Tuz Gölü çevresinin kapalı havza özelliği göstermesindeki temel durum hangisidir?
- A) Akarsuların Karadeniz kıyısındaki dağlardan doğması
- B) Suların denize ulaşamadan iç havzada son bulması
- C) Havzada denize açılan doğal bir gideğenin bulunması
- D) Akarsuların birbirine paralel yataklarda akması
- E) Havzanın ülke sınırlarıyla aynı genişlikte olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Kapalı havza denize doğal akışın olmamasıdır; Tuz Gölü çevresindeki sular iç kesimlerde birikir ya da kaybolur.
Deniz seviyesinin yükselmesiyle eski akarsu vadilerinin su altında kalması hangi kıyı tipini oluşturur?
- A) Fiyort tipi kıyı
- B) Boyuna kıyı
- C) Mercan kıyısı
- D) Ria tipi kıyı
- E) Watt kıyısı
Doğru cevap: D
Çözüm: Ria kıyıları deniz altında kalmış akarsu vadileridir. Fiyort ise buzul vadilerinin denizle dolmasıyla oluşur.
Nüfus yoğunluğu düşük bir ilde önemli bir organize sanayi bölgesi açılırsa en olası ilk demografik etki hangisidir?
- A) Doğal artışın tanımının değişmesi
- B) İlin yüz ölçümünün kendiliğinden küçülmesi
- C) Bütün kırsal yerleşmelerin kapanması
- D) Yaşlı nüfusun hemen sıfırlanması
- E) İş amaçlı göç çekme potansiyelinin artması
Doğru cevap: E
Çözüm: Yeni sanayi istihdamı göç çekebilir; nüfus etkisinin büyüklüğü iş ve ulaşım koşullarına göre değişir.
Türkiye’nin Doğu Yarım Küre’de bulunmasının zorunlu sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tüm yerleşimlerin aynı yükseltide olması
- B) Koordinatlarında Greenwich’in doğusundaki boylam derecelerinin kullanılması
- C) Güneş ışınlarının yılda iki kez dik gelmesi
- D) Tüm ülkede aynı iklimin görülmesi
- E) 21 Haziran’ın en kısa gündüz olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Doğu Yarım Küre, Greenwich başlangıç meridyeninin doğusundaki boylamları kapsar; Türkiye 26°–45°D arasındadır.
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin matematik konumundan doğrudan çıkartılamaz?
- A) Kuzey Yarım Küre’de bulunması
- B) Öğle Güneş’ini yıl boyunca güney yönünde görmesi
- C) 21 Aralık civarında en kısa gündüzü yaşaması
- D) En doğu ve en batı arasında yerel saat farkı bulunması
- E) İstanbul Boğazı’nın uluslararası deniz ulaşımında önem taşıması
Doğru cevap: E
Çözüm: Boğazların ulaşım ve jeopolitik önemi göreceli konuma bağlıdır. Diğer seçenekler enlem veya boylamın doğrudan sonuçlarıdır.
İç Anadolu’da ilkbahar yağışlarıyla gelişen kısa otların yazın sararması hangi ekolojik durumu gösterir?
- A) Yaz kuraklığına duyarlı bozkır örtüsünü
- B) Her zaman yağışlı tropikal ormanı
- C) Kışın yaprak dökmeyen maki ormanını
- D) Yıl boyu kar altında kalan tundrayı
- E) Bütün yıl ıslak alpin çayırı
Doğru cevap: A
Çözüm: Bozkır bitkileri kısa nemli dönemde gelişir; yaz kuraklığıyla sararır. Bu durum yarı kurak karasal iklimle ilişkilidir.
Kentte yağmur suyunun toprağa sızmasını azaltıp ani yüzey akışını artıran insan etkisi hangisidir?
- A) Yağmur bahçeleri yapılması
- B) Geçirgen zeminlerin çoğaltılması
- C) Yeşil alanların korunması
- D) Geçirimsiz asfalt ve beton yüzeylerin yaygınlaşması
- E) Yağmur suyu depolaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Geçirimsiz yüzeyler ve yetersiz drenaj, sağanak yağışta kent seli riskini artırabilir.
İç Anadolu’daki koyun yetiştiriciliğinin yaygın oluşunda hangi doğal çevre koşulu rol oynar?
- A) Yıl boyunca yoğun tropikal yağış
- B) Bozkır meralarının bulunması
- C) Kalıcı buzulların geniş alan kaplaması
- D) Her yerde sulak ormanların bulunması
- E) Deniz kıyısında geniş mercan resifleri
Doğru cevap: B
Çözüm: Yarı kurak bozkır örtüsü küçükbaş mera hayvancılığına uyumlu alanlar sağlar.
Kuzey Anadolu Dağları ve Torosların denize paralel uzanmasının kıyı ve iç kesim arasında en doğrudan sonucu hangisidir?
- A) Bütün Türkiye’de yükseltinin eşitlenmesi
- B) Ege’de körfez sayısının sıfırlanması
- C) Deniz etkisinin iç bölgelere sokulmasını bazı kesimlerde sınırlaması
- D) Bütün ovaların denizden kazanılması
- E) Akarsu vadilerinin oluşamaması
Doğru cevap: C
Çözüm: Kıyıya paralel dağ sıraları kıyı ile iç kesim arasında doğal engel oluşturur ve iklim ile ulaşım koşullarını etkiler.
Kızılırmak Deltası’nda tarım ve yerleşmeye uygun düz alanların bulunması, yakın çevre nüfusunun dağılışını nasıl etkileyebilir?
- A) Yüksek dağlarda yerleşmeyi zorunlu kılar
- B) Düz ve verimli sahalarda yerleşmeyi destekler
- C) Kıyıdaki her yerleşmeyi ortadan kaldırır
- D) Nüfusun yalnız göçlerle azalmasına neden olur
- E) İklim etkisini bütünüyle kaldırır
Doğru cevap: B
Çözüm: Delta ovalarındaki ulaşım ve tarım elverişliliği nüfusun belli kesimlerde toplanmasını destekler.
Akarsuların eğim ve düşüsünün fazla olduğu bir vadide elektrik üretim imkânı hangi enerji türünde belirginleşir?
- A) Güneş panelleriyle enerji
- B) Doğal gaz yakarak enerji
- C) Taş kömürlü termik enerji
- D) Hidroelektrik enerji
- E) Biyodizel üretimi
Doğru cevap: D
Çözüm: Hidroelektrik potansiyeli su miktarı ve düşüyle ilişkilidir; yalnız eğim tek başına yeterli değildir.
Dağların çok dik ve aşınımın güçlü olduğu yamaçlarda toprağın genellikle sığ olmasının nedeni nedir?
- A) Toprak oluşumuna karşılık aşınmanın hızlı gerçekleşmesi
- B) Toprakların her zaman çok kalın birikmesi
- C) Bütün yamaçların sular altında kalması
- D) Yükseltinin kayaçları ortadan kaldırması
- E) Yalnız deniz dalgalarının yamaçta etkili olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Dik eğimlerde taşınma ve erozyon, toprak profilinin kalınlaşmasını zorlaştırır.
Yazın kurak ve kışın yağışlı bir kentte doğal örtünün sert yapraklı, her dem yeşil çalılar olması hangi iklimi destekler?
- A) Tundra iklimini
- B) Kutup iklimini
- C) Yüksek dağ tundrasını
- D) Akdeniz iklimini
- E) Karasal step iklimini
Doğru cevap: D
Çözüm: Yaz kuraklığına uyumlu maki çalıları ve kış yağışlarının baskınlığı Akdeniz iklimiyle uyumludur.
Gediz, Küçük Menderes ve Büyük Menderes ovalarının bulunduğu çöküntü sahaları hangi sistemle açıklanır?
- A) Buzul sirkleriyle
- B) Horst-graben sistemiyle
- C) Mercan resifi gelişimiyle
- D) Volkanik krater dolgularıyla
- E) Gelgit haliçleriyle
Doğru cevap: B
Çözüm: Ege’de faylanmayla alçalan çöküntü ovaları graben, çevresindeki yükselen kütleler horst niteliği taşır.
Türkiye’nin bulunduğu enlemlerde kuzeyden gelen hava kütlesinin sıcaklığı düşürmesiyle hangi doğal değişken daha doğrudan bağlantılıdır?
- A) Yerel saatlerin birbirinden farklı olmasıyla
- B) Dünya’nın dönüş hızının yılda değişmesiyle
- C) Boğazların konumuyla
- D) Enleme bağlı sıcaklık koşullarıyla
- E) Akarsu rejimiyle
Doğru cevap: D
Çözüm: Türkiye’de kuzeyden gelen hava kütleleri genellikle daha soğuk kaynak alanlardan, güneyden gelenler ise daha sıcak kaynak alanlardan gelir.
İki yerleşmeden birinde genç nüfus payı yüksek, diğerinde yaşlı nüfus payı yüksekse, ilk yerleşmede hangi ihtiyaç görece öne çıkabilir?
- A) Yalnız emeklilik huzurevi kapasitesi
- B) Bütün tarım alanlarının kapatılması
- C) Doğum kayıtlarının kaldırılması
- D) Göçün yasaklanması
- E) Okul ve gençlere yönelik hizmetler
Doğru cevap: E
Çözüm: Çocuk ve genç nüfusun oranı yüksek olan yerlerde eğitim ve genç nüfusa dönük hizmet talebi öne çıkabilir.
Poyrazın estiği yörede sıcaklığın düşmesi, lodosla yükselmesine yönelik en uygun temel açıklama hangisidir?
- A) İki rüzgârın da yalnız Ekvator’dan gelmesi
- B) Yalnız yerel saat farkının rüzgârı oluşturması
- C) Rüzgârların hiçbir zaman sıcaklığı etkilememesi
- D) Rüzgârların geldikleri kaynak enlemlerin farklı olması
- E) Güney yönlü rüzgârların her zaman kar getirmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Poyraz kuzeydoğudan ve lodos güneybatıdan eser; Türkiye’de geldikleri yörelerin termal koşulları sıcaklık etkilerini değiştirir.
Doğu Karadeniz’de yağışlı iklime uyumlu çay bitkisinin İç Anadolu’da yaygınlaşmamasının en güçlü nedeni hangisidir?
- A) İç kesimlerde nem ve yağış koşullarının çay için daha elverişsiz olması
- B) Çayın yalnız kireçli ve kurak toprak istemesi
- C) İç Anadolu’da bütün tarımın yasak olması
- D) Çay yetiştiriciliğinin deniz ulaşımı gerektirmesi
- E) İç Anadolu’da yalnız yazın yağmur görülmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Çay yüksek hava nemi ve düzenli yağışa ihtiyaç duyar; İç Anadolu’nun yarı kurak iklimi bu gereksinimi karşılamaz.
Dalgaların kıyıdaki dik kayalıkları aşındırmasıyla oluşan sarp yamaç şeklinin adı nedir?
- A) Falez (yalıyar)
- B) Delta
- C) Polye
- D) Uvala
- E) Obruk
Doğru cevap: A
Çözüm: Falez, dalga aşındırmasıyla gelişen dik kıyı yamacıdır; özellikle kıyıya paralel dağların denize yakınlaştığı yerlerde görülür.
Bir ilde nüfus büyürken doğal artışın negatif olması hangi durumda mümkündür?
- A) Alınan göçün verilen göçten küçük olması
- B) Ölümlerin doğumlardan az olması
- C) Net göç kazancının doğal azalışı aşması
- D) Doğal azalışın toplam değişimle eşit olması
- E) Tüm göç hareketlerinin sıfırlanması
Doğru cevap: C
Çözüm: Toplam nüfus değişimi doğal artış ile net göçün toplamıdır; dışarıdan gelen göç doğal azalışı telafi edebilir.