Aynı yükseltide iki noktadan biri denize yakın, diğeri iç kesimdedir. Sadece denizellik-karasallık farkına bakılarak hangisi beklenir?
- A) Kıyıda yıllık sıcaklık genliğinin kesinlikle iki kat fazla olması
- B) İç kesimde dört mevsim boyunca sıcaklığın değişmemesi
- C) Kıyıda yaz-kış sıcaklık farkının tamamen sıfır olması
- D) Boylam değişiminin bütün sıcaklık farklarını açıklaması
- E) İç kesimde yıllık sıcaklık genliğinin daha büyük olması
Doğru cevap: E
Çözüm: Diğer koşullar benzer olduğunda denizellik yıllık sıcaklık farkını azaltır, karasallık artırır; bu bir genel eğilimdir.
Seracılık yapılan bir kıyı ovasında kışların ılıman olması üreticiye hangi ekonomik avantajı sağlayabilir?
- A) Sulama ihtiyacının her zaman sıfırlanmasını
- B) Bütün ürünlerin aynı gün olgunlaşmasını
- C) Isıtma gereksiniminin ve bazı üretim maliyetlerinin azalmasını
- D) Tüm zararlıların kesin olarak yok olmasını
- E) Ürünün pazara taşıma zorunluluğunun kalkmasını
Doğru cevap: C
Çözüm: Ilıman kışlar serada ısıtma ihtiyacını azaltabilir; su, iş gücü ve pazarlama ihtiyacı yine vardır.
Kıyıda 15°C ölçülen bir gün, başka bütün koşullar benzerken aynı bölgede 1.000 m daha yüksek bir yerde daha serin olunmasının nedeni nedir?
- A) Boylam artışının sıcaklığı her zaman düşürmesi
- B) Yükseğe çıkınca Güneş’in Dünya’dan uzaklaşması
- C) Yükselti arttıkça hava sıcaklığının genel olarak azalması
- D) Bütün yüksek yerlerde iklimin Ekvatoral olması
- E) Denizin iç kesimleri zorunlu olarak ısıtması
Doğru cevap: C
Çözüm: Troposferde yüzeye yakın koşullarda yükselti arttıkça sıcaklık genel olarak azalır; bu, yükseltinin sıcaklığa etkisidir.
Dağlık bir havzada nisan-haziran aylarında yağışta büyük değişiklik olmamasına rağmen akım belirgin artıyor. En olası ek beslenme hangisidir?
- A) Havzada buharlaşmanın aynı dönemde aniden artması
- B) Yer altı suyu kaynaklarının dönem boyunca tamamen kuruması
- C) Akarsu yatağının mansabında geniş bir barajla tutulması
- D) Yüksek kesimlerdeki kar örtüsünün erimesi
- E) Havzanın aşağı bölümündeki sulama çekiminin artması
Doğru cevap: D
Çözüm: Yağış artışı olmadan bahar sonu debi artışına kar erimeleri katkı yapabilir.
Kapıdağ Yarımadası’nın geçmişte ada iken birikme setiyle karaya bağlanması hangi oluşuma örnektir?
- A) Fiyort
- B) Ria
- C) Dolin
- D) Tombolo
- E) Kıyı falezi
Doğru cevap: D
Çözüm: Kapıdağ’ın karaya bağlanması bir tombolo (saplı ada) örneğidir; set ile kapanan sığ su alanına ise lagün denir.
Bir yerin nüfusu 10 yılda %20 artarken tarım alanı %10 azalıyorsa fizyolojik yoğunluğu başlangıca göre yaklaşık ne kadar artar?
- A) %33,3
- B) %10
- C) %20
- D) %25
- E) %40
Doğru cevap: A
Çözüm: Yeni fizyolojik yoğunluk eski değerin 1,20/0,90≈1,333 katıdır; yaklaşık %33,3 artış olur.
Türkiye’de 21 Haziran günü hem M hem N merkezinde gündüz yaşanmaktadır. M: 36°K, N: 42°K ise bu iki merkezin gündüz sürelerine ilişkin çıkarım nedir?
- A) M merkezinin gündüzü daha uzundur
- B) İkisinde kesinlikle 12 saattir
- C) N merkezinin gündüzü M merkezinden daha uzundur
- D) N merkezinin gecesi daha uzundur
- E) Boylam verilmediği için gündüz süresi hiç karşılaştırılamaz
Doğru cevap: C
Çözüm: 21 Haziran’da Türkiye’nin bulunduğu Kuzey Yarım Küre’de enlem büyüdükçe gündüz süresi artar; 42°K’de gündüz 36°K’den uzundur.
Doğal otlaklara bağımlı büyükbaş hayvancılık yapan bir işletmenin yıllar arası üretimi en çok hangi çevre değişkeninden etkilenebilir?
- A) Liman derinliğinin metre cinsinden değişmesinden
- B) Çayırların ot verimi ve yağış koşullarından
- C) Fayların yön harflerinden
- D) Güneş takvimindeki ayların adından
- E) Deniz suyu tuzluluğunun her ilde eşit olmasından
Doğru cevap: B
Çözüm: Mera hayvancılığı otlak verimine bağlıdır; yağış ve ot gelişimi hayvan beslenmesini doğrudan etkiler.
Türkiye’de 21 Aralık’ta kuzeye doğru ilerledikçe I. gece uzunluğu, II. gündüz uzunluğu, III. öğle Güneş’i yüksekliği için hangisi beklenir?
- A) Üçü de artar
- B) I azalır; II ve III artar
- C) I artar; II ve III azalır
- D) I ve II artar; III azalır
- E) I değişmez; II artar; III azalır
Doğru cevap: C
Çözüm: Kış gündönümünde yüksek kuzey enlemlerinde geceler uzar ve gündüzler kısalır; ayrıca öğle Güneş’i yüksekliği de kuzeye gidildikçe düşer.
Kurak bir iç havzada sulama için yer altı suyu çok hızlı çekiliyor ve göl alanı daralıyor. Uzun dönemli en doğru önlem hangisidir?
- A) Bütün suyu kontrolsüz çekmeye devam etmek
- B) Kapalı havzaya sonsuz su varmış gibi davranmak
- C) Su çekimini doğal beslenmeyle uyumlu yönetip sulamada verimliliği artırmak
- D) Kuyuları derinleştirince yenilenme hızının mutlaka artacağını varsaymak
- E) Gölde buharlaşmayı tamamen yok saymak
Doğru cevap: C
Çözüm: Su bütçesi; beslenme, çekim ve buharlaşmanın birlikte yönetilmesini gerektirir. Verimli sulama kaynak üzerindeki baskıyı azaltabilir.
İl A’da toplam nüfusun %30’u çocuk, il B’de %15’i çocuk; diğer koşullar eşitken hangi çıkarım daha sağlamdır?
- A) A’da toplam öğrenci sayısı kesinlikle daha fazladır
- B) B’de yaşlı sayısı kesinlikle daha yüksektir
- C) A’daki doğumların tamamı bu yıl olmuştur
- D) A’da çocuklara yönelik eğitim ve sağlık hizmeti talebi nüfusa oranla daha yüksek olabilir
- E) B’de dış göç kesinlikle yoktur
Doğru cevap: D
Çözüm: Çocukların payı A’da daha yüksektir; fakat mutlak sayı karşılaştırması için illerin toplam nüfusu gerekir.
Bir tesiste işlenince hacmi veya ağırlığı ciddi biçimde azalan ham madde kullanılıyorsa hangi yer seçim stratejisi makul olabilir?
- A) Daima en uzak tüketici pazarının seçilmesi
- B) Ham madde kaynağına yakın kurularak taşıma yükünün azaltılması
- C) Ham maddeye erişimin bütünüyle önemsiz sayılması
- D) Tesisin her zaman dağın zirvesine kurulması
- E) Üretimin yalnız turizm sezonunda yapılması
Doğru cevap: B
Çözüm: Hacimli ham maddenin işlenerek küçüldüğü tesislerde kaynağa yakınlık ham madde taşıma maliyetini azaltabilir.
Çarşamba Ovası ile Konya Ovası karşılaştırıldığında oluşumları bakımından hangi ayrım doğrudur?
- A) İkisi de buzul aşınım çukurudur
- B) Çarşamba horst, Konya tombolo örneğidir
- C) İkisi de deniz altında kalmış vadidir
- D) Çarşamba kıyı deltasıdır, Konya tektonik kökenli iç ova olarak değerlendirilir
- E) Çarşamba volkanik krater, Konya kıyı deltasıdır
Doğru cevap: D
Çözüm: Çarşamba Yeşilırmak’ın kıyı birikimiyle gelişmiş delta alanıdır; Konya Ovası bir tektonik çöküntü ovasıdır.
I. Akdeniz ikliminde yağış maksimumu kış, II. Karadeniz ikliminde yağış maksimumu genellikle sonbahar, III. İç Anadolu karasal ikliminde yağış maksimumu ilkbahardır. Hangileri doğru?
- A) I, II ve III
- B) Yalnız I
- C) Yalnız II
- D) I ve III
- E) II ve III
Doğru cevap: A
Çözüm: Tipik mevsimsel yağış sıralamasında Akdeniz kış, Karadeniz sonbahar, İç Anadolu ilkbahar maksimumuyla ayırt edilir.
Mağara tavanından gelişen sarkıtlarla tabandan yükselen dikitlerin birleşmesiyle hangi karstik birikim şekli oluşur?
- A) Obruk
- B) Polye
- C) Sütun
- D) Lapya
- E) Graben
Doğru cevap: C
Çözüm: Sarkıt ve dikitlerin zamanla birleşmesi mağara içinde sütunu oluşturur. Obruk ise çoğunlukla tavan çökmesiyle gelişir.
Bir hidroelektrik santralin aynı kurulu güçte her yıl eşit elektrik üretmemesinin temel nedeni ne olabilir?
- A) Türbinlerin bütün yıl sabit hızda dönmeye zorunlu olması
- B) Akarsu debisinin iklimden bağımsız olması
- C) Baraj seviyesinin her yıl aynı kalmasının kesinleşmesi
- D) Hidroelektriğin fosil yakıta dönüşmesi
- E) Akım ve yağış koşullarının yıllar arasında değişmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Hidroelektrik üretim, suyun mevsimsel ve yıllar arası miktarı ile işletme koşullarından etkilenir.
Eş yükseltili iki merkezden K 36°K, L 42°K enlemindedir. 21 Aralık’ta saatlerin aynı anı gösterdiği varsayılırsa hangisi beklenir?
- A) L’nin gündüz süresinin K’den uzun olması
- B) İkisinin de Güneş’i tepe noktasında dik görmesi
- C) Boylamları aynı değilse gündüz sürelerinin eşit olması
- D) K’nin gündüz süresinin L’den uzun olması
- E) L’nin Kuzey Kutup Dairesi içinde olması
Doğru cevap: D
Çözüm: 21 Aralık’ta Kuzey Yarım Küre’de kuzeye gittikçe gündüz kısalır. 36°K, 42°K’den daha uzun gündüz yaşar.
Kış boyunca yüksek yamaçta kalın kar tabakası birikiyor, ardından hızlı ısınma ve yeni kar yükü oluşuyor. Hangi değerlendirme en uygundur?
- A) Kar kalınlığındaki artışın yamaç dengesini her koşulda güçlendirmesi
- B) Çığ tehlikesi yük ve kar örtüsü dengesindeki değişimle artabilir
- C) Çığ tehlikesinin sadece yağışın toplam yıllık miktarına bağlı olması
- D) Çığ oluşumunun yalnız zemin türüyle belirlenmesi
- E) Yeni kar yükünün eski tabakalarla ilişkisinin önemsiz kalması
Doğru cevap: B
Çözüm: Kar tabakasının yapısı, yeni yük, ısınma ve eğim çığ tehlikesinde birlikte etkili olabilir.
Bir ilçede yıllık doğum 1.200 ve ölüm 1.800 olmasına rağmen nüfus 400 kişi artıyor. Net göç kaç kişidir?
- A) −1.000
- B) +200
- C) +400
- D) +600
- E) +1.000
Doğru cevap: E
Çözüm: Doğal değişim −600; toplam değişim +400 ise +400=−600+net göç, dolayısıyla net göç +1.000 olmalıdır.
Bir istasyonda aylık yağışlar tüm yıl sürmekte, en yüksek değerler sonbaharda gerçekleşmekte ve nemli ormanlar yaygın bulunmaktadır. En uygun seçenek hangisidir?
- A) Güneydoğu Anadolu karasal iklimi
- B) İç Anadolu bozkır iklimi
- C) Akdeniz yaz kuraklığı
- D) Doğu Karadeniz kıyı iklimi
- E) Tuz Gölü çevresinin yarı kurak iklimi
Doğru cevap: D
Çözüm: Dört mevsimde yağış ve özellikle sonbahar maksimumu Karadeniz kıyı iklimiyle; gür ormanlar ise nemli ortamla ilişkilidir.