34°D meridyenindeki bir merkezde yerel saat 12.00 iken 26°D ve 45°D meridyenlerinde sırasıyla saat kaçtır?
- A) 12.32 ve 11.16
- B) 11.28 ve 12.44
- C) 11.16 ve 12.32
- D) 11.28 ve 11.16
- E) 12.32 ve 12.44
Doğru cevap: B
Çözüm: 26°D, 34°D’den 8° batıda olduğu için 32 dakika geri, 45°D ise 11° doğuda olduğundan 44 dakika ileridir.
Akdeniz Bölgesi’ndeki kalkerli dağlık alanda yüzeyde akarsuların seyrek, yer altı boşlukları ve çöküntü çukurlarının yaygın olması neye işaret eder?
- A) Geniş yüzey buzullaşmasına
- B) Karstik drenaj ve çözünebilen kayaçlara
- C) Kumulların gelgitte taşınmasına
- D) Granitin hızla çözünmesine
- E) Her yerde volkanik lav akışına
Doğru cevap: B
Çözüm: Kalkerli arazide sular çatlaklardan yer altına sızar, mağara ve obruk gibi karstik boşluklar gelişebilir; yüzey akışı azalabilir.
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisinde ürünün yetişme koşulu ve Türkiye’deki üretim sahası birlikte doğrudur?
- A) Zeytin — kalıcı kar örtülü Erzurum platosu
- B) Çay — nemli Doğu Karadeniz kıyıları
- C) Pamuk — sulamasız kurak dağ zirveleri
- D) Turunçgil — uzun ve sert donlu iç platolar
- E) Çeltik — su bulunmayan taşlık yamaçlar
Doğru cevap: B
Çözüm: Çay Rize ve çevresindeki yağışlı-nemli kıyı koşullarına uyumludur; diğer eşleştirmeler ürünlerin temel yetişme gereksinimleriyle çelişir.
Bir yerleşmede gençlerin üniversite için başka illere taşınması en doğrudan hangi demografik değişime yol açabilir?
- A) Doğal doğum oranının hemen sıfırlanmasına
- B) 65 yaş üstündeki kişi sayısının zorunlu artmasına
- C) Genç yetişkin yaş grubunun payının azalmasına
- D) Yüz ölçümünün küçülmesine
- E) Tarımsal yoğunluğun kesinlikle sıfırlanmasına
Doğru cevap: C
Çözüm: Eğitim göçü özellikle genç yetişkin yaş grubunun çıkışına neden olabildiği için yaş yapısını değiştirebilir.
Toprakların I. iklim ve bitki örtüsüne göre olgunlaşan, II. taşıma-birikmeyle genç kalan, III. yerel tuzluluk gibi koşullarla belirlenen şeklinde gruplanması hangi sıradadır?
- A) Azonal — zonal — intrazonal
- B) İntrazonal — azonal — zonal
- C) Zonal — intrazonal — azonal
- D) Azonal — intrazonal — zonal
- E) Zonal — azonal — intrazonal
Doğru cevap: E
Çözüm: Zonal toprakta iklim ve bitki; azonalda taşınmış genç malzeme; intrazonalda yerel ana materyal, tuz veya drenaj belirleyicidir.
Türkiye’nin iç kesimlerinde nispeten az yağış ve yüksek yaz buharlaşması sonucunda görülen kısa ot formasyonu hangi iklim-örtü ilişkisine örnektir?
- A) Yarı kurak karasal iklim — bozkır
- B) Nemli tropikal iklim — mangrov
- C) Akdeniz iklimi — tundra
- D) Karadeniz iklimi — çöl
- E) Kutup iklimi — maki
Doğru cevap: A
Çözüm: Bozkır yarı kurak karasal iklimde ilkbaharda yeşerip yazın sararır; yayılışı düşük nem ve yaz kuraklığıyla ilişkilidir.
Türkiye’nin aktif fay ve graben sistemleri dikkate alındığında jeotermal elektrik için öncelikli araştırma alanı hangisidir?
- A) Batı Anadolu graben kuşağı
- B) Tuz Gölü’nün her noktasındaki kuru çöl yüzeyi
- C) Doğu Karadeniz’in tüm kıyı kumulları
- D) Yalnız Ergene’nin düzlük ovaları
- E) Sürekli buz örtülü kuzey kutup sahası
Doğru cevap: A
Çözüm: Batı Anadolu’daki grabenler aktif tektonikle ilişkili yüksek sıcaklıklı jeotermal alanları barındırabilir.
Bir planlama ekibi I. fay üzerinde yapı güçlendirme, II. dik yağışlı yamaçta drenaj ve bitki örtüsü, III. taşkın yatağında imar sınırlaması öneriyor. Hangileri uygun risk azaltmadır?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve III
- D) I, II ve III
- E) II ve III
Doğru cevap: D
Çözüm: Depremde yapı ve zemin güvenliği, heyelanda su-yamaç yönetimi, taşkında riskli alanda yapılaşmama önemlidir.
Bir ilde toplam nüfus 800.000, tarımda çalışan nüfus 80.000 ve işlenen tarım alanı 1.600 km² ise fizyolojik ve tarımsal yoğunluk kaçtır?
- A) 50 ve 500 kişi/km²
- B) 500 ve 50 kişi/km²
- C) 400 ve 50 kişi/km²
- D) 500 ve 100 kişi/km²
- E) 250 ve 80 kişi/km²
Doğru cevap: B
Çözüm: Fizyolojik 800.000/1.600=500, tarımsal 80.000/1.600=50 kişi/km²dir.
Türkiye’de Akdeniz’den içeri sokulan nemli havanın Toroslar önünde yükselip yağış bırakması, gerisinde yağışın azalması hangi kavramları birlikte açıklar?
- A) Orografik yağış ve yağış gölgesi
- B) Konveksiyonel yağış ve gelgit
- C) Buzul birikimi ve lagün
- D) Muson ve kutup gündüzü
- E) Yalnız cephesel yağış ve orman yangını
Doğru cevap: A
Çözüm: Nemli hava rüzgâr alan yamaçta yükselerek yağış bırakır; dağın diğer yamacı yağış gölgesinde daha kuru kalabilir.
Türkiye’nin coğrafi konumuna ilişkin “Dört mevsim görülür, fakat ülkenin her yerinde aynı şiddette yaşanmaz.” yargısının en doğru açıklaması nedir?
- A) Yalnızca boylamların 19° farklı olması
- B) Bütün ülkenin Ekvator üzerinde bulunması
- C) Türkiye’de yükseltinin her yerde aynı olması
- D) Orta kuşak enlemlerinin genel etkisine ek olarak yükselti, denizellik ve yer şekillerinin etkili olması
- E) Kuzeyden güneye bütün paralellerin boylarının eşit olması
Doğru cevap: D
Çözüm: Mevsimlerin belirginliği orta kuşak enlemleriyle ilişkilidir. Yerel farklılıkları ise yükselti, denizellik, karasallık ve dağların uzanışı açıklar.
Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında girinti-çıkıntıların Ege’ye göre genellikle az olması hangi birlikte koşulla açıklanır?
- A) Horst-grabenlerin denize dik uzanması ve enine kıyı
- B) Denize ulaşan bütün akarsuların deltaya dönüşmesi
- C) Geniş fiyort vadilerinin oluşması
- D) Dağların kıyıya paralelliği ve boyuna kıyı özelliği
- E) Gelgitin güçlü olması
Doğru cevap: D
Çözüm: Dağların kıyıya paralel uzandığı alanlarda boyuna kıyı gelişir; kıyı çizgisi genellikle daha sadedir ve geçişler zorlaşabilir.
Türkiye’nin doğu-batı boylam aralığına göre en batıdan en doğuya hareket ederken I. yerel saat, II. enlem, III. Güneş’in ortak saatle doğuş anı hakkında hangi bilgi kesindir?
- A) I geri gider; II mutlaka artar
- B) I değişmez; II mutlaka azalır
- C) I ileri gider; II hakkında kesin hüküm kurulamaz
- D) I ileri gider; II mutlaka artar
- E) I geri gider; II değişmez
Doğru cevap: C
Çözüm: Doğuya gidildikçe yerel güneş saati ilerler. Hareketin yalnız doğu-batı olduğu bilinince enlemin artıp azalması zorunlu değildir.
Aşağıdaki ifadelerden hangisi Türkiye’deki volkanik yer şekilleriyle ilgili doğru bir bilgidir?
- A) Ağrı, Süphan ve Tendürek Doğu Anadolu’daki volkanik dağlardandır
- B) Yunt, Bozdağlar ve Aydın Dağları volkanik konidir
- C) Küre ve Doğu Karadeniz dağları lav kubbeleridir
- D) Karadeniz deltaları yanardağ patlamasıyla oluşur
- E) Türkiye’nin en yüksek dağı buzullaşmayla birikmiş kumuldur
Doğru cevap: A
Çözüm: Doğu Anadolu’da Ağrı, Süphan, Tendürek, Nemrut; İç Anadolu’da Erciyes, Hasan gibi volkanik dağlar bulunur.
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi “bölge — en belirgin yağış dönemi — bitki örtüsü” şeklinde doğrudur?
- A) Akdeniz kıyıları — yaz — tundra
- B) Karadeniz kıyıları — yalnız yaz — çöl
- C) Erzurum-Kars — yalnız kış — maki
- D) İç Anadolu — ilkbahar — bozkır
- E) Güneydoğu Anadolu — yaz — nemli tropikal orman
Doğru cevap: D
Çözüm: İç Anadolu’da yağışlar çoğunlukla ilkbaharda yoğunlaşır, doğal ot örtüsü bozkırdır. Diğer eşleştirmeler mevsim veya örtü yönünden yanlıştır.
Büyük bir ilin nüfusu 2 milyondan 2,2 milyona çıkarken Türkiye nüfusu 40 milyondan 50 milyona yükseliyor. İlin ülke nüfusundaki payı nasıl değişir?
- A) %5’ten %5,5’e yükselir
- B) %5’ten %4,4’e düşer
- C) %4’ten %5’e yükselir
- D) %5’te sabit kalır
- E) %4,4’ten %5’e yükselir
Doğru cevap: B
Çözüm: Başlangıç payı 2/40=%5, bitiş payı 2,2/50=%4,4 olur; ilin nüfusu artsa da ülke içindeki payı düşmüştür.
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye su-toprak-afet ilişkilerini doğru bir bütün olarak açıklar?
- A) Düzensiz rejim yalnız ulaşımı etkiler; taşkınla ilgisi yoktur; fayların yapı kalitesiyle ilişkisi bulunmaz
- B) Kapalı havza şartları erozyonu engeller ve bütün zeminler depremde aynı tepkiyi verir
- C) Alüvyal birikimin yaygın olduğu ovalarda taşkın yatağı planlamasına ihtiyaç bulunmaz
- D) Orman tahribi yağışlı yamaçlarda kütle hareketi ve yüzey akışını mutlaka azaltır
- E) Düzensiz rejim taşkın yönetimini, eğimli arazide bitki örtüsü toprak korumayı, aktif faylarda dayanıklı yapılaşma deprem riskini ilgilendirir
Doğru cevap: E
Çözüm: Su rejimi taşkını, yamaç ve örtü erozyonu, yapılaşma ile zemin koşulları deprem riskini etkiler; süreçleri ayrı fakat bağlantılı düşünmek gerekir.
Aynı ürünün ekim alanı %20 azalırken hektar başına verim %50 artarsa toplam üretim başlangıca göre nasıl değişir?
- A) %10 azalır
- B) %20 azalır
- C) %30 artar
- D) %50 artar
- E) %20 artar
Doğru cevap: E
Çözüm: Yeni üretim çarpanı 0,80×1,50=1,20’dir; toplam üretim %20 artar.
Farklı illerdeki toplu yerleşmelerin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisiyle en doğru ifade edilir?
- A) Yerleşmenin mutlaka 100.000 kişiden büyük olmasıyla
- B) Yerleşmenin yalnız deniz kıyısında bulunmasıyla
- C) Tarım dışı istihdamın mutlaka %100 olmasıyla
- D) Yıllık yağışın her ilde aynı olmasıyla
- E) Konutların belirli bir merkez çevresinde birbirine yakın olmasıyla
Doğru cevap: E
Çözüm: Toplu yerleşme, nüfus büyüklüğünden çok konutların mekânsal olarak bir arada bulunmasıyla tanımlanır.
Akarsu üzerindeki büyük baraj, delta önüne ulaşan alüvyon miktarını azaltırsa aşağıdakilerden hangisi beklenebilir?
- A) Deltada yeni alüvyon birikiminin belirgin biçimde hızlanması
- B) Kıyıdaki birikimin azalması ve aşınma baskısının artması
- C) Kıyı erozyonunun sediment açığından bağımsız olarak sıfırlanması
- D) Akarsuyun taşıdığı katı yükün baraj sonrasında mutlaka artması
- E) Deltanın eski büyüme hızını dışarıdan malzeme almadan sürdürmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Barajlar taşınan sedimenti tutabilir. Delta yeni malzemeyle beslenmezse kıyı aşınmasına karşı daha kırılgan olabilir.