Fırat ile Dicle nehirlerinin birleşen suları hangi denize açılan körfeze ulaşır?
- A) İzmir Körfezi
- B) Basra Körfezi
- C) İskenderun Körfezi
- D) Saros Körfezi
- E) Edremit Körfezi
Doğru cevap: B
Çözüm: Fırat ve Dicle, Türkiye sınırları dışından devam ederek Şattülarap üzerinden Basra Körfezi’ne ulaşır.
Türkiye’de karstik şekillerin yaygın geliştiği kayaç türü hangisidir?
- A) Granit
- B) Kalker (kireç taşı)
- C) Bazalt
- D) Gabro
- E) Andezit
Doğru cevap: B
Çözüm: Kalker suda kimyasal çözünmeye elverişlidir. Karstik şekiller özellikle kireç taşlarının yaygın olduğu arazilerde gelişir.
Türkiye’nin bütünüyle yer aldığı yarım küreler aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) Güney ve Doğu yarım küreler
- B) Kuzey ve Doğu yarım küreler
- C) Kuzey ve Batı yarım küreler
- D) Güney ve Batı yarım küreler
- E) Doğu ve Güney kutup yarım küreleri
Doğru cevap: B
Çözüm: Türkiye’nin enlemleri kuzey, boylamları doğu olarak belirtilir. Bu nedenle ülke Kuzey ve Doğu yarım kürelerde yer alır.
Türkiye’nin Akdeniz iklimi etkisindeki kalkerli alanlarında görülen kırmızı toprak hangisidir?
- A) Çernezyom
- B) Podzol
- C) Tundra toprağı
- D) Terra rossa
- E) Laterit
Doğru cevap: D
Çözüm: Kırmızı Akdeniz toprağı olarak bilinen terra rossa, özellikle kalkerli Akdeniz iklim sahalarıyla ilişkilidir.
Türkiye’de birçok akarsuyun hidroelektrik enerjiye uygun, fakat doğal ulaşım için elverişsiz olmasında hangi özellik etkilidir?
- A) Akarsuların uzun mesafelerde geniş ve durgun yataklarda akması
- B) Yatak eğimlerinin kaynaktan ağıza çok düşük olması
- C) Akarsu debisinin tüm yıl boyunca hiç değişmemesi
- D) Akarsuların deniz seviyesine yakın ovalarda kıvrılması
- E) Yatak eğimlerinin ve akış hızlarının yüksek olması
Doğru cevap: E
Çözüm: Eğim ve akış hızı hidroelektrik potansiyeli artırırken nehir taşımacılığını zorlaştırabilir.
21 Mart ekinoksunda Türkiye’nin kuzey ve güney kesimleri için hangisi doğrudur?
- A) Gündüzler kuzeyde güneyden belirgin uzundur
- B) Güneş ışınları 42°K’ye dik düşer
- C) En uzun gece güneyde yaşanır
- D) Gündüz ve gece süreleri yaklaşık eşittir
- E) Yerel saat farkı tamamen ortadan kalkar
Doğru cevap: D
Çözüm: Ekinoksta aydınlanma çemberi kutuplardan geçtiği için gece-gündüz süreleri enlemler arasında yaklaşık eşittir. Boylama bağlı saat farkı sürer.
Yunt Dağı, Bozdağlar ve Aydın Dağları aynı oluşum bakımından hangi dağ grubunda değerlendirilir?
- A) Kırık (horst) dağları
- B) Volkanik koniler
- C) Buzul birikim dağları
- D) Kıyı kordonu tepeleri
- E) Kıvrım kuşağındaki Toros sıradağları
Doğru cevap: A
Çözüm: Batı Anadolu’da bu dağlar faylanma sonucunda yüksekte kalan horst bloklarıdır.
Türkiye’den 1960’larda Almanya gibi Avrupa ülkelerine çalışmaya gidenlerin hareketi hangi örneğe girer?
- A) Köyden köye iç göç
- B) Mevsimlik yaylacılık
- C) Günlük kent içi hareket
- D) Uluslararası iş gücü göçü
- E) Zorunlu nüfus mübadelesi
Doğru cevap: D
Çözüm: 1960’lı yıllarda Avrupa’ya yönelen işçi hareketleri uluslararası iş gücü göçünün klasik örneklerindendir.
Afyonkarahisar ve Yalova gibi yerlerde sıcak kaynak sularına dayalı turizm hangi başlıkta incelenir?
- A) Yat turizmi
- B) Kış sporları turizmi
- C) Kruvaziyer turizmi
- D) Yalnız kongre turizmi
- E) Termal turizm
Doğru cevap: E
Çözüm: Kaplıca ve sıcak su kaynaklarının sağlık-dinlenme amaçlı kullanımı termal turizme örnektir.
Bir dağın rüzgâr altı yamacında yağışın azalmasıyla ortaya çıkan görece kuru saha hangi etkiyle açıklanır?
- A) Çölleşmenin yalnız enleme bağlı olması
- B) Gelgit artışı
- C) Fiyort oluşumu
- D) Yağış gölgesi
- E) Sürekli cephe oluşumu
Doğru cevap: D
Çözüm: Nemli hava rüzgâr alan yamaçta yağış bıraktıktan sonra diğer tarafta alçalabilir; bu durum yağış gölgesini oluşturur.
Doğu Anadolu’nun yüksek dağlarında çığ tehlikesinin artmasında hangileri birlikte etkilidir?
- A) Yalnız yazın sıcak deniz akıntıları
- B) Düz ova ve hiç kar örtüsü olmaması
- C) Fazla kar birikimi ve dik yamaçlar
- D) Toprağın çok tuzlu olması
- E) Tüm yamaçların ormanla kaplı olması
Doğru cevap: C
Çözüm: Çığ tehlikesi, büyük kar kütlesinin dik yamaçta dengesiz hâle gelmesiyle artar.
Türkiye’de 21 Haziran günü kuzeye gidildikçe gündüz süresinde nasıl bir değişim görülür?
- A) Gündüz süresi kısalır
- B) Gündüz ve gece her yerde eşitlenir
- C) Gündüz süresi hiç değişmez
- D) Yalnız boylama göre değişir
- E) Gündüz süresi uzar
Doğru cevap: E
Çözüm: Kuzey Yarım Küre’nin yaz gündönümünde yüksek kuzey enlemlerine doğru gündüzler uzar; Türkiye’nin kuzeyi güneyinden daha uzun gündüz yaşar.
Türkiye’de bir bölgede güneşlenme süresi yüksek ama elektrik iletim kapasitesi sınırlıysa yatırım kararı için hangi ek inceleme en önemlidir?
- A) Yalnız yıllık turist sayısının incelenmesi
- B) Bütün tarımsal ürünlerin yasaklanması
- C) Güneş panelinin sıcaklıkla hiç ilişkisinin olmadığının varsayılması
- D) Elektriğin taşınmadan otomatik tüketileceğinin kabul edilmesi
- E) Şebeke bağlantı kapasitesi ve üretim-tüketim dengesinin incelenmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Güneş potansiyeli tek başına yeterli değildir; şebekeye bağlantı, depolama ve talep koşulları ekonomik uygulanabilirliği etkiler.
Karadeniz kıyısındaki iki deltanın oluşum akarsuları doğru eşleştirildiğinde hangisi elde edilir?
- A) Bafra—Yeşilırmak, Çarşamba—Kızılırmak
- B) Bafra—Gediz, Çarşamba—Bakırçay
- C) Bafra—Meriç, Çarşamba—Seyhan
- D) Bafra—Ceyhan, Çarşamba—Fırat
- E) Bafra—Kızılırmak, Çarşamba—Yeşilırmak
Doğru cevap: E
Çözüm: Bafra Deltası Kızılırmak, Çarşamba Deltası Yeşilırmak tarafından oluşturulmuştur. Nehir-delta eşleştirmesi sık ölçülür.
Bir öğrenci “Karadeniz kıyısında yağış çok, çünkü bölgede dağların rüzgâr alan yamaçları bulunmaktadır” diyor. Bu açıklamanın doğrudan işaret ettiği yağış türü nedir?
- A) Yalnız cephe yağışı
- B) Yamaç (orografik) yağışı
- C) Konveksiyonel kırkikindi
- D) Çiy birikimi
- E) Sıcaklık terselmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Dağın rüzgâr alan yamacında yükselip soğuyan nemli hava yoğunlaşır; bu yamaç yağışının mekanizmasıdır.
Bir kapalı havzada tuzlu zemin, başka bir yerde mevsimsel şişip çatlayan kil toprağı var. İki toprak grubu sırasıyla hangileridir?
- A) Halomorfik — vertisol
- B) Çernezyom — terra rossa
- C) Alüvyal — podzol
- D) Podzol — litosol
- E) Regosol — laterit
Doğru cevap: A
Çözüm: Tuz/alkalilik halomorfik; yüksek kilin şişip büzülmesi vertisol özelliğidir. Her ikisi intrazonal örneklerdir.
I. Doğu Karadeniz’de kıyıya paralel dağlar nemli havayı yükseltir, II. İç Anadolu’da kapalı alanlar deniz etkisinden uzaktır, III. Erzurum-Kars’ta yükselti sıcaklığı düşürür. Hangileri iklim farklılıklarını açıklamada kullanılabilir?
- A) Yalnız II
- B) I, II ve III
- C) I ve II
- D) I ve III
- E) Yalnız III
Doğru cevap: B
Çözüm: Türkiye’de iklim farklılıkları denizellik, dağların uzanışı ve yükselti birlikte değerlendirilerek açıklanır.
Bir araştırmacı ilin nüfusunun tarım arazisi üzerindeki olası baskısını karşılaştırmak istiyor. En uygun ilk gösterge hangisidir?
- A) Yıllık turist sayısı
- B) İlçelerin alfabetik sırası
- C) Yalnız okuryazarlık oranı
- D) Fizyolojik nüfus yoğunluğu
- E) Toplam deniz kıyısı uzunluğu
Doğru cevap: D
Çözüm: Fizyolojik yoğunluk toplam nüfusu tarım yapılabilen alanla ilişkilendirir; arazi üzerinde nüfus baskısını karşılaştırmada yararlı bir başlangıç göstergesidir.
I. Sığ kıyı, II. Yeterli alüvyon, III. Birikintileri sürekli uzaklaştıran çok güçlü kıyı akıntısı koşullarından hangileri delta gelişimini destekler?
- A) I ve II
- B) Yalnız III
- C) II ve III
- D) I ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: A
Çözüm: Delta için birikim koşulları gerekir. Sığ kıyı ve bol alüvyon elverişlidir; güçlü akıntının malzemeyi uzaklaştırması delta oluşumunu engeller.
21 Haziran’da 36°K ve 42°K paralellerindeki merkezlerde Güneş’in öğle yüksekliği ve gündüz süresi nasıl karşılaştırılır?
- A) 42°K’de hem öğle Güneş’i daha yüksek hem gündüz daha uzundur
- B) 36°K’de hem öğle Güneş’i daha yüksek hem gündüz daha uzundur
- C) İki paralelde gündüz süreleri farklı olamaz
- D) Güneş iki merkezde de öğle vakti dik gelir
- E) 36°K’de öğle Güneş’i daha yüksek, 42°K’de gündüz daha uzundur
Doğru cevap: E
Çözüm: Güneye doğru enlem azaldığı için öğle Güneş’i yüksekliği artar; yaz gündönümünde ise kuzeye doğru gündüz uzunluğu artar.