Erzurum-Kars yöresindeki yüksek çayırlar altında görülebilen humusça zengin siyah toprak hangisidir?
- A) Alüvyal
- B) Terra rossa
- C) Halomorfik
- D) Regosol
- E) Çernezyom
Doğru cevap: E
Çözüm: Çernezyom, gür çayırların altında organik madde birikmesiyle gelişen humuslu bir zonal topraktır.
Turizm, ticaret, ulaşım ve bankacılık ekonomik faaliyetlerin hangi grubuna girer?
- A) Birincil ekonomik faaliyetler
- B) İkincil ekonomik faaliyetler
- C) Üçüncül ekonomik faaliyetler
- D) Yalnız tarımsal faaliyetler
- E) Yalnız maden çıkarma faaliyetleri
Doğru cevap: C
Çözüm: Hizmet sunan turizm, ticaret, ulaşım ve bankacılık üçüncül ekonomik faaliyetler arasında sınıflandırılır.
Nüfus piramidinin tabanının geniş olması öncelikle hangi demografik özelliğe işaret eder?
- A) Yaşlı nüfusun çocuk nüfustan fazla olmasına
- B) Doğumların tamamen durmasına
- C) Çalışan herkesin emekli olmasına
- D) Çocuk yaş grubunun görece büyük olmasına
- E) Dış göçün kesinlikle sıfır olmasına
Doğru cevap: D
Çözüm: Geniş taban 0–4 yaş dahil çocuk kuşaklarının görece büyük olduğunu ve geçmişte yüksek doğurganlığı gösterebilir.
Dağların rüzgâra bakan yamacında nemli havanın yükselip soğumasıyla oluşan yağış türü nedir?
- A) Orografik (yamaç) yağış
- B) Konveksiyonel yağış
- C) Yalnız cephesel yağış
- D) Çiy oluşumu
- E) Dolu erimesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Nemli hava dağ yamacı boyunca yükseldikçe soğur ve yoğunlaşarak orografik yağışa neden olabilir.
Zeytin ağacının kış donlarına duyarlılığı yetiştiriciliğini Türkiye’de daha çok hangi iklimle ilişkilendirir?
- A) Akdeniz iklimi
- B) Sert karasal iklim
- C) Tundra iklimi
- D) Kutup iklimi
- E) Yıl boyu donlu dağ iklimi
Doğru cevap: A
Çözüm: Zeytin ılıman, kışların görece yumuşak geçtiği Akdeniz ve Ege kıyı koşullarında yaygın yetişir.
Türkiye’nin 36°–42° kuzey enlemlerinde yer alması hangi iklim kuşağıyla doğrudan ilişkilidir?
- A) Orta kuşak
- B) Ekvatoral kuşak
- C) Kutup kuşağı
- D) Güney tropikal kuşak
- E) Antarktik kuşak
Doğru cevap: A
Çözüm: Türkiye, dönenceler ile kutup daireleri arasındaki orta kuşakta bulunduğu için dört mevsimin belirgin yaşanabildiği bir enlem aralığındadır.
Bir fabrikanın yaş çay yapraklarını işleyebilmek için Rize’deki üretim alanlarına yakın kurulması en çok hangi faktörü gösterir?
- A) Uzak pazarlara zorunlu bağımlılık
- B) Bozulabilir ham maddeye yakınlık
- C) Petrol yataklarının zorunlu bulunması
- D) Yalnız liman ve turizm imkânı
- E) Tüm işçilerin kıyıdan göç etmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Yaş çay yaprağı kısa sürede işlenmesi gereken ham maddedir; fabrikanın tarım alanına yakın olması önemlidir.
Zonal toprakların oluşumunda temel belirleyici iki doğal etken hangileridir?
- A) Yalnız akarsuların sürüklediği sedimentler
- B) Yalnız yamaç eteklerindeki birikim alanları
- C) Yerel tuzluluk ve taban suyu düzeyi
- D) Yalnız yol ve baraj yapımı
- E) İklim ve doğal bitki örtüsü
Doğru cevap: E
Çözüm: İyi gelişmiş zonal toprakların dağılışında iklim ve bitki örtüsü belirleyicidir.
Aynı sıcak su kaynağından elektrik ve konut ısıtma amaçlı yararlanılması hangi enerji kaynağında mümkündür?
- A) Taş kömürü
- B) Linyit
- C) Rüzgâr enerjisi
- D) Fosil petrol
- E) Jeotermal enerji
Doğru cevap: E
Çözüm: Jeotermal kaynakların sıcaklık ve debisine bağlı olarak elektrik üretimi, sera ve konut ısıtması gibi farklı kullanımları olabilir.
Türkiye’nin güneydoğusunda yağışın nispeten az, yaz buharlaşmasının kuvvetli olduğu alçak sahalarda hangi örtü yaygındır?
- A) Nemli tropikal orman
- B) Sık ladin ormanı
- C) Bozkır
- D) Buzul tundrası
- E) Sürekli alpin çayır
Doğru cevap: C
Çözüm: Güneydoğu Anadolu’nun kurak-yarı kurak alçak kesimlerinde yaz kuraklığına uyumlu bozkır bitki örtüsü görülür.
İstanbul ve Çanakkale boğazlarının kıyı oluşumu açısından ilişkili olduğu sınıflandırma hangisidir?
- A) Mercan atolü
- B) Skyer kıyısı
- C) Fiyort kıyısı
- D) Watt kıyısı
- E) Ria tipi kıyı oluşumu
Doğru cevap: E
Çözüm: MEB coğrafya materyalleri, boğazlardaki eski akarsu vadilerinin sular altında kalmasını ria tipi kıyıyla ilişkilendirir.
Tuz Gölü çevresindeki tuzlu veya alkali zeminlerde hangi intrazonal toprak grubuyla karşılaşılması beklenir?
- A) Çernezyomlar
- B) Halomorfik topraklar
- C) Terra rossa
- D) Podzol
- E) Laterit
Doğru cevap: B
Çözüm: Halomorfik topraklarda tuzlanma ve alkalilik gibi koşullar belirleyicidir; kapalı havzalarda görülebilir.
Çocuk ve yaşlı nüfusun toplamının çalışma çağındaki nüfusa oranı hangi göstergeyi verir?
- A) Toplam yaş bağımlılık oranı
- B) Aritmetik nüfus yoğunluğu
- C) Doğal nüfus artış oranı
- D) Net dış göç oranı
- E) Kentleşme hızı
Doğru cevap: A
Çözüm: Toplam yaş bağımlılık oranı (0–14 + 65+) / (15–64) × 100 olarak hesaplanır.
Türkiye’de aynı yükseltide ve benzer deniz etkisindeki iki merkezden daha güneyde bulunanının öğle Güneş’ini genel olarak daha yüksek açıyla görmesi neyi kanıtlar?
- A) Boylam etkisini
- B) Petrol kaynaklarının etkisini
- C) Enlem etkisini
- D) Kara yolu ulaşımını
- E) Yer altı sularının etkisini
Doğru cevap: C
Çözüm: Diğer koşullar eşit tutulduğunda Güneş ışınlarının geliş açısındaki kuzey-güney farkının temel sebebi enlemdir.
İki bölgeden A’nın aritmetik yoğunluğu 120, B’nin 90 kişi/km²; fizyolojik yoğunlukları sırasıyla 250 ve 400 kişi/km²dir. Hangisi kesin söylenebilir?
- A) A’nın toplam nüfusu B’den fazladır
- B) B’nin tarım nüfusu A’dan fazladır
- C) A’da net göç her yıl pozitiftir
- D) İki bölgede tarımsal istihdam oranı eşittir
- E) B’de tarım alanının toplam alana oranı daha düşüktür
Doğru cevap: E
Çözüm: Fizyolojik/arimetik yoğunluk oranı toplam alan/tarım alanını verir. B’de 400/90 oranı, A’daki 250/120’den büyüktür; tarım alanı payı daha küçüktür.
Türkiye’de taş kömürü ve linyit kaynakları eşleştirilirken hangi ikili doğrudur?
- A) Zonguldak — taş kömürü; Afşin-Elbistan — linyit
- B) Zonguldak — bor; Afşin-Elbistan — boksit
- C) Zonguldak — çay; Afşin-Elbistan — petrol
- D) Zonguldak — jeotermal; Afşin-Elbistan — taş kömürü
- E) Zonguldak — krom; Afşin-Elbistan — doğal gaz
Doğru cevap: A
Çözüm: Zonguldak havzası taş kömürüyle, Afşin-Elbistan havzası ise linyit yataklarıyla tanınır.
I. Kuzey Anadolu Fayı, II. Doğu Anadolu Fayı, III. Ege’nin genişlemeli normal fayları: Hangileri Türkiye’de güncel tektonik hareketlerle ilişkilidir?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I, II ve III
- D) I ve II
- E) II ve III
Doğru cevap: C
Çözüm: Türkiye’nin kuzeyi ve doğusundaki büyük doğrultu atımlı faylar ile Batı Anadolu’nun genişlemeli fay sistemleri etkin tektonik yapının parçalarıdır.
Erozyonun yoğun olduğu tarım havzasında hangi arazi yönetimi çifti toprak kaybını azaltmaya daha uygundur?
- A) Eğim yönünde sürüm ve çıplak toprağı artırma
- B) Meraların aşırı otlatılması ve ormansızlaştırma
- C) Eğime dik sürüm ve bitki örtüsünün korunması
- D) Dere kıyılarında doğal bitkiyi kaldırma
- E) Nadas alanlarında rüzgâr perdesini tümüyle yok etme
Doğru cevap: C
Çözüm: Eğime dik işleme ve bitkisel örtünün güçlenmesi su erozyonunu yavaşlatır; eğim boyunca işleme akışı hızlandırabilir.
Türkiye’nin konumuna ilişkin I. akarsuların hangi denize döküldüğü, II. boylama bağlı yerel saat farkı, III. uluslararası deniz yolunun boğazlardan geçmesi bilgilerinden hangileri doğrudan matematik konuma dayanır?
- A) Yalnız II
- B) Yalnız I
- C) I ve II
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: A
Çözüm: Yerel saat farkı doğrudan meridyenlerle hesaplanır. Akarsuların döküldüğü denizler ile boğazların güzergâhı göreceli konum ve yer şekilleriyle ilişkilidir.
Bir yörede doğal nüfus artışı pozitif olmasına rağmen toplam nüfusun azalması aşağıdakilerden hangisini gerektirir?
- A) Net göçün mutlaka pozitif olmasını
- B) Doğumların ölümlerden az olmasını
- C) Negatif net göçün doğal artıştan mutlak olarak büyük olmasını
- D) Göç hareketinin sıfır olmasını
- E) Tarım alanının tamamının imara açılmasını
Doğru cevap: C
Çözüm: Doğal artış nüfusu artırırken toplam sayı azalıyorsa verilen göç fazlası bu artıştan büyük olmalıdır.