklerini düzenledi
- D) Her iki metin Varşova Paktı’nın fesih belgeleridir
- E) SALT I ve II yalnız Kore yarımadasının sınırlarını belirledi
Doğru cevap: A
Çözüm: SALT I 1972’de ABM Antlaşması ve geçici stratejik sınırlamalar getirdi; SALT II 1979’da imzalandı fakat ABD tarafından onaylanmadı.
1968 Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) ile 1972 SALT I arasındaki ana fark nedir?
- A) NPT yalnız Kore Ateşkes Antlaşmasının başka adıdır
- B) NPT yayılmanın önlenmesi ve uluslararası çerçeveye; SALT I ABD-SSCB stratejik silah sınırlarına odaklanır
- C) SALT I bütün ülkelere ortak para birimi dayatır
- D) NPT 1989 Berlin Duvarı’nın açılmasını yasaklar
- E) İki belge yalnız 1815 Avrupa Uyumu için hazırlanmıştır
Doğru cevap: B
Çözüm: NPT çok taraflı nükleer silahların yayılmasını önleme rejimiyle, SALT I ABD-SSCB ikili stratejik silah görüşmeleriyle ilgilidir.
1975 Helsinki Nihai Senedinin insan hakları hükümleri Soğuk Savaşın son döneminde nasıl etki doğurmuştur?
- A) Bütün devletlerin 1975’te nükleer silahlarını anında yok etmesini zorunlu kılmıştır
- B) Berlin Duvarını 1975’te resmen yıkmıştır
- C) Muhaliflerin ve izleme gruplarının Doğu Avrupa’daki insan hakları ihlallerini gündeme getirmesine dayanak sağlamıştır
- D) Avrupa devletlerinin tümünü Varşova Paktına otomatik katmıştır
- E) Milletler Cemiyetini 1975’te yeniden kurmuştur
Doğru cevap: C
Çözüm: Helsinki’nin insan hakları boyutu sonraki yıllarda izleme hareketlerine ve Doğu Avrupa’daki taleplere normatif dayanak sundu.
1979 Sovyetler Birliği’nin Afganistan’a müdahalesinin yumuşama sürecine etkisi nasıl değerlendirilir?
- A) NATO ve Varşova Paktını 1979’da aynı ittifaka dönüştürmüştür
- B) Soğuk Savaşı 1979’da kesin biçimde bitirmiştir
- C) SALT II’nin ABD Senatosunda derhâl onaylanmasına yol açmıştır
- D) ABD-Sovyet gerilimini artırarak détente sürecinin bozulmasında önemli rol oynamıştır
- E) Berlin Duvarını 1979’da açmıştır
Doğru cevap: D
Çözüm: Afganistan müdahalesi 1979 sonrasında ilişkileri sertleştirdi ve silah denetiminde işbirliğini zorlaştırdı.
Gorbaçov dönemindeki glasnost ve perestroyka kavramlarının doğru eşleştirmesi hangisidir?
- A) Glasnost askerî abluka, perestroyka sınır savaşlarıdır
- B) Glasnost yalnız nükleer test, perestroyka ittifak kurmadır
- C) Glasnost sömürgecilik, perestroyka 1815 restorasyonudur
- D) İkisi de 1948 Berlin Hava Köprüsünün kod adıdır
- E) Glasnost açıklık, perestroyka yeniden yapılanma politikasıdır
Doğru cevap: E
Çözüm: Glasnost kamusal açıklığı, perestroyka ekonomik-siyasi yeniden yapılanmayı ifade eder.
1987 INF Antlaşmasının Soğuk Savaş diplomasisindeki önemi nedir?
- A) ABD ile Sovyetlerin belirli menzildeki karadan fırlatılan füzeleri ortadan kaldırmasını öngörmesi
- B) Sovyetler Birliği’nin 1987’de kuruluş belgesi olması
- C) Kore Savaşını başlatması
- D) İki Almanya’nın 1987’de birleşmesini kararlaştırması
- E) Avrupa Birliğinin para birimini 1987’de yürürlüğe koyması
Doğru cevap: A
Çözüm: 1987 INF Antlaşması ABD-SSCB silah denetiminde belirli kara konuşlu füze sınıflarının elimine edilmesini öngördü.
1989 Berlin Duvarı’nın açılması, 1990 Almanya’nın birleşmesi ve 1991 SSCB’nin dağılması için hangi sıralama doğrudur?
- A) SSCB’nin dağılması → Berlin Duvarı’nın açılması → Alman birliği
- B) Doğu Avrupa dönüşümü → Alman birliği → Sovyetler Birliği’nin sona ermesi
- C) Alman birliği → SSCB’nin kurulması → Berlin Duvarı’nın inşası
- D) Berlin Duvarı’nın açılması → SSCB’nin 1945’te kurulması → Alman birliği
- E) Süveyş Krizi → Berlin Duvarı’nın inşası → Almanya’nın bölünmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: 1989, 1990, 1991 olayları aynı değildir; Doğu Avrupa’daki çözülme ve kurumsal dönüşümler birbirini izledi.
1990 Kuveyt işgali ve 1991 Körfez Savaşı bakımından hangi ifade doğrudur?
- A) Kuveyt 1990’da Irak’ı işgal ederek Varşova Paktını yeniden kurmuştur
- B) Müdahale 1815 Avrupa Uyumu bünyesinde yapılmıştır
- C) Irak’ın Kuveyt’i işgaline karşı BM Güvenlik Konseyi kararlarıyla desteklenen çok uluslu müdahale gerçekleşmiştir
- D) Savaş Sovyetler Birliği’nin 1949’daki NATO üyeliğiyle başlamıştır
- E) Kriz yalnız iki Almanya’nın birleşme antlaşmasıdır
Doğru cevap: C
Çözüm: BM Güvenlik Konseyi 678 (1990) sayılı kararda belirli şartlarla güç kullanımına yetki verdi; 1991’de koalisyon harekâtı yürütüldü.
1991 sonrası “tek kutuplu an” terimi hangi gözleme dayanır?
- A) Sovyetler Birliği’nin 1991’de bütün kıtaları birleştirmesine
- B) Bütün devletlerin 1991’den sonra sınırsız eşit güç kullanmasına
- C) NATO’nun 1991’de Varşova Paktına katılmasına
- D) SSCB’nin çözülmesinin ardından ABD’nin küresel ölçekte belirgin askerî ve siyasi üstünlük kazanmasına
- E) Küresel ekonomik ilişkilerin tamamen durmasına
Doğru cevap: D
Çözüm: Tek kutuplu an, özellikle 1990’larda ABD’nin üstün konumunu tanımlar; bunun bütün dönemler için değişmez olduğu iddiası değildir.
2001’deki 11 Eylül saldırılarının uluslararası sistem bakımından başlıca etkilerinden biri nedir?
- A) Birinci Dünya Savaşının sona ermesi
- B) Berlin Duvarının ilk kez inşa edilmesi
- C) Varşova Paktının 1955’te kurulması
- D) Milletler Cemiyetinin yeniden faaliyete geçmesi
- E) Terörle mücadele ve güvenlik gündeminin uluslararası siyasette ağırlık kazanması
Doğru cevap: E
Çözüm: 11 Eylül 2001 saldırıları uluslararası güvenlik önceliklerini ve Afganistan müdahalesi gibi gelişmeleri etkiledi.