Türkiye’de buzulların güncel ve geçmiş yer şekillendirme etkisinin en belirgin olduğu alanlar hangileridir?
- A) Alçak kıyı deltaları
- B) Ege’nin kıyı ovaları
- C) Geniş kumul sahaları
- D) Deniz seviyesindeki lagünler
- E) Yüksek dağlık kesimler
Doğru cevap: E
Çözüm: Türkiye orta kuşakta olduğu için buzullaşma etkisi özellikle yüksek dağların üst kesimlerinde ve geçmiş soğuk dönemlerde görülmüştür.
Akarsular üzerinde baraj ve türbinlerle elektrik üretilmesi hangi enerji türüdür?
- A) Jeotermal enerji
- B) Nükleer enerji
- C) Rüzgâr enerjisi
- D) Hidroelektrik enerji
- E) Biyokütle enerjisi
Doğru cevap: D
Çözüm: Hidroelektrik üretimde akarsuyun düşüsü ve su akımı türbinleri döndürerek elektrik üretir.
Akdeniz ikliminin etkili olduğu Türkiye kıyılarında yılın en yağışlı mevsimi genel olarak hangisidir?
- A) Yaz
- B) Kış
- C) İlkbahar
- D) Sonbahar
- E) Bütün mevsimler kesinlikle eşit
Doğru cevap: B
Çözüm: Akdeniz kıyılarında özellikle kışın cephesel yağışlar belirgindir; yaz ise kurak geçer.
Türkiye’nin yaklaşık 666 kilometrelik kuzey-güney kuş uçuşu uzaklığı hangi matematiksel bilgiyle hesaplanır?
- A) 19° boylam farkı ile 4 dakikanın çarpılmasıyla
- B) 45° doğu meridyeninden 26° çıkarılmasıyla
- C) Her boylam derecesinin 111 km kabul edilmesiyle
- D) Marmara ile Akdeniz arasındaki kara yolu mesafesiyle
- E) 6° enlem farkı ile her enlem derecesinin yaklaşık 111 km olmasıyla
Doğru cevap: E
Çözüm: 36°–42° kuzey enlemleri arasında 6° vardır. 6 × yaklaşık 111 km = yaklaşık 666 km kuzey-güney mesafesine karşılık gelir.
Türkiye’de deniz etkisinin azaldığı iç kesimlerde yaygın olarak görülen iklim tipi hangisidir?
- A) Ekvatoral iklim
- B) Muson iklimi
- C) Okyanusal tropikal iklim
- D) Kutup iklimi
- E) Karasal iklim
Doğru cevap: E
Çözüm: İç Anadolu ve Doğu Anadolu’nun geniş iç kesimlerinde karasallık koşulları hâkimdir.
Demografide çalışma çağındaki nüfus için yaygın kullanılan yaş aralığı hangisidir?
- A) 15–64 yaş
- B) 0–14 yaş
- C) 65 yaş ve üzeri
- D) 0–4 yaş
- E) 80 yaş ve üzeri
Doğru cevap: A
Çözüm: Bağımlılık oranı hesaplarında yaygın olarak 15–64 yaş çalışma çağı, 0–14 ve 65+ bağımlı yaş grupları sayılır.
Türkiye’de bir yıl içinde gündüz süresinin genel olarak en uzun olduğu tarih hangisidir?
- A) 21 Aralık
- B) 21 Haziran
- C) 21 Mart
- D) 23 Eylül
- E) 1 Ocak
Doğru cevap: B
Çözüm: Kuzey Yarım Küre’de yaz gündönümü yaklaşık 21 Haziran’dır; Türkiye’de gündüz süresi bu tarihte yılın en uzun düzeyine ulaşır.
Kuzey Anadolu Dağları ile Toros Dağlarının oluşumunda öne çıkan iç kuvvet hangisidir?
- A) Rüzgârın biriktirmesi
- B) Orojenez sırasında kıvrılma
- C) Buzulların aşındırması
- D) Gelgitin kıyıyı şekillendirmesi
- E) Akarsu deltası oluşumu
Doğru cevap: B
Çözüm: Levhaların sıkıştırdığı tortul tabakaların kıvrılarak yükselmesi bu dağların temel oluşum mekanizmasıdır.
Maki örtüsünün tekrar tekrar tahribiyle oluşan, çoğu yerde daha kısa ve seyrek çalı birliği hangisidir?
- A) Garig
- B) Psödomaki
- C) Tayga
- D) Çayır
- E) Büyük yapraklı nemli orman
Doğru cevap: A
Çözüm: Garig, makinin ileri tahribi sonucunda oluşabilen kısa boylu, seyrek Akdeniz çalı topluluğudur.
Kapadokya çevresindeki peribacalarının oluşumunda hangi süreç birlikteliği etkilidir?
- A) Deniz kabuklarının mercan resifine dönüşmesi
- B) Volkanik tüflerin dış kuvvetlerce farklı hızda aşındırılması
- C) Buzulların kıyıda fiyort kazması
- D) Yalnız gelgit birikimi
- E) Kalkerli suların traverten çökeltmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Volkanik kül ve tüflerin üzerinde daha dirençli tabakalarla birlikte aşınması Kapadokya peribacalarının gelişiminde etkilidir.
Yıllık sıcaklık ortalamasının Türkiye’de kıyı ile iç kesim arasında farklılaşmasının doğrudan belirleyicileri arasında hangisi bulunur?
- A) Boylam başına 4 dakika hesabı
- B) Paralel sayısının her yerde 180 olması
- C) Denizellik ve karasallık
- D) Yerel öğlenin doğuda önce yaşanması
- E) Greenwich’in başlangıç meridyeni olması
Doğru cevap: C
Çözüm: Kıyı ve iç kesimler arasındaki sıcaklık farkında denize uzaklık, yükselti ve dağların uzanışı gibi göreceli konum faktörleri etkilidir.
Bir şehirde nüfusun kent sınırlarının dışındaki yeni konut alanlarına kayması en doğrudan hangi süreci anlatır?
- A) Doğal nüfus azalması
- B) Yurt dışına sürekli göç
- C) Bütün işlerin tarıma dönüşmesi
- D) Kentsel yayılma ve çevre yerleşmelerin büyümesi
- E) Göçün nüfus sayımından silinmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Kentin çeperindeki konut alanlarının büyümesi kentsel alanın mekânsal genişlemesine işaret eder.
40° doğu boylamında yerel saat 14.00 iken aynı anda 28° doğu boylamında yerel saat kaçtır?
- A) 14.48
- B) 13.12
- C) 13.48
- D) 12.12
- E) 14.12
Doğru cevap: B
Çözüm: 40° ile 28° arasında 12° vardır, 12 × 4 = 48 dakika. Batıdaki 28°D meridyeninin yerel saati daha geri olduğundan 14.00 − 48 = 13.12.
Rize çevresindeki yıllık yağışın Konya’nın kurak sahalarından fazla olmasına hangi iki etken birlikte katkı yapar?
- A) İki yerin aynı bitki örtüsüne sahip olması
- B) Konya’nın deniz seviyesinin altında olması
- C) Rize’nin tamamen çöl ikliminde bulunması
- D) Yağışın sadece boylamla belirlenmesi
- E) Denizden gelen nemli hava ve yamaç boyunca yükselme
Doğru cevap: E
Çözüm: Rize’de Karadeniz’den gelen nemli hava yüksek kıyı yamaçlarında yoğunlaşabilir; Konya iç kesimde denizden uzaktır.
Bir ilde bir yılda 18.000 doğum ve 11.000 ölüm varsa, göç hesaba katılmadan nüfus değişimi kaç kişidir?
- A) 7.000 kişi azalış
- B) 11.000 kişi artış
- C) 18.000 kişi artış
- D) 7.000 kişi artış
- E) 29.000 kişi artış
Doğru cevap: D
Çözüm: Doğal nüfus artışı 18.000 − 11.000 = 7.000 kişidir.
Bir akarsuyun denize ulaştığı yerde delta ovası oluşturmasını kolaylaştıran koşul aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Güçlü gelgit akıntılarıyla malzemenin sürekli uzaklaştırılması
- B) Kıyı derinliğinin aniden çok artması
- C) Akarsuyun hiç alüvyon taşımaması
- D) Kıyının sığ olması ve biriktirmenin aşındırma/taşımaya üstün gelmesi
- E) Kıyı boyunca dalgaların tüm birikintileri dağıtması
Doğru cevap: D
Çözüm: Sığ kıyı ve yeterli alüvyon birikimi delta oluşumunu kolaylaştırır; güçlü akıntı ve derin kıyı delta gelişimini zorlaştırır.
Bir kentte çalışma çağındaki nüfusun oranı %65, çocuk nüfusun oranı %20 ise yaşlı nüfusun oranı kaçtır?
- A) %10
- B) %20
- C) %15
- D) %25
- E) %35
Doğru cevap: C
Çözüm: Yaş grupları toplamı %100 olduğundan 65+ nüfus oranı 100−65−20=%15 olur.
Bir ülkenin ihracatı 80 milyar, ithalatı 100 milyar dolardan ihracatı 90 milyar, ithalatı 105 milyara yükselirse dış ticaret açığı nasıl değişir?
- A) 20 milyardan 25 milyara yükselir
- B) 20 milyarda sabit kalır
- C) 5 milyar dolarlık fazlaya döner
- D) 20 milyardan 15 milyar dolara iner
- E) 15 milyardan 20 milyara yükselir
Doğru cevap: D
Çözüm: İlk açık 100−80=20; yeni açık 105−90=15 milyar dolardır. İthalat artsa bile açık daralabilir.
Kuzey Anadolu Dağlarının denize bakan yamaçlarından içeri geçildiğinde nemin azalması neyin birlikte etkisidir?
- A) Dağların deniz altında bulunması
- B) Yalnız meridyen farkının yağışı değiştirmesi
- C) Okyanusal gelgitin sıcaklığı düşürmesi
- D) Dağların engellemesi ve karasallığın artması
- E) Güneş’in iki tarafta farklı yarım kürede olması
Doğru cevap: D
Çözüm: Kıyıya paralel dağlar nemli havanın içeri ulaşmasını sınırlar; iç kesimlerde karasallık güçlenir.
Türkiye’nin enlemleri değişmeden yalnızca boylamları varsayımsal olarak 10° batıya taşınsa hangi sonuç doğrudan değişirdi?
- A) 21 Haziran gündüz süresi
- B) Başlangıç meridyenine göre yerel saat konumu
- C) Öğle Güneş’i yüksekliği
- D) Ekinoks tarihlerinin varlığı
- E) Dönencelerin dışında bulunma durumu
Doğru cevap: B
Çözüm: Boylamların batıya taşınması Greenwich’e göre yerel saatleri değiştirir; enlemin aynı kalması, gündüz uzunluğu ve öğle Güneş’i yüksekliğini korur.