ABD ve SSCB’nin birbirlerine karşı doğrudan genel savaşa girmeden Kore ve Vietnam gibi çatışmalara yoğun biçimde müdahil olması, Soğuk Savaşın hangi iki özelliğini birlikte gösterir?
- A) Nükleer caydırıcılıkla sınırlanan doğrudan çatışma ve üçüncü bölgelerde vekâlet rekabeti
- B) Askerî ittifakların ve büyük güç rekabetinin tamamen sona ermesi
- C) Tüm yerel savaşların süper güçlerin tek ortak komutanlığında bitirilmesi
- D) Uluslararası örgütlerin bütün bölgesel çatışmaları yasaklaması
- E) İki devletin 1950’de siyasi birleşme anlaşması imzalaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Nükleer yıkım riski doğrudan savaşı caydırırken yerel çatışmalar büyük güç rekabetinin aracı olabildi.
1947 Truman Doktrini, 1948 Marshall Planı, 1949 NATO ve 1955 Varşova Paktı birlikte okunduğunda hangi dönüşüm anlaşılır?
- A) Sömürge imparatorluklarının tamamının 1947’de sona ermesi
- B) Ekonomik ve siyasi çevreleme yaklaşımının askerî bloklaşmayla kurumsallaşması
- C) ABD ile Sovyetlerin 1955’te birleşik hükümet kurması
- D) Birleşmiş Milletlerin 1949’da yerine Milletler Cemiyetini kurması
- E) Avrupa’daki her devletin bütün askerî kuvvetlerini dağıtması
Doğru cevap: B
Çözüm: Çevreleme siyasal ve ekonomik araçlardan kolektif savunma bloklarının oluşumuna uzanan bir süreçte şekillendi.
1948–1949 Berlin Hava Köprüsüyle 1961 Berlin Duvarının oluşum nedenleri arasındaki ayrımı en doğru ifade eden seçenek hangisidir?
- A) İki olay da 1991’de SSCB’nin dağılışının ardından başlamıştır
- B) Duvar Batı Berlin’e uçakla yakıt taşımak için yapılmış bir pisttir
- C) Hava köprüsü Sovyet ablukasına karşı Batı Berlin’i ikmal etmeyi, Duvar ise Doğu Almanya’dan Batıya geçişi engellemeyi hedefleyen iki ayrı gelişmedir
- D) Hava köprüsü 1955 Varşova Antlaşmasının silahlı müdahale maddesidir
- E) İki olayın birbirinden farklı tarihleri ve siyasi nedenleri yoktur
Doğru cevap: C
Çözüm: Berlin Ablukası ve Hava Köprüsü 1948–49, Berlin Duvarı ise 1961’de gerçekleşti; amaç ve araçları farklıdır.
1949 NATO’nun kuruluşu, 1955 Batı Almanya’nın NATO’ya alınması ve Varşova Paktının kurulması sıralamasından hangi sonuç çıkar?
- A) NATO 1955’te Varşova Paktının askerî kolu hâline gelmiştir
- B) Almanya iki blokta aynı hükûmetle temsil edilmiştir
- C) Doğu Almanya 1949’da NATO’nun on iki kurucusundan biri olmuştur
- D) Almanya meselesi Avrupa’daki güvenlik bloklarının kuruluşu ve genişlemesiyle doğrudan ilişkilidir
- E) Varşova Paktı 1949’da kurulup NATO’yu 1955’te feshetmiştir
Doğru cevap: D
Çözüm: 1955’te Federal Almanya NATO’ya katıldı; Sovyet önderliğinde Varşova Paktı aynı yıl oluşturuldu.
Bağlantısızlar Hareketinin ortaya çıkışını “hiçbir bağlantısız ülke süper güçlerle ilişki kurmadı” diye açıklamak neden hatalıdır?
- A) Hareket 1949’da yalnız NATO ülkelerinden oluşmuştur
- B) Bandung Konferansı 1914’te Avrupa devrimlerini yönetmiştir
- C) Hareket tüm üyelerine aynı ticaret ve savunma bütçesini zorunlu kılmıştır
- D) Bağlantısızlar yalnız Sovyetler Birliği’nin resmî askerî organıdır
- E) Bağlantısızlık esasen askerî bloklara bağlanmama ve özerk dış politika arayışıdır; diplomatik ilişkilerin tümüyle kesilmesi değildir
Doğru cevap: E
Çözüm: Bağlantısız ülkeler iki blokla çeşitli ilişkiler sürdürebilir; hedef bağımsız hareket alanını korumaktı.
Küba Füze Krizinde ABD’nin deniz “karantinası” ilan etmesi ve Sovyetlerin füzelerini geri çekmesi hangi diplomatik olguyu gösterir?
- A) Yüksek nükleer gerilimde askerî baskı ile gizli ve açık pazarlığın birlikte kullanılabilmesini
- B) Krizde hiçbir diplomatik temas kurulmamasını
- C) Birleşmiş Milletlerin 1962’de nükleer saldırı emri vermesini
- D) Küba’nın hiçbir biçimde kriz konusu olmamasını
- E) Sovyetlerin 1962’de NATO’ya katılmasını
Doğru cevap: A
Çözüm: 1962 krizinde askeri basınç, liderler arası iletişim, işgal etmeme güvencesi ve Jüpiter füzeleri konusunda gizli uzlaşma bir aradaydı.
1956 Macaristan ve 1968 Çekoslovakya müdahaleleri, Doğu Blokunda egemenlik meselesi açısından hangi çelişkiyi ortaya koyar?
- A) Doğu Avrupa’nın 1956’dan itibaren tek bir NATO eyaletine dönüşmesi
- B) Resmî devlet egemenliği iddiasıyla Sovyet merkezli blok disiplininin askerî yöntemlerle korunması arasında gerilim bulunması
- C) Her iki olayın Sovyetler Birliği dışındaki tüm ülkeleri tamamen bağımsız bırakması
- D) İki müdahalenin 1815 Viyana Kongresi kararıyla yürütülmesi
- E) Her iki ülkede 1991’de Sovyetlerden ayrılma referandumu yapılması
Doğru cevap: B
Çözüm: Reform ve ayrışma girişimleri karşısındaki müdahaleler Sovyet etkisindeki sistemin egemenlik sınırlarını gösterdi.
1968 NPT, 1972 SALT I, 1975 Helsinki Nihai Senedi ve 1987 INF Antlaşması en tutarlı nasıl sınıflanır?
- A) Dört belge de yalnız 1919 Paris barış antlaşmalarıdır
- B) Dört belge de Berlin Duvarının inşa emirleridir
- C) Yayılmanın önlenmesi; stratejik silah sınırlaması; Avrupa güvenliği/insan hakları; orta menzilli kara füzelerinin tasfiyesi
- D) NPT ve INF yalnız Avrupa ortak pazarı oluşturma metinleridir
- E) Helsinki ve SALT I Sovyetler Birliği’nin kuruluş anlaşmalarıdır
Doğru cevap: C
Çözüm: NPT çok taraflı nükleer yayılma; SALT ve INF silah denetimi; Helsinki Avrupa güvenliği ve insani boyut alanındadır.
1970’lerde ABD-SSCB yumuşaması sırasında Vietnam ve gelişmekte olan ülkelerdeki rekabetin sürmesi hangi değerlendirmeyi destekler?
- A) Détente dönemi bütün savaşları hukuken imkânsız hâle getirmiştir
- B) Yumuşama sadece 1945’ten önceki Avrupa Uyumu sistemidir
- C) Yumuşama sırasında hiçbir nükleer silah görüşmesi yapılmamıştır
- D) Détente, iki büyük güç arasındaki tüm çıkar çatışmalarını ve vekâlet mücadelelerini sona erdirmemiştir
- E) ABD ve SSCB 1972’de ortak bir federal devlet kurmuştur
Doğru cevap: D
Çözüm: Yumuşama silah denetimi ve diplomatik ilişkilerde yakınlaşmaydı; küresel rekabet sürüyordu.
1979 Afganistan müdahalesi, SALT II’nin ABD’de onaylanmaması ve 1980’lerin başındaki gerilim bir arada düşünüldüğünde hangisi açıklayıcıdır?
- A) SALT II’nin 1979’da bütün NATO üyelerini SSCB’ye katması
- B) Afganistan müdahalesinin Avrupa’nın 1815 güç dengesini yeniden kurması
- C) SALT II’nin ABD tarafından koşulsuz onaylanıp hiç tartışılmaması
- D) Sovyetler Birliği’nin 1979’da resmen dağılması
- E) Yumuşamanın sınırları ve jeopolitik müdahalenin silah denetimi üzerinde olumsuz etkisi
Doğru cevap: E
Çözüm: Afganistan müdahalesi ilişkileri sertleştirdi; SALT II imzalandığı hâlde ABD’de onaylanmadı.
Gorbaçov’un reformları, Doğu Avrupa’da 1989 devrimleri ve 1991 SSCB’nin dağılması arasındaki ilişki nasıl değerlendirilmelidir?
- A) Reformların ve Sovyet müdahalesindeki azalmanın blok çözülmesini kolaylaştırması; farklı iç ve dış etkenlerin SSCB’nin dağılmasında birlikte rol oynaması
- B) Gorbaçov’un 1985’te Varşova Paktını kurması
- C) SSCB’nin 1989’da siyasi gücünün hiç değişmeden artması
- D) Doğu Avrupa reformlarının ancak 2001’de başlaması
- E) Reformların bütün Sovyet cumhuriyetlerinin sorunlarını tek hamlede çözmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Glasnost-perestroyka, Doğu Avrupa’daki değişime müdahale etmeme ve Sovyet iç krizleri birlikte sistem dönüşümüne katkı yaptı.
Berlin Duvarının açılması, Almanya’nın birleşmesi ve SSCB’nin sona ermesini bir tek “1989’da Sovyetler dağıldı” cümlesiyle özetlemek neden yanlıştır?
- A) Çünkü Berlin Duvarı 1961’de hiç inşa edilmemiştir
- B) Bu olayların sırasıyla 1989, 1990 ve 1991’de gerçekleşen ayrı tarihsel süreçler olması
- C) Çünkü Almanya 1945’te iki ayrı ülke olmaktan çıkmıştır
- D) Çünkü Sovyetler Birliği 1919’da dağılmıştır
- E) Çünkü üç gelişme de yalnız 1975 Helsinki toplantısının aynı günkü kararlarıdır
Doğru cevap: B
Çözüm: Duvar 1989’da açıldı, Almanya 1990’da birleşti, SSCB 1991’de sona erdi; nedensel bağlantı tarihlerin eşitliği değildir.
1991 Körfez Savaşı ile 1999 Kosova müdahalesi hakkında hangi hukukî-siyasi ayrım doğrudur?
- A) Her ikisi de Varşova Paktının 1955’teki ortak operasyonlarıdır
- B) Kosova müdahalesi BM tarafından 1919 Versay Antlaşmasıyla yetkilendirilmiştir
- C) Körfez harekâtında BM Güvenlik Konseyinin 678 sayılı güç kullanma yetkisi vardı; Kosova’da NATO müdahalesinin açık Güvenlik Konseyi yetkisine dayanmaması tartışmalıdır
- D) Körfez Savaşı 1948 Berlin Hava Köprüsünün resmî adıdır
- E) İki olayda da uluslararası hukuk ve meşruiyet tartışması yoktur
Doğru cevap: C
Çözüm: Kuveyt’in kurtarılması için 678 (1990) Güvenlik Konseyi kararı alınmıştı; 1999 Kosova hava harekâtı için aynı nitelikte açık bir Konsey yetkisi bulunmuyordu.
1990’larda “tek kutuplu an” ve 2000’lerden itibaren “çok kutupluluk tartışmaları” arasında nasıl bir kavramsal ayrım yapılır?
- A) İkisi de 1949 NATO’nun aynı askerî komuta birimini adlandırır
- B) Çok kutupluluk yalnız bir büyük gücün bulunduğu sistemdir
- C) Tek kutupluluk bütün devletlerin aynı oranda güç sahibi olduğu yapıdır
- D) İlki ABD’nin belirgin üstünlüğünü, ikincisi güç dağılımındaki değişme ve yeni merkezlerin etkisini vurgular
- E) İki kavram tarihte hiç devlet dışı aktör bulunmadığı varsayımını gerektirir
Doğru cevap: D
Çözüm: Kutupluluk güç dağılımına ilişkin analitik kavramdır; farklı dönemlerde aktörlerin göreli kapasitesi değişebilir.
Soğuk Savaşın sona ermesinden sonra Yugoslavya’daki çatışmaların yaşanması hangi genellemeyi geçersiz kılar?
- A) Devletlerin 1990 sonrasında da uluslararası hukuk öznesi olmasını
- B) Soğuk Savaşta nükleer silahların önemli rol oynamasını
- C) Almanya’nın 1990’da yeniden birleşmiş olmasını
- D) 1991’de Sovyetler Birliği’nin dağılmış olmasını
- E) İki kutupluluğun bitmesiyle etnik, bölgesel ve devlet içi çatışmaların otomatik olarak ortadan kalktığı iddiasını
Doğru cevap: E
Çözüm: 1990’ların Balkan çatışmaları blok karşıtlığı azalsa da bölgesel ve etnik güvenlik sorunlarının devam edebileceğini gösterdi.
2001 terör saldırıları sonrasında güvenlik gündeminin değişmesi, devletlerarası güç rekabetinden nasıl ayrılır?
- A) Devlet dışı silahlı aktörler ve asimetrik tehditlerin uluslararası güvenlik politikasında daha görünür hâle gelmesi
- B) Bütün savaşların yalnız iki resmî devlet ordusu arasında yürütülmesi
- C) Sömürgecilik çağındaki 1815 kongre diplomasisinin tek belirleyici olması
- D) Nükleer caydırıcılığın 1945’te hiç ortaya çıkmamış olması
- E) Tüm ülkelerin sınırlarını ve ordularını 2001’de kaldırması
Doğru cevap: A
Çözüm: 11 Eylül sonrasında terörle mücadele devlet dışı aktörler, istihbarat işbirliği ve müdahale tartışmalarını yoğunlaştırdı.
2008 küresel finans krizinin uluslararası siyasete etkisini açıklamak için hangi yaklaşım daha uygundur?
- A) Kriz yalnız bir devletin 1815 monarşi sorununu çözmüştür
- B) Finansal karşılıklı bağımlılığın krizlerin sınır aşan etkilerini ve uluslararası koordinasyon ihtiyacını artırdığını görmek
- C) 2008’de küresel ticaret, finans ve ülkeler arası bağımlılık tamamen sona ermiştir
- D) 2008 krizi Varşova Paktının yeniden kuruluş belgesidir
- E) Kriz bütün ülkeleri aynı anda eşit ölçüde etkilemiş ve hiç politika ayrışması yaratmamıştır
Doğru cevap: B
Çözüm: Finansal entegrasyon bir ülkedeki şokun başkalarını etkilemesine neden olabilir; kriz sonrası koordinasyon ve düzenleme tartışmaları arttı.
1991 sonrasındaki uluslararası sistemi yalnız “tek kutuplu ve değişmez” olarak tanımlamak neden yetersiz olabilir?
- A) SSCB’nin 1991’den sonra aynı yapı ve sınırlarla varlığını sürdürmesi
- B) Bütün devletlerin 1991’de askeri olarak eşitlenmesi
- C) ABD’nin başlangıçtaki üstünlüğüne rağmen yeni ekonomik güç merkezleri, bölgesel aktörler ve devlet dışı ağların etkisinin zamanla değişmesi
- D) İki kutupluluğun 2000’den sonra hiç akademik tartışmaya konu olmaması
- E) Küreselleşmenin yalnız askerî harcamaları ifade etmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Kutupluluk dönemsel bir analizdir; yükselen güçler, teknoloji ve ekonomik karşılıklı bağımlılık dağılımı dönüştürebilir.
Çevreleme, caydırıcılık ve bağlantısızlık kavramlarını doğru eşleştiren seçenek hangisidir?
- A) Çevreleme yalnız insan hakları antlaşması; caydırıcılık ticari gümrük; bağlantısızlık zorunlu NATO üyeliği
- B) Çevreleme 1990 Alman birleşmesi; caydırıcılık 1815 meşruiyet; bağlantısızlık Varşova yönetimi
- C) Çevreleme 1949 üyelik tüzüğü; caydırıcılık yalnız seçim yasası; bağlantısızlık savaş ilanı
- D) Çevreleme rakip etkinin genişlemesini sınırlama; caydırıcılık maliyet tehdidiyle saldırıyı önleme; bağlantısızlık bloklara bağımlı olmadan politika yürütme
- E) Çevreleme ekonomik büyüme oranı; caydırıcılık bütün devletlerin silahsızlanması; bağlantısızlık birleşik devlet sistemi
Doğru cevap: D
Çözüm: Üç kavramın analiz düzeyleri farklıdır: stratejik sınırlama, saldırıyı önleme ve dış politika özerkliği.
Soğuk Savaş tarihindeki olayları şu sırayla yerleştiren hangi seçenek doğrudur?
- A) NATO (1949) → Truman Doktrini (1947) → Helsinki (1975) → Varşova Paktı (1955) → Berlin (1989) → Küba (1962)
- B) Varşova (1955) → NATO (1949) → Truman (1947) → Küba (1962) → Berlin (1989) → Helsinki (1975)
- C) Küba (1962) → Truman (1947) → Varşova (1955) → NATO (1949) → Helsinki (1975) → Berlin (1989)
- D) Helsinki (1975) → Varşova (1955) → Küba (1962) → NATO (1949) → Truman (1947) → Berlin (1989)
- E) Truman Doktrini (1947) → NATO (1949) → Varşova Paktı (1955) → Küba Füze Krizi (1962) → Helsinki (1975) → Berlin Duvarının açılması (1989)
Doğru cevap: E
Çözüm: Tarih sırası 1947–1949–1955–1962–1975–1989 şeklindedir; olaylar arasındaki dönemsellik cevaplamayı kolaylaştırır.