Türkiye’de 30°D boylamındaki bir yerin yerel güneş saati 09.40 iken 44°D boylamındaki yerin saatini bulan öğrencinin hangi sonuca ulaşması gerekir?
- A) 08.44
- B) 10.36
- C) 09.26
- D) 10.04
- E) 11.16
Doğru cevap: B
Çözüm: 44°D − 30°D = 14° boylam farkıdır. 14 × 4 = 56 dakika ileride olan doğudaki yerin yerel saati 10.36 olur.
Türkiye’de Akdeniz, Karadeniz ve karasal iklimlerin yerel farklılaşmasında I. dağların uzanışı, II. yükselti, III. denize uzaklık değişkenlerinden hangileri birlikte rol oynar?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: E
Çözüm: Dağların kıyıya göre yönü, yükselti ve deniz etkisi Türkiye’deki iklim çeşitliliğini birlikte şekillendirir.
Büyükçekmece ve Küçükçekmece çevresindeki kıyı şekillerinin oluşumunu açıklayan en uygun süreç hangisidir?
- A) Buzul aşındırmasının fiyort açması
- B) Kıyı birikim setinin koy ağzını kapatarak lagün oluşturması
- C) Kırılmanın horst yükseltmesi
- D) Kalker çözünmesiyle polye oluşması
- E) Volkanik külün krater gölü oluşturması
Doğru cevap: B
Çözüm: Kıyı kordonuyla denizden ayrılan sığ su alanı lagündür; İstanbul çevresindeki Büyükçekmece ve Küçükçekmece örneklerdendir.
Bir sanayi tesisinin yılda 500 birim ürünü 40 TL’ye satıp 300 birim girdiyi 50 TL’ye alması durumunda satış ve alım toplamları sırasıyla kaç TL’dir?
- A) 15.000 ve 20.000 TL
- B) 20.000 ve 15.000 TL
- C) 20.000 ve 20.000 TL
- D) 25.000 ve 15.000 TL
- E) 20.000 ve 10.000 TL
Doğru cevap: B
Çözüm: Satış toplamı 500×40=20.000 TL, girdi alım toplamı 300×50=15.000 TL olarak hesaplanır.
Türkiye’de enlem farkından uzaklık hesabı yapılırken 36°K ve 42°K arasının yaklaşık 666 km, boylam farkından saat hesabı yapılırken 26°D ve 45°D arasının 76 dakika çıkması hangi ayrımı gösterir?
- A) Enlem ve boylam aynı tür ölçümdür
- B) Boylam sadece yükseltiyi hesaplar
- C) Enlem her yerde 4 dakikaya eşittir
- D) Enlem farkı meridyen üzerindeki uzaklığı, boylam farkı yerel saat farkını hesaplamada kullanılır
- E) Kuzey-güney uzaklığı yalnız boylam farkıyla bulunur
Doğru cevap: D
Çözüm: Paralel farkı kuzey-güney meridyen yayını, meridyen farkı ise yerel saat farkını belirler; iki hesabın birimleri farklıdır.
Aynı miktarda su taşıyan iki akarsudan biri yüksek eğimli dar vadide, diğeri alçak eğimli geniş yatakta akıyor. Hangi değerlendirme daha uygundur?
- A) Birincide kıvrımlı akış daha baskın, enerji potansiyeli daha az olur
- B) İkincinin dar ve eğimli yatağı daha yüksek düşü oluşturur
- C) Birincide hidroelektrik potansiyeli daha yüksek olabilir, ulaşım daha güç olabilir
- D) İki yatakta da enerji potansiyelini yalnız akarsu uzunluğu belirler
- E) İkincinin eğimi düşük olduğu için hidroelektrik potansiyeli mutlaka daha yüksek olur
Doğru cevap: C
Çözüm: Yatak eğimi ve düşü, hidroelektrik enerji için avantaj; düzenli ve güvenli akarsu taşımacılığı için dezavantaj olabilir.
Nüfusu 1.200.000, toplam alanı 6.000 km², tarım yapılabilir alanı 2.000 km² olan ilin aritmetik ve fizyolojik yoğunlukları sırasıyla kaçtır?
- A) 200 ve 600 kişi/km²
- B) 600 ve 200 kişi/km²
- C) 200 ve 400 kişi/km²
- D) 300 ve 600 kişi/km²
- E) 400 ve 200 kişi/km²
Doğru cevap: A
Çözüm: Aritmetik yoğunluk 1.200.000/6.000=200; fizyolojik yoğunluk 1.200.000/2.000=600 kişi/km²dir.
Bir ilde turizm geliri 400 milyon TL’den 500 milyon TL’ye, ziyaretçi sayısı 2 milyondan 2,5 milyona çıkarsa ziyaretçi başı ortalama gelir ne olur?
- A) 150 TL’den 200 TL’ye yükselir
- B) 200 TL’den 250 TL’ye yükselir
- C) 250 TL’den 200 TL’ye düşer
- D) 400 TL’den 500 TL’ye yükselir
- E) 200 TL düzeyinde kalır
Doğru cevap: E
Çözüm: Önce 400 milyon/2 milyon=200 TL; sonra 500 milyon/2,5 milyon=200 TL. Toplam gelir artsa da ortalama sabittir.
Türkiye’de akarsuların birçok bölgede derin vadiler açması ve enerji potansiyelinin yüksek olması hangi doğal özellikleri birlikte düşündürür?
- A) Yer şekillerinin her yerde çok düz oluşunu
- B) Deniz seviyesinin her yerde yükselmesini
- C) Yükselti ve eğim farklarının fazla oluşunu
- D) Gelgit olayının aşırı güçlü olmasını
- E) Bütün akarsuların çok yavaş akmasını
Doğru cevap: C
Çözüm: Eğim ve yükselti farkı fazla olan arazilerde akarsuların aşındırma gücü ve hidroelektrik potansiyeli artabilir.
Aynı enlemde kıyı kentinde yıllık sıcaklık farkı 9°C, iç kesim kentinde 22°C ölçülüyor. Bu farkın başlıca açıklaması nedir?
- A) Boylamın sıcaklığı zorunlu olarak belirlemesi
- B) Denizellik-karasallık farklılığı
- C) Kıyının Kutup Dairesi üzerinde bulunması
- D) İç kesimin Ekvator’da yer alması
- E) İki merkezin aynı iklim koşullarına sahip olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Enlem aynıysa denizelliğin kıyıda sıcaklık farkını azaltması ve iç kesimde karasallığın artırması beklenir.
Bir ilin başlangıç nüfusu 500.000 iken yılda 9.000 doğum, 6.000 ölüm, 12.000 gelen ve 17.000 giden kaydediliyor. Yıl sonu nüfusu kaç olur?
- A) 492.000
- B) 500.000
- C) 498.000
- D) 502.000
- E) 515.000
Doğru cevap: C
Çözüm: Doğal artış +3.000, net göç −5.000, toplam değişim −2.000 kişidir; yıl sonu nüfusu 498.000 olur.
Türkiye’de P merkezi 37°K 29°D, R merkezi 41°K 41°D konumundadır. Buna göre iki merkezin göreli konumuyla ilgili hangi ifade kesin doğrudur?
- A) R, P’nin kuzeydoğusundadır ve yerel saati ileridedir
- B) R, P’nin güneydoğusundadır ve yerel saati geridedir
- C) P, R’nin kuzeybatısındadır ve yerel saati ileridedir
- D) İki merkez aynı enlemdedir ve gündüz süreleri eşittir
- E) R, P’nin batısındadır ve boylamları aynıdır
Doğru cevap: A
Çözüm: R’nin enlemi 41°K > 37°K olduğu için kuzeyde, boylamı 41°D > 29°D olduğu için doğudadır. Doğunun yerel saati ileridir.
I. Maki Akdeniz’in kurak yazlarına uyumludur, II. Psödomaki nemli Karadeniz koşullarında görülür, III. Garig makinin tahribiyle gelişebilir. Bu ifadelerden hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) I ve II
- C) I, II ve III
- D) II ve III
- E) Yalnız III
Doğru cevap: C
Çözüm: Maki, psödomaki ve garig üç ayrı çalı topluluğudur; iklim koşulları ve bitki tahribi ilişkileri doğru eşleştirilmiştir.
Bir bölgede kış sporları ve termal turizmin birlikte geliştirilmesi ekonomi açısından öncelikle hangi katkıyı sağlayabilir?
- A) Bütün turizm hareketlerini yalnız yaz aylarına indirger
- B) Çevresel etkileri otomatik olarak sıfırlar
- C) Ulaşım ve konaklama gereksinimini ortadan kaldırır
- D) Turizm ürünlerini çeşitlendirip farklı dönemlerde talep oluşturabilir
- E) Bölgedeki bütün tarımı turizme dönüştürür
Doğru cevap: D
Çözüm: Farklı turizm türleri yılın değişik dönemlerinde ziyaretçi çekebilir; çevre ve kapasite planlaması yine gereklidir.
I. Taşeli Platosu, II. Erzurum-Kars Platosu, III. Çarşamba Ovası için sırasıyla hangi oluşum ilişkisi doğrudur?
- A) Volkanik plato — delta — karstik plato
- B) Buzul platosu — horst — lagün
- C) Delta — volkanik plato — kıvrım dağı
- D) Karstik zeminli plato — volkanik zeminli plato — delta
- E) Tektonik çukur — fiyort — traverten
Doğru cevap: D
Çözüm: Taşeli karstik, Erzurum-Kars volkanik zeminle ilişkilidir; Çarşamba ise akarsu birikimiyle oluşan deltadır.
Toprak veriminin azalmasına yol açan erozyon ile heyelan arasındaki temel ayrım hangisidir?
- A) Erozyon yalnız kaya bloklarının kayması, heyelan yalnız rüzgârla taşınmasıdır
- B) Heyelan ince toprak parçacıklarının sadece rüzgârla sürüklenmesidir
- C) Erozyonda parçacıklar taşınırken heyelanda bir zemin veya kaya kütlesi yamaç boyunca yer değiştirir
- D) Erozyon her zaman aniden gerçekleşen tek parça kütle hareketidir
- E) İkisinin oluşumu için de mutlaka aktif fay kırılması gerekir
Doğru cevap: C
Çözüm: Erozyon aşınan toprağın su ve rüzgârla taşınması; heyelan ise kütlesel yamaç hareketidir.
Türkiye’de iki merkezin aynı anda yerel güneş saatleri aynı, 21 Haziran gündüz süreleri farklıysa bu merkezlerin hangi özelliği kesin farklıdır?
- A) Boylamları
- B) Bulundukları yarım küre
- C) Takvim günü
- D) Ülkeleri
- E) Enlemleri
Doğru cevap: E
Çözüm: Aynı yerel güneş saati aynı boylama; 21 Haziran gündüz süresinin farklı olması farklı enlemlere işaret eder.
Buharlaşma ve mineral beslenmesi benzer iki gölden A’nın denize gideğeni var, B’nin yok. Uzun sürede hangisi daha olasıdır?
- A) A’da çözünen tuzların uzaklaşması daha güç olur
- B) İki gölde tuzluluk yalnız gölün derinliğine bağlı kalır
- C) B’de tuzların doğal dışa akışla uzaklaştırılması daha hızlı olur
- D) A’nın tuzluluğu çıkışından bağımsız olarak sürekli artar
- E) B’de çözünmüş tuzların birikmesi daha kolaydır
Doğru cevap: E
Çözüm: Dışa akışı olmayan göllerde tuzların uzaklaştırılması zorlaşır; su buharlaşırken tuzlar birikebilir.
Bir coğrafyacı yüksekçe düz bir alanın akarsu vadileriyle derince yarıldığını gözlemliyor. Bu alanı hangi sınıfa koyması beklenir?
- A) Plato
- B) Delta
- C) Falez
- D) Lagün
- E) Sirk
Doğru cevap: A
Çözüm: Yüksekteki geniş düzlüklerin akarsularca yarılıp parçalanması plato tanımıdır; delta ve lagün kıyı birikim şekilleridir.
Nüfusu 400.000 olan A ilinin aldığı göç 20.000, verdiği göç 12.000; nüfusu 200.000 olan B ilinin aldığı göç 10.000, verdiği göç 6.000 ise hangisi doğrudur?
- A) İki ilin de nüfusuna göre net göç oranları aynıdır
- B) A’nın net göç oranı B’nin iki katıdır
- C) B’nin net göç oranı A’nın iki katıdır
- D) Yalnız A net göç almaktadır
- E) Her iki ilde net göç negatiftir
Doğru cevap: A
Çözüm: A’da net göç 8.000/400.000=%2, B’de 4.000/200.000=%2dir; net göç miktarları farklı, oranları aynıdır.