Türkiye’nin doğusu ile batısı arasında yerel saat farkı oluşmasının temel nedeni hangisidir?
- A) Enlemlerin farklı olması
- B) Dağların yükseltisinin değişmesi
- C) Boylam farkının bulunması
- D) Denizlere yakınlığın değişmesi
- E) Bitki örtüsünün farklılaşması
Doğru cevap: C
Çözüm: Yerel saat farkı Dünya’nın dönmesiyle birlikte boylam farkından doğar; enlem ya da yükselti yerel saat hesabını belirlemez.
Erzurum-Kars yöresinin yağış rejiminde görece yüksek değerlere ulaşılan dönem hangisidir?
- A) Yalnız yaz sonu ve sonbahar
- B) Yalnız kış ortası
- C) Yalnız sonbahar sonu
- D) Bütün yıl yağışsız dönem
- E) İlkbahar sonu ve yaz başı
Doğru cevap: E
Çözüm: Erzurum-Kars’ta nisan, mayıs ve haziran yağışları önemlidir; yüksek meralar yaz döneminde yeşil kalabilir.
Karstik çözünme veya çökme sonucu meydana gelen küçük kapalı çanak biçimli çukurlar hangisidir?
- A) Horst
- B) Tombolo
- C) Falez
- D) Dolin
- E) Kıyı oku
Doğru cevap: D
Çözüm: Dolin, karstik zeminde gelişen kapalı çukurdur. Birkaç dolinin birleşmesi uvala oluşumuna yol açabilir.
Türkiye’de tektonik depremlerin temel nedeni hangisidir?
- A) Göl sularının sürekli buharlaşması
- B) Her gün oluşan deniz meltemi
- C) Yüzeyde çiğ oluşması
- D) Yer kabuğundaki faylarda gerilimin aniden boşalması
- E) Tarımsal sulama takvimi
Doğru cevap: D
Çözüm: Tektonik deprem, faylar boyunca biriken gerilimin ani kırılma veya hareketle açığa çıkmasıyla oluşur.
Türkiye’de adres kayıtlarına dayalı yıllık yerleşim yeri nüfus bilgilerinin temel sistemi hangisidir?
- A) Merkezî sınav yerleştirme sistemi
- B) Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS)
- C) Tapu kadastro üretim indeksi
- D) Tarımsal ürün fiyat endeksi
- E) Trafik tescil veri tabanı
Doğru cevap: B
Çözüm: TÜİK tarafından kullanılan ADNKS, ikamet adreslerine dayalı nüfus istatistiklerinin üretilmesini sağlar.
Türkiye’den başka bir ülkeye mal satılması dış ticarette hangi işlemdir?
- A) İthalat
- B) Gümrük vergisi
- C) Transit geçiş
- D) İhracat
- E) Yurt içi perakende satış
Doğru cevap: D
Çözüm: İhracat ülke dışına yapılan mal satışıdır; ithalat ise diğer ülkelerden yapılan alımdır.
Bir akarsuyun debisinin yıl içindeki değişim düzenini anlatan kavram hangisidir?
- A) Toprak profili
- B) Ova genişliği
- C) Akarsu rejimi
- D) Göl derinliği
- E) Fay atımı
Doğru cevap: C
Çözüm: Rejim, akarsuyun yılın aylarına göre akım değişikliğini ifade eder.
Göç alan kentlerde konut ve altyapı talebinin hızla artması hangi sürecin olası sonucudur?
- A) Mutlak nüfus azalması
- B) Dağların yükselmesi
- C) Kırsal tarım alanının artması
- D) Doğal doğumların sıfırlanması
- E) Hızlı kentleşme
Doğru cevap: E
Çözüm: Kentlere yönelen göç, konut, ulaşım, eğitim ve altyapı hizmetlerine olan talebi artırabilir.
Pamukkale çevresindeki kalsiyum karbonat çökelmesiyle oluşan yer şekli hangi oluşum grubundadır?
- A) Karstik aşınım
- B) Buzul aşınım
- C) Karstik birikim
- D) Akarsu aşınım
- E) Rüzgâr birikim
Doğru cevap: C
Çözüm: Traverten, kireçli suların taşıdığı minerallerin çökelmesiyle oluşur ve karstik birikim şeklidir.
Ülkenin batısındaki 27°D ile doğusundaki 42°D meridyenleri arasındaki yerel saat farkı kaç dakikadır?
- A) 15 dakika
- B) 60 dakika
- C) 30 dakika
- D) 45 dakika
- E) 76 dakika
Doğru cevap: B
Çözüm: 42° − 27° = 15° boylam farkı vardır. Her derece 4 dakika olduğundan 15 × 4 = 60 dakikadır.
Depremde can ve mal kaybını azaltmak için en temel yapısal yaklaşım hangisidir?
- A) Fay çizgilerini boyayarak yok etmek
- B) Zemin etüdünü tümüyle kaldırmak
- C) Binaları denetimsiz yükseltmek
- D) Yumuşak zemine koşulsuz yüksek yapı kurmak
- E) Depreme dayanıklı ve mevzuata uygun yapılaşma
Doğru cevap: E
Çözüm: Deprem tehlikesi engellenemez; dayanıklı yapı, uygun zemin seçimi ve denetim kaybı azaltır.
Malatya’nın kayısı üretiminde öne çıkması bu kent için hangi ekonomik coğrafya eşleştirmesini güçlendirir?
- A) Deniz ürünleri sanayisi
- B) Çay tarımı ve işleme
- C) Tropikal kauçuk üretimi
- D) Taş kömürüne dayalı demir-çelik
- E) Meyvecilik ve tarımsal işleme
Doğru cevap: E
Çözüm: Malatya kayısı yetiştiriciliği ve kayısının kurutulması/işlenmesiyle tanınan bir tarımsal üretim merkezidir.
Akdeniz kıyılarında kızılçam ormanlarının tahrip edildiği alanlarda doğal çalı örtüsünün yaygınlaşması hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) Tundra
- B) Çernezyom
- C) Savan
- D) Alpin çayır
- E) Maki
Doğru cevap: E
Çözüm: Akdeniz ikliminde kızılçam ormanlarının tahribiyle maki adı verilen kuraklığa dayanıklı sert yapraklı çalı toplulukları gelişir.
İç Anadolu’da yerleşmelerin su kuyusu ve çeşme çevresinde sıklaşması, hangi doğal etkenin belirleyiciliğini gösterir?
- A) Gelgit genliği
- B) Deniz akıntılarının sıcaklığı
- C) Buzul aşındırması
- D) Okyanusal tuzluluk
- E) Su kaynaklarının dağılışı
Doğru cevap: E
Çözüm: İç bölgelerde yüzey suyunun kısıtlı olduğu yerlerde konutlar suya erişilebilir ortak noktalarda toplanabilir.
Kütahya-Emet ve Balıkesir-Bigadiç yer adlarının birlikte verilmesi en çok hangi madenin araştırıldığını gösterir?
- A) Bor mineralleri
- B) Taş kömürü
- C) Petrol
- D) Doğal gaz
- E) Bakır
Doğru cevap: A
Çözüm: Emet ve Bigadiç, Kırka ile birlikte önemli bor minerali sahaları arasındadır.
Türkiye’de bazı karstik kaynaklarla beslenen akarsularda rejimin nispeten daha düzenli olması neyle açıklanabilir?
- A) Yalnız yüzeysel sağanak sularıyla beslenmesi
- B) Havzada yaz kuraklığının çok belirgin olması
- C) Yer altı suyu çıkışının akımı mevsimler boyunca desteklemesi
- D) Bütün kolların yalnız kar erimesiyle beslenmesi
- E) Beslenme havzasının çok kısa olması
Doğru cevap: C
Çözüm: Yer altı kaynaklarının yıl içinde akımı desteklemesi, örneğin Manavgat gibi bazı akarsuların debi değişimini azaltabilir.
Türkiye’de Erzurum-Kars iklimiyle ilgili I. Yaz başında yağış artışı, II. Gür çayırlar, III. En yağışlı mevsimin kesin olarak kış olması ifadelerinden hangileri uygundur?
- A) Yalnız III
- B) II ve III
- C) I ve III
- D) I ve II
- E) I, II ve III
Doğru cevap: D
Çözüm: Erzurum-Kars’ta nisan-haziran yağışları belirginleşir ve gür çayırlar yetişir; kış yağış maksimumu bu yöre için uygun değildir.
Kıyı tipi ile Türkiye’deki örnek alanı aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
- A) Dalmaçya — Kaş çevresi
- B) Fiyort — Bafra kıyıları
- C) Watt — Çukurova
- D) Skyer — İzmir Körfezi
- E) Haliçli kıyı — Kapıdağ Yarımadası
Doğru cevap: A
Çözüm: Kaş çevresinde kıyıya paralel ada ve yarımadalar dalmaçya özelliğindedir. Fiyort, skyer ve watt Türkiye’de karakteristik kıyı tipleri değildir.
Bir haritada A (36°K, 45°D) ve B (42°K, 26°D) noktaları işaretlenmiştir. A’nın B’ye göre konumu ve yerel saat farkı için hangisi doğrudur?
- A) Kuzeydoğudadır ve 76 dakika geridedir
- B) Güneybatıdadır ve 24 dakika ileridedir
- C) Güneydoğudadır ve yerel saati 76 dakika ileridir
- D) Kuzeybatıdadır ve 24 dakika geridedir
- E) Aynı meridyendedir ve yerel saati aynıdır
Doğru cevap: C
Çözüm: 36°K, 42°K’nin güneyinde; 45°D, 26°D’nin doğusundadır. 19 × 4 = 76 dakikalık yerel saat ileriliği vardır.
Yoğun yapılaşmış bir kentte kısa süreli kuvvetli sağanakla bodrum katları su basıyor. Riski azaltmak için hangi ikili en uygundur?
- A) Yalnız yeni asfalt yollar açma ve kanalları daraltma
- B) Dere yatağını yapılaşmaya açma ve taban kotunu yükseltme
- C) Yeşil alanları azaltma ve yüzey akışını hızlandırma
- D) Drenajı değiştirmeden sadece bodrum sayısını artırma
- E) Geçirgen yüzeyleri artırma ve yağmur suyu drenajını iyileştirme
Doğru cevap: E
Çözüm: Şiddetli yağışın yüzey akışına dönüşmesini yavaşlatmak ve suyu güvenle tahliye etmek kent seli riskini azaltır.